افزایش توان و حضور نیروهای یمنی در سواحل و آبهای منتهی به تنگه بابالمندب، جایگاه این کشور را بهعنوان یکی از بازیگران موثر امنیت دریایی در جنوب شبهجزیره عربستان تثبیت کرده است. تحلیلهای اخیر رسانههای فرامنطقهای نشان میدهد که تحولات میدانی در یمن، مستقیماً بر توازن قدرت در یکی از حساسترین گذرگاههای دریایی جهان اثر گذاشته است.
بابالمندب؛ گلوگاه راهبردی تجارت جهانی
تنگه بابالمندب که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند پیوند میدهد، در حد فاصل سواحل یمن و شاخ آفریقا (جیبوتی و اریتره) قرار دارد و بهعنوان دروازه جنوبی دریای سرخ شناخته میشود. این تنگه با عرض کم و عمق راهبردی خود، مسیر اصلی عبور کشتیهای تجاری و نفتکشها میان آسیا، اروپا و مدیترانه از طریق کانال سوئز به شمار میرود.
برآوردها نشان میدهد بخش قابل توجهی از تجارت جهانی، بهویژه حاملهای انرژی و کالاهای کانتینری، از این مسیر عبور میکند. هرگونه ناامنی یا تغییر در کنترل و نظارت بر این آبراه، میتواند هزینه حملونقل دریایی، قیمت انرژی و زنجیره تأمین جهانی را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، امنیت بابالمندب همواره یکی از دغدغههای اصلی قدرتهای دریایی و نهادهای بینالمللی بوده است.
موقعیت جغرافیایی یمن بهگونهای است که بخش عمدهای از ساحل شرقی بابالمندب در قلمرو این کشور قرار دارد. تسلط بر سواحل غربی استانهای تعز، الحدیده و جزایر راهبردی اطراف، به صنعا امکان نظارت طبیعی و تاریخی بر تردد در این تنگه را داده است؛ امتیازی که در سالهای اخیر با ارتقای توان دفاعی و دریایی یمن، ابعاد تازهای یافته است.
افزایش نفوذ یمن و تغییر موازنه قدرت
بر اساس گزارشهای منتشر شده، پیشروی و تحکیم مواضع نیروهای یمنی در نوار ساحلی دریای سرخ و تسلط بر نقاط مشرف به بابالمندب، بر اهمیت راهبردی این منطقه افزوده است. رسانههای خارجی در تحلیلهای خود تأکید کردهاند که یمن اکنون نهتنها یک ناظر جغرافیایی، بلکه یک بازیگر فعال در معادلات امنیتی این گذرگاه است.
تقویت توان موشکی، پهپادی و دریایی یمن در سالهای اخیر، بهویژه پس از تشدید تنشها در دریای سرخ، باعث شده است تا هرگونه تحرک نظامی و تجاری در این محدوده بدون در نظر گرفتن ملاحظات یمن، با ریسک بالا همراه باشد. همین عامل سبب شده تا کارشناسان، افزایش قدرت دریایی یمن را عامل بازدارنده و در عین حال تعیینکننده در حفظ یا برهمزدن ثبات این آبراه ارزیابی کنند.
از نگاه تحلیلگران منطقهای، تثبیت حضور یمن در بابالمندب به معنای پایان انحصار قدرتهای فرامنطقهای در مدیریت امنیت این تنگه است. در گذشته، ائتلافهای دریایی غربی تلاش داشتند امنیت عبور کشتیها را بهصورت یکجانبه تأمین کنند، اما تحولات جدید نشان داده که بدون تفاهم با طرف یمنی، برقراری امنیت پایدار در این گذرگاه ممکن نخواهد بود.
بازتاب بینالمللی و پیامدهای امنیتی و اقتصادی
رسانههای بینالمللی با اشاره به موقعیت اقتصادی و ژئوپلیتیک بابالمندب، نقش یمن را در آینده امنیت انرژی و تجارت جهانی پررنگ توصیف کردهاند. به نوشته این رسانهها، هرگونه تغییر در موازنه قدرت در این تنگه میتواند پیامدهای فراتر از یمن و دریای سرخ داشته باشد و مسیرهای کشتیرانی از خلیج فارس تا مدیترانه را تحتالشعاع قرار دهد.
از جنبه امنیتی، افزایش نفوذ یمن در بابالمندب بهعنوان اهرمی در مذاکرات سیاسی و معادلات بازدارندگی نیز تحلیل میشود. توان کنترل تردد دریایی، به یمن امکان داده است تا در برابر فشارهای خارجی، از موقعیت دریایی خود بهعنوان ابزار چانهزنی مشروع برای دفاع از حاکمیت و منافع ملی استفاده کند.
در بعد اقتصادی نیز، ثبات بابالمندب برای کشورهای ساحلی دریای سرخ، مصر و حتی اقتصاد اروپا اهمیت حیاتی دارد. اختلال در این مسیر، به افزایش حق بیمه کشتیها، تغییر مسیر نفتکشها به سمت دماغه امید نیک و رشد قیمت کالاهای وارداتی منجر میشود؛ موضوعی که اهمیت گفتوگو و به رسمیت شناختن نقش یمن در تأمین امنیت جمعی این آبراه را دوچندان میکند.
چشمانداز پیش رو
تثبیت جایگاه قدرت دریایی یمن در بابالمندب، بیش از آنکه صرفاً یک تحول نظامی باشد، نشانهای از شکلگیری نظم جدید امنیتی در جنوب شبهجزیره عربستان است؛ نظمی که در آن بازیگران بومی نقش محوریتری ایفا میکنند. تداوم این روند میتواند یمن را از حاشیه معادلات دریایی به متن آن منتقل کند و این کشور را به یکی از ارکان اصلی امنیت دریای سرخ تبدیل سازد.
در چنین شرایطی، هر راهبردی برای تأمین امنیت پایدار در بابالمندب نیازمند درک واقعبینانه از جایگاه یمن و احترام به حقوق مشروع این کشور در حفاظت از سواحل و آبهای سرزمینی خود است؛ اصلی که نادیده گرفتن آن، به بیثباتی بیشتر در یکی از مهمترین شاهراههای تجارت جهانی خواهد انجامید.
نظرات (0)