نشست تخصصی با عنوان «بررسی چالشهای زیستمحیطی استان فارس از دیدگاه نخبگان؛ فرصتی برای هماندیشی در باب حکمرانی پایدار و الزامات قانونی» به همت کارگروه آب و محیطزیست اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استان فارس و با همکاری مرکز نظریهپردازی، نقد و مناظره دانشگاه شیراز برگزار شد. محور اصلی این نشست، واکاوی ظرفیتهای زیستمحیطی، کارکردهای اکولوژیک و ضرورت حفاظت از کوه کوهسار شیراز بود.
این برنامه با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران، فعالان محیطزیست و علاقهمندان به حوزه پایداری، در سالن کنفرانس ساختمان مدیریت دانشگاه شیراز برگزار شد و مدیریت آن را دکتر محمدجواد عابدینی، استاد دانشگاه شیراز و رئیس کارگروه آب و محیطزیست اندیشکده حکمرانی فارس بر عهده داشت.
نقش اندیشکده حکمرانی در پیوند علم و سیاستگذاری
دکتر علیحسین صمدی، مدیر اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استان فارس، در ابتدای نشست با تشریح مأموریت این مجموعه گفت: دفتر استانی اندیشکده از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ در دانشگاه شیراز و با هدف ایفای نقش مشورتی برای مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی آغاز به کار کرده است.
به گفته وی، این اندیشکده دارای شورای علمی و کارگروههای تخصصی متعددی است که با بهرهگیری از ظرفیت استادان و صاحبنظران دانشگاهها و مراکز علمی استان فعالیت میکند. کارگروههای آب و محیطزیست، زنان و خانواده، منابع انرژی، اقتصاد، مدیریت بحران و حقوقی و قضایی از جمله بخشهایی هستند که فعالیت خود را آغاز کردهاند.
صمدی تأکید کرد رویکرد محوری اندیشکده، ایدهمحوری و استفاده از خرد نخبگانی در فرآیند تصمیمسازی است. او افزود: تلاش میکنیم دیدگاههای علمی و کارشناسی از طریق این نهاد به سطوح سیاستگذاری و قانونگذاری منتقل شود تا ظرفیت علمی استان در تصمیمات کلان ملی به کار گرفته شود. ایدهها و پیشنهادهای استانی پس از پالایش کارشناسی میتواند در قالب طرحهای اجرایی به مجلس ارائه شده و در مسیر قانونگذاری مورد استفاده قرار گیرد.
کوهسار؛ ریه تنفسی و سرمایه اکولوژیک شیراز
در بخش دیگری از نشست، کریم آقایی، پزشک و فعال محیطزیست و از پیگیریکنندگان حفاظت از کوهسار، به تبیین ویژگیهای این پهنه طبیعی پرداخت.
وی کوه کوهسار را پهنهای گسترده در مجاورت مستقیم شهر شیراز توصیف کرد که کارکردهای چندگانهای برای شهر دارد. به گفته او، این کوه علاوه بر پوشش گیاهی متنوع و تنوع زیستی قابل توجه، در تعدیل دمای شهری، تلطیف هوا، تأمین هوای پاک و خلق چشمانداز طبیعی مطلوب برای شیراز نقش حیاتی ایفا میکند. حفظ بکرمانی و طبیعی این محدوده میتواند به الگویی موفق برای صیانت از پهنههای طبیعی پیرامون دیگر کلانشهرها تبدیل شود.
آقایی با اشاره به جزئیات پوشش گیاهی منطقه اظهار کرد:
- وجود درختان بلوط، بادام وحشی و گونههای بومی با ارزش اکولوژیک بالا
- تنوع گیاهی ویژه در بخشهای مختلف کوهسار که برخی از گونهها واجد اهمیت حفاظتی خاص هستند
- قرارگیری درههای متعدد از جمله دره پلنگی در جبهه جنوبی کوه که علاوه بر ارزش طبیعی، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی شیراز را نمایندگی میکند
این فعال محیطزیست با تأکید بر لزوم مشارکت نهادهای مدنی در حکمرانی محیطزیست گفت تجربه جهانی نشان میدهد سازمانهای مردمنهاد میتوانند در مدیریت، حفاظت و سیاستگذاری منابع طبیعی نقش اثرگذار و مکمل دولت ایفا کنند و این ظرفیت باید در تصمیمسازیهای کلان به رسمیت شناخته شود.
دو سال پیگیری مستمر برای حفاظت از کوهسار
کریم آقایی با مرور روند پیگیریهای انجامشده طی حدود دو سال گذشته گفت موضوع حفاظت از کوهسار از مسیرهای مختلفی از جمله دانشگاه، شورای اسلامی شهر، شهرداری، ادارهکل حفاظت محیطزیست، منابع طبیعی، استانداری فارس، سازمان زمینشناسی و دستگاه قضایی دنبال شده و دیدگاههای کارشناسی متعددی در این زمینه اخذ شده است.
وی افزود مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر شیراز نیز با استناد به نظرات متخصصان اکولوژی، بر ضرورت حفظ وضعیت بکر و دستنخورده این پهنه تأکید کرده است. به گفته او، چاههای آب شرب واقع در پاییندست کوهسار اهمیت ویژهای برای تأمین بخشی از آب شرب شهر شیراز دارند و از این منظر نیز حفاظت از کوهسار یک ضرورت آبی و امنیتی است.
این فعال محیطزیست همچنین به بررسیهای زمینشناسی منطقه اشاره کرد و هشدار داد برخی گسیختگیها و ناپایداریهای زمین در محدوده مشاهده شده است؛ بنابراین هرگونه مداخله، ساختوساز یا اجرای طرح عمرانی در این پهنه باید مبتنی بر مطالعات دقیق زمینشناختی، بومشناختی و زیستمحیطی و با احتیاط کامل صورت گیرد.
او از اقدامات میدانی مشارکتی نیز خبر داد و گفت با همراهی گروههای محیطزیستی و مردمی، هزاران بذر و نهال از گونههای بومی مانند بادام کوهی و بنه در کوهسار کاشته شده و تلاش برای آبیاری و مراقبت از آنها ادامه دارد. آقایی از دانشگاهیان و نخبگان خواست پشتوانه علمی این مطالبه را تقویت کنند تا هیچ تصمیمی درباره این سرمایه طبیعی بدون اتکا به مطالعات علمی و نظر متخصصان اتخاذ نشود.
پیشنهاد پارک طبیعی حفاظتی شهری؛ الگویی برای مدیریت یکپارچه
مهندس مصباح، عضو هیأت علمی بازنشسته مرکز تحقیقات کشاورزی شیراز و فعال محیطزیست، در ارائه خود با موضوع «مدیریت اکوسیستمهای شهری با پارک طبیعی حفاظتی؛ نمونه کوهسار شیراز» به تبیین رویکردی نو برای صیانت از این پهنه پرداخت.
وی کوهسار را بخشی از سرمایه طبیعی و اکولوژیک کلانشهر شیراز دانست و گفت کلانشهرهای امروز جهان با چالشهای جدی در حفاظت از اکوسیستمهای طبیعی روبهرو هستند و یکی از مهمترین آسیبها، نگاه سادهانگارانه و تقلیلگرایانه به ارزشهای اکولوژیک پهنههای طبیعی درون و پیرامون شهرهاست.
مصباح کارکردهای اکوسیستمی کوهسار را فراتر از یک فضای سبز معمولی دانست و اظهار کرد این پهنه در تعدیل شرایط اقلیمی، حفظ کیفیت محیطی شهر، تنوع زیستی و ارزشهای چشماندازی نقشی بیبدیل دارد و باید در چارچوب مدیریت یکپارچه اکوسیستم شهری دیده شود.
وی با اشاره به مخاطرات ناشی از دستکاریهای غیرکارشناسی در منطقه افزود: هرگونه دخل و تصرف بدون مطالعه میتواند پیامدهای زمینشناختی و زیستمحیطی جبرانناپذیری به همراه داشته باشد و به همین دلیل تصمیمگیریها باید با محوریت دانش بومشناسان و متخصصان محیطزیست انجام شود؛ چرا که آثار تخریب طبیعت اغلب بلندمدت و غیرقابل بازگشت است.
این پژوهشگر از تدوین و ارائه پیشنهاد تبدیل کوهسار به «پارک طبیعی حفاظتی شهری» خبر داد و گفت این پیشنهاد با توجه به معیارهای بینالمللی حفاظت از طبیعت و توسعه پایدار و همچنین سیاستهای کلان و خرد حوزه منابع طبیعی و محیطزیست کشور تهیه و به مراجع مختلف ارائه شده است. به گفته وی، تحقق این ایده نیازمند پشتیبانی علمی دانشگاهیان و طرح موضوع در کلاسهای درس و محافل نخبگانی است.
مصباح همچنین به ظرفیتهای مغفول این پهنه اشاره کرد و گفت برخی گونههای گیاهی بومی کوهسار علاوه بر ارزش اکولوژیک، قابلیت ایجاد فعالیتهای پایدار مانند زنبورداری را دارند. او یادآور شد شبکه تشکلهای محیطزیستی از سال ۱۴۰۳ تاکنون برنامه کاشت و مراقبت از گونههای بومی به ویژه بادام کوهی و بنه را با مشارکت داوطلبان به صورت مستمر اجرا کرده است.
منظر طبیعی؛ برگ برنده برندینگ شیراز
در بخش پایانی نشست، دکتر فریبا وحیدزادگان، عضو هیأت علمی گروه فضای سبز دانشگاه شیراز و رئیس کارگروه مدیریت شهری اندیشکده حکمرانی، به موضوع «نقش منظر طبیعی در برندینگ شهر شیراز» پرداخت.
وی منظر طبیعی را یکی از مهمترین داراییهای هویتی و برند شهری شیراز دانست و تأکید کرد صیانت از پهنههایی مانند کوهسار نه تنها یک اقدام زیستمحیطی، بلکه سرمایهگذاری برای تقویت تصویر و آوازه جهانی شیراز به عنوان شهری با پیوند عمیق میان طبیعت، تاریخ و فرهنگ است. به باور او، تبدیل کوهسار به پارک طبیعی حفاظتی میتواند همزمان کارکردهای حفاظتی، آموزشی، پژوهشی و گردشگری پایدار را تأمین کرده و جایگاه شیراز را به عنوان الگوی حکمرانی سبز در کشور ارتقا دهد.
حاضران در پایان نشست بر ضرورت تداوم هماندیشیهای نخبگانی، انجام مطالعات جامع و جلب مشارکت گسترده دانشگاه، مدیریت شهری و جامعه مدنی برای به سرانجام رساندن طرح حفاظت از کوهسار تأکید کردند.
نظرات (0)