حاشیه بزرگراه آزادگان به عنوان طولانی‌ترین محور بزرگراهی در جنوب تهران، پس از سال‌ها بلاتکلیفی و ابهام، در آستانه تعیین‌تکلیف قرار گرفته است. شهرداری تهران از تدوین طرحی جامع برای بازنگری حریم این بزرگراه خبر داده که قرار است چهره حاشیه جنوبی پایتخت را از محدوده‌ای رهاشده به کمربندی سبز و ایمن تغییر دهد.

محوری ۳۷ کیلومتری از شرق تا غرب پایتخت

میترا کریمی، مدیرکل شهرسازی و طرح‌های شهری شهرداری تهران، با اشاره به جایگاه این محور در شبکه معابر پایتخت گفت: بزرگراه آزادگان با حدود ۳۷ کیلومتر طول، یکی از مهم‌ترین شریان‌های ترافیکی تهران است که از منطقه ۱۵ در شرق آغاز می‌شود و پس از عبور و تقاطع با بزرگراه‌های اصلی، در منطقه ۲۲ به آزادراه تهران - شمال می‌رسد.

وی افزود: در طرح تفصیلی فعلی، حریم این بزرگراه با عنوان زیرپهنه G۳۲۲ و در مساحتی نزدیک به ۸۶۲ هکتار ترسیم شده است، اما بررسی‌های کارشناسی و مطالعات میدانی دقیق نشان داده که این محدوده در سراسر مسیر با ناهماهنگی‌ها و ابهامات قابل توجهی همراه است و به همین دلیل بازنگری کاملی روی آن صورت گرفته است.

سه گره اصلی در حریم فعلی

به گفته مدیرکل شهرسازی شهرداری تهران، مهم‌ترین مشکلات شناسایی‌شده در حریم کنونی را می‌توان در سه محور خلاصه کرد. نخست، عدم انطباق خط حریم مصوب با مسیر واقعی بزرگراه و رمپ‌ها و لوپ‌های وابسته به آن است که باعث سردرگمی در اجرا شده است.

کریمی ادامه داد: دومین چالش، تفاوت فاحش عرض حریم در نقاط مختلف است؛ به گونه‌ای که حتی در بخش شمالی پوسته بزرگراه، عرض حریم از حدود ۶۰ متر در برخی مقاطع تا بیش از ۵۰۰ متر در نقاط دیگر متغیر است و هیچ یکنواختی در طول مسیر وجود ندارد.

وی سومین مشکل را ناهماهنگی حریم با مرزهای ثبتی پلاک‌ها و حقوق مکتسبه مالکان دانست و اظهار کرد: این ناهمخوانی سال‌هاست هم برای شهروندان و مالکان اراضی واقع در محدوده و هم برای شهرداری‌های مناطق، ابهام حقوقی و اجرایی ایجاد کرده است. همچنین عدم تطابق حریم مصوب با پوسته اجرایی واقعی بزرگراه از دیگر نقاط ضعف احصا شده در بررسی‌های جدید است.

چشم‌انداز؛ کمربندی سبز و پیوسته در جنوب پایتخت

کریمی درباره اهداف طرح جدید توضیح داد: نگاه ما به این طرح صرفاً یک اصلاح هندسی نیست. هدف کلان، تبدیل این محور از حاشیه‌ای بی‌سامان به کمربندی سبز، پیوسته و ایمن در جنوب تهران است.

وی افزود: در کنار تکمیل و تدقیق دقیق محدوده بزرگراهی، ایجاد چارچوبی یکپارچه برای مدیریت و حفاظت از حریم، افزایش پیوستگی فضای سبز در سراسر مسیر و ارتقای منظر شهری و هویت بصری منطقه دنبال می‌شود. در افق بلندمدت، با به‌کارگیری نظام‌های هوشمند پایش، این محدوده به فضایی امن، قابل مدیریت و پایدار برای شهروندان تبدیل خواهد شد.

راهکارهای حمایتی برای مالکان بدون تحمیل هزینه سنگین تملک

بخش حساس طرح، تعیین تکلیف پلاک‌ها و اراضی مالکان واقع در حریم است. مدیرکل شهرسازی شهرداری تهران در این باره گفت: در طرح پیشنهادی سناریوهای متنوعی پیش‌بینی شده تا ضمن احترام کامل به حقوق مکتسبه مالکان، از تحمیل هزینه‌های سنگین تملک به مدیریت شهری نیز پرهیز شود.

به گفته وی، از جمله این راهکارها می‌توان به انتقال حق توسعه، تعریف مسکن معوض و ارائه مدل‌های مشارکتی میان مالکان و شهرداری برای ساماندهی پلاک‌های درشت‌دانه اشاره کرد.

کریمی تاکید کرد: طرح جدید بر پایه سه دسته معیار شامل معیارهای کالبدی-هندسی، حقوقی-ثبتی و نهادی-فرآیندی تدوین شده است؛ به این معنا که راهکارهای اجرایی آن قابلیت پیاده‌سازی در ساختار موجود شهرداری را دارند و امکان هماهنگی با سایر دستگاه‌ها از جمله اداره ثبت اسناد و املاک نیز در آن لحاظ شده است.

در انتظار تصویب در کمیسیون ماده پنج

مدیرکل شهرسازی و طرح‌های شهری شهرداری تهران خاطرنشان کرد: طرح بازنگری حریم بزرگراه آزادگان پس از تکمیل بررسی‌های کارشناسی، به‌زودی برای تصمیم‌گیری نهایی در کمیسیون ماده پنج مطرح می‌شود و در صورت تصویب، به عنوان ملاک عمل برای تمامی مناطق درگیر با این بزرگراه لازم‌الاجرا خواهد بود.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد با تصویب این طرح، بخشی از ابهامات چندین‌ساله شهروندان و مالکان درباره وضعیت حریم این بزرگراه برطرف شود و مسیر برای توسعه متوازن و ایمن جنوب تهران هموار گردد.