دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در اظهاراتی تازه به موضوع مذاکرات احتمالی کشورهای عربی با ایران بر سر تنگه هرمز واکنش نشان داد و گفت هرگونه گفتوگو با مقامهای ارشد جمهوری اسلامی «تصمیم خودشان» است. این اظهارات در آستانه برگزاری نشست صلاله مطرح شده؛ نشستی که به گفته منابع خبری، فردا دوشنبه با محوریت وضعیت تنگه هرمز برگزار میشود.
ترامپ که بار دیگر ادعای پیشین خود مبنی بر تمایل شدید تهران به توافق را تکرار کرد، در ادامه گفت جنگ جاری یا پیش از انتخابات کنگره آمریکا در آبانماه پایان خواهد یافت یا بلافاصله پس از آن. او جزئیات بیشتری درباره مبنای این پیشبینی ارائه نکرد، اما این دومین بار در هفتههای اخیر است که چنین بازه زمانی را برای پایان درگیریها مطرح میکند.
نشست صلاله با محوریت تنگه هرمز
بر اساس گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، نشست صلاله برای روز دوشنبه برنامهریزی شده و قرار است با حضور ایران، عراق و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برگزار شود. محور اصلی این نشست، بررسی وضعیت تنگه هرمز و راههای بازگرداندن ثبات و تسهیل کشتیرانی تجاری در این آبراه راهبردی عنوان شده است.
تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان، حلقه اتصال خلیج فارس به دریای عمان و اقیانوس هند است و بخش قابل توجهی از تجارت نفت و گاز جهان از این مسیر عبور میکند. به همین دلیل، هرگونه تنش یا اختلال در این آبراه، به سرعت بر بازارهای جهانی انرژی و امنیت کشتیرانی اثر میگذارد و همین اهمیت، آن را به موضوعی محوری در رایزنیهای منطقهای تبدیل کرده است.
برگزارکنندگان نشست صلاله میگویند هدف اصلی، کاهش سوءتفاهمها و ایجاد چارچوبی برای گفتوگوی مستقیم میان کشورهای حاشیه خلیج فارس و ایران درباره نحوه مدیریت تردد کشتیها و تضمین امنیت خطوط تجاری است. انتخاب شهر صلاله در جنوب عمان نیز از نظر دیپلماتیک معنادار تلقی میشود؛ عمان در سالهای گذشته بارها نقش میانجی میان تهران و پایتختهای عربی و غربی را ایفا کرده است.
موضع تهران؛ تلاش برای «درک بهتر» منطقهای
مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که حضور در نشست صلاله با هدف ایجاد «درک بهتر» میان کشورهای منطقه صورت میگیرد و این گفتوگوها در چارچوب دیپلماسی همسایگی و کاهش تنشها دنبال میشود. به گفته منابع ایرانی، تهران رویکردی را دنبال میکند که بر پایه گفتوگوی منطقهای بدون مداخله خارجی و با تمرکز بر منافع مشترک امنیتی و اقتصادی استوار باشد.
در همین راستا، گزارشهایی منتشر شده مبنی بر اینکه ایران و عمان در حال کار بر روی یک مسیر دریایی جدید برای ساماندهی عبور کشتیها در محدوده تنگه هرمز هستند. این طرح به عنوان ابتکاری برای افزایش ایمنی تردد و کاهش ریسک برخوردها یا سوءبرداشتهای احتمالی در آبراه مطرح شده است. با این حال، جزئیات فنی و نقشه دقیق این مسیر هنوز به صورت رسمی منتشر نشده است.
توضیح عراقچی درباره توافق با مسقط
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به گمانهزنیها درباره نتایج رایزنیهای تهران و مسقط، تصریح کرده است که توافق صورت گرفته میان دو کشور به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست. این توضیح با هدف رفع برداشتهای نادرست از ماهیت همکاریهای دریایی ایران و عمان ارائه شده و نشان میدهد که گفتوگوها در مرحله ایجاد سازوکارهای اعتمادساز و تسهیل تردد قرار دارد، نه اعلام یک تغییر فوری در وضعیت آبراه.
عراقچی تأکید کرده است که هرگونه تصمیم درباره وضعیت تنگه هرمز، در چارچوب منافع ملی و با در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی و اقتصادی اتخاذ خواهد شد و همکاری با عمان نیز در همین چارچوب قابل تفسیر است. به گفته او، هدف تهران و مسقط، کمک به ارتقای امنیت کشتیرانی و جلوگیری از سوءتفاهم در یکی از پرترددترین آبراههای جهان است.
واکنش ترامپ؛ از بیطرفی ظاهری تا تکرار ادعای تمایل ایران به توافق
اظهارات ترامپ مبنی بر اینکه گفتوگوی کشورهای عربی با مقامهای ایرانی «تصمیم خودشان است»، از سوی ناظران به عنوان موضعی ظاهرا بیطرفانه تفسیر شده است. رئیسجمهور آمریکا در حالی این جمله را به کار برده که پیشتر بارها تأکید کرده بود متحدان واشنگتن در منطقه باید هماهنگی نزدیکی با سیاستهای آمریکا در قبال ایران داشته باشند.
او بار دیگر مدعی شد ایران «شدیداً خواهان توافق است»؛ ادعایی که پیشتر نیز از سوی او مطرح شده اما مقامهای ایرانی آن را رد کرده و تأکید کردهاند هرگونه توافق باید بر پایه احترام متقابل، رعایت منافع ملی و لغو تحریمهای ظالمانه شکل بگیرد. تکرار این ادعا از سوی ترامپ در آستانه نشست صلاله، از نظر برخی تحلیلگران تلاشی برای اثرگذاری بر فضای روانی مذاکرات منطقهای تلقی میشود.
بخش دیگر اظهارات او درباره زمان پایان جنگ نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ جایی که ترامپ گفته جنگ یا پیش از انتخابات کنگره در آبانماه یا بلافاصله پس از آن پایان خواهد یافت. او توضیح نداده که این پیشبینی بر چه ارزیابی اطلاعاتی یا دیپلماتیکی استوار است و آیا به روندهای جاری در منطقه یا مذاکرات پشت پرده اشاره دارد یا صرفاً یک گمانهزنی سیاسی است.
اهمیت نشست برای امنیت انرژی و کشتیرانی
کارشناسان مسائل منطقه معتقدند برگزاری نشست صلاله در مقطع کنونی میتواند به کاهش تنشها در خلیج فارس کمک کند، مشروط بر آنکه طرفها با رویکردی عملگرایانه وارد گفتوگو شوند. تسهیل کشتیرانی تجاری، تضمین عبور ایمن نفتکشها و کشتیهای باری، و ایجاد سازوکارهای ارتباطی برای جلوگیری از حوادث دریایی، از جمله موضوعاتی است که انتظار میرود در دستور کار قرار گیرد.
در ماههای گذشته، نگرانیها از احتمال اختلال در تردد دریایی در تنگه هرمز افزایش یافته و همین موضوع باعث حساسیت بیشتر بازارهای جهانی و شرکتهای بیمه دریایی شده است. از این رو، هرگونه توافق اولیه میان ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، حتی در حد تفاهم بر سر اصول کلی، میتواند سیگنالی مثبت برای ثبات اقتصادی و امنیتی منطقه تلقی شود.
با این حال، روشن است که دستیابی به یک چارچوب پایدار نیازمند گفتوگوهای مرحلهای و اعتمادسازی متقابل است. موضع اخیر تهران مبنی بر اینکه توافق با عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست، نشان میدهد طرف ایرانی ترجیح میدهد از ایجاد انتظارات غیرواقعی پرهیز کرده و روند گفتوگوها را گام به گام پیش ببرد.
در مجموع، واکنش نسبتاً کوتاه و محتاطانه ترامپ به مذاکرات کشورهای عربی با ایران، در کنار برگزاری نشست صلاله و رایزنیهای ایران و عمان بر سر مسیر دریایی جدید، تصویر یک تحرک دیپلماتیک تازه در جنوب خلیج فارس را ترسیم میکند؛ تحرکی که نتایج آن به میزان اراده طرفها برای تبدیل گفتوگو به سازوکارهای عملی بستگی خواهد داشت.
نظرات (0)