توقف ناگهانی خط لوله راهبردی شرق به غرب عربستان، ابعاد تازهای از آسیبپذیری شبکه صادرات نفت این کشور را آشکار کرده است. خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی به نقل از سه منبع آگاه اعلام کرد که ذخایر نفت ذخیرهشده عربستان در پایانه بندری ینبع در ساحل دریای سرخ، تنها برای پنج تا هفت روز صادرات کفایت میکند و ریاض برای جبران این محدودیت، مقدار کمتری نفت نیز در خاک مصر ذخیره کرده است.
ذخایر محدود در ساحل دریای سرخ
به گزارش رویترز، ارزیابی منابع مطلع دو روز پس از توقف فعالیت خط لوله شرق به غرب نشان میدهد که پایانه ینبع به عنوان گلوگاه اصلی صادرات نفت عربستان به بازارهای غربی از طریق دریای سرخ، موجودی محدودی در اختیار دارد. این منابع تأکید کردهاند که حجم ذخیرهسازی در ینبع در مقایسه با ظرفیت عظیم تولید روزانه عربستان، بسیار اندک است و در صورت تداوم اختلال، عربستان ناچار خواهد بود یا تولید را کاهش دهد یا به مسیرهای پرریسکتری مانند عبور از خلیج فارس و تنگه هرمز متکی شود.
بر اساس همین گزارش، عربستان علاوه بر ینبع، حجم کمتری از نفت خام را به صورت ذخیره راهبردی در مصر نگهداری میکند؛ اقدامی که به نظر میرسد برای ایجاد حائل کوتاهمدت در برابر شوکهای احتمالی در مسیر دریای سرخ طراحی شده، اما به لحاظ حجم، پاسخگوی نیاز صادراتی پایدار این کشور در میانمدت نیست.
خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری؛ شریان دور زدن تنگه هرمز
خط لوله شرق به غرب که با نام پترو لاین (Petroline) نیز شناخته میشود، با طول حدود ۱۲۰۰ کیلومتر، نفت خام را از میادین عظیم نفتی و تأسیسات فرآوری شرق عربستان به بندر ینبع در غرب این کشور منتقل میکند. این خط لوله یکی از مهمترین داراییهای راهبردی شرکت آرامکو به شمار میرود، زیرا به ریاض اجازه میدهد بخش قابل توجهی از صادرات خود را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز و خلیج فارس، مستقیماً به دریای سرخ و از آنجا به کانال سوئز و بازارهای اروپا و آمریکا برساند.
اهمیت این مسیر به ویژه در دورههای تنش ژئوپلیتیک در خلیج فارس دوچندان میشود. هرگونه اختلال در تنگه هرمز که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند، میتواند صادرات عربستان را فلج کند؛ به همین دلیل، پترو لاین به عنوان مسیر جایگزین و بیمه انرژی ریاض طراحی و توسعه یافته است. ظرفیت اسمی این خط لوله حدود ۵ میلیون بشکه در روز برآورد میشود، هرچند ظرفیت عملیاتی آن در سالهای اخیر کمتر از این رقم بوده است.
حمله پهپادی به زیرساختها در ریاض و مدینه
بر اساس گزارشهای منتشر شده، این شریان حیاتی روز جمعه هدف حمله چند فروند پهپاد قرار گرفت و در پی آن فعالیت آن به طور کامل متوقف شد. منابع محلی گفتهاند حملات در مناطقی از ریاض و مدینه رخ داده و به بخشهایی از ایستگاههای پمپاژ و زیرساختهای جانبی خط لوله آسیب وارد کرده است.
مقامات سعودی تاکنون زمانبندی دقیقی برای تعمیر و ازسرگیری فعالیت این خط اعلام نکردهاند و همین ابهام، نگرانی معاملهگران بازار انرژی را تشدید کرده است. تجربه حملات پیشین به تأسیسات نفتی عربستان نشان میدهد که حتی آسیبهای جزئی به ایستگاههای پمپاژ میتواند برای روزها یا هفتهها روند انتقال نفت را مختل کند، زیرا بررسیهای ایمنی، تعمیرات فنی و اطمینان از عدم تکرار حمله، زمانبر است.
هشدار درباره اختلال ۴ درصدی در عرضه جهانی
خبرگزاری رویترز هشدار داده است که ادامه توقف فعالیت خط لوله شرق به غرب میتواند تا ۴ درصد از عرضه جهانی نفت را تحت تأثیر قرار دهد. این رقم در بازار پرالتهاب انرژی که نسبت به هرگونه شوک عرضه واکنش شدید نشان میدهد، قابل توجه است.
عربستان به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت خام جهان و بازیگر محوری در سازمان اوپک، نقش تعیینکنندهای در تنظیم توازن عرضه و تقاضا دارد. هرگونه کاهش ناخواسته صادرات این کشور میتواند قیمتها را در بازارهای آتی به سرعت افزایش دهد و کشورهای مصرفکننده به ویژه در اروپا و آسیا را با چالش تأمین مواجه کند. تحلیلگران معتقدند در صورت طولانی شدن تعمیرات، عربستان برای حفظ سهم بازار خود ناچار خواهد شد از ذخایر راهبردی داخلی، افزایش صادرات از پایانههای خلیج فارس یا حتی کاهش داوطلبانه تولید برای مدیریت فشار بر زیرساختها استفاده کند.
وابستگی دوباره به تنگه هرمز و ریسکهای ژئوپلیتیک
توقف پترو لاین بار دیگر وابستگی ساختاری عربستان به تنگه هرمز را برجسته کرده است. در شرایط عادی، ریاض تلاش میکند با تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی، ریسک تمرکز بیش از حد بر یک تنگه را کاهش دهد، اما اکنون با خروج مسیر دریای سرخ از مدار، بخش عمده صادرات ناگزیر باید از مسیر خلیج فارس انجام شود؛ مسیری که خود به دلیل تنشهای منطقهای، تهدیدهای امنیتی و احتمال اختلالهای دریایی، همواره در معرض ریسک ارزیابی میشود.
ناظران بازار میگویند این حادثه نشان میدهد حتی کشورهایی با زیرساختهای عظیم نفتی نیز در برابر حملات پهپادی و خرابکاریهای نقطهای آسیبپذیر هستند. توسعه سامانههای پدافندی، پراکندهسازی ذخایر و سرمایهگذاری در مسیرهای جایگزین مانند خط لولههای جدید یا افزایش ظرفیت ذخیرهسازی در بنادر غربی، از جمله راهکارهایی است که ریاض در سالهای اخیر دنبال کرده اما حادثه اخیر ثابت کرد این اقدامات هنوز برای پوشش کامل ریسک کافی نیست.
در مجموع، گزارش رویترز تصویر روشنی از شکنندگی موقت شبکه صادرات نفت عربستان ارائه میدهد؛ شبکهای که با وجود عظمت، تنها چند روز ذخیره راهبردی در نقطه کلیدی ینبع در اختیار دارد و هر اختلال پایدار در آن میتواند موجهای قیمتی را به بازار جهانی منتقل کند. اکنون نگاهها به بیانیه رسمی آرامکو و وزارت انرژی عربستان دوخته شده تا مشخص شود تعمیرات چه زمانی به پایان میرسد و آیا ریاض میتواند بدون توسل به ذخایر پراکنده یا مسیرهای جایگزین، تعهدات صادراتی خود را به طور کامل حفظ کند.
نظرات (0)