گیلان را سرزمین باران مینامند؛ استانی که زندگیاش با ابر و بارش گره خورده است. در چنین اقلیمی، باریدن باران بهویژه در اواخر شهریور نه پدیدهای غیرمنتظره است و نه حادثهای غیرمترقبه. اگر در این فصل باران نبارد باید تعجب کرد، نه وقتی که آسمان میبارد. با این حال، هر بار با نخستین بارشهای سنگین پاییزی، تصاویری از آبگرفتگی معابر، ترافیک قفلشده، نفوذ آب به مغازهها و پارکینگها و حتی خانهها منتشر میشود و این پرسش قدیمی تکرار میشود که چرا زیرساختهای شهری و مدیریتی همچنان از باران غافلگیر میشوند؟
بارش سنگین اخیر چه خساراتی بهجا گذاشت؟
بر اساس اعلام اداره کل هواشناسی گیلان، موج بارشی اخیر از اواخر وقت دوشنبه ۱۶ شهریور آغاز شد و در بسیاری از نقاط استان بهصورت رگباری، شدید و در برخی مناطق خیلی شدید همراه با وزش باد و رعدوبرق ادامه یافت. همین بارش کوتاهمدت اما پرحجم، چهره شهرها را دگرگون کرد.
در رشت و چند شهرستان دیگر، معابر شهری دچار آبگرفتگی شد، تردد خودروها بهکندی و در برخی محورها به اختلال انجامید و حجم بالای روانآب از جداول و کانالها سرریز کرد و به داخل شماری از مغازهها، کوچهها، پارکینگ ساختمانهای مسکونی و حتی واحدهای مسکونی نفوذ کرد. وزش باد شدید نیز در محدوده پیادهراه فرهنگی رشت و در روستای پشتیر از توابع بخش طاهرگوراب صومعهسرا، چند اصله درخت کهنسال را از ریشه کند و به زمین انداخت.
در دریا نیز شرایط ناپایدار دردسرساز شد؛ یک فروند کشتی باری که از بندر انزلی عازم آستاراخان روسیه بود، به دلیل مواج شدن شدید دریا دچار سانحه شد که با عملیات واحد دریایی منطقه ویژه اقتصادی آستارا به اسکله این بندر منتقل و ایمنسازی شد. در شرق گیلان نیز برخی رودخانهها بر اثر بارشهای خیلی شدید طغیان کردند؛ از جمله طغیان رودخانه سموش در شهرستان رودسر که مسیر دسترسی را مسدود کرد و موجب گرفتار شدن ۷۰ گردشگر اهل عسلویه شد. این گردشگران با حضور نیروهای هلالاحمر و همکاری شهرداری و پیمانکار سد پلرود به محل امن منتقل شدند.
هشدار مسئولان: باران در رشت غافلگیری نیست
محمدحسین واثق کارگرنیا، رئیس شورای اسلامی شهر رشت، در جلسه علنی شورا با اشاره به فرصت کوتاه باقیمانده تا آغاز بارشهای ممتد پاییزی گفت مدیریت شهری باید با بسیج حداکثری امکانات و تمرکز بر طرحهای اولویتدار آسفالت و افزایش شیفتهای کاری، مانع تبدیل بارش به بحران برای شهروندان شود.
او تأکید کرد که باران در رشت یک رخداد غیرمنتظره نیست بلکه بخشی ثابت از زیستبوم این شهر است و برنامهریزی عمرانی باید بر پایه «پیشدستی فنی و زمانسنجی دقیق» انجام شود. به گفته کارگرنیا، اکنون شهر در یک پنجره طلایی پیش از بارندگیهای سنگین پاییز قرار دارد و رها کردن معابر خاکی و خرابی آسفالت، علاوه بر اختلال در تردد، نارضایتی بهحق مردم را به دنبال دارد. اجرای آسفالت در روزهای بارانی نیز از نظر فنی کیفیت روکش و عمر مفید آن را بهشدت کاهش میدهد و به هدررفت بیتالمال میانجامد.
رئیس شورای شهر رشت با قدردانی از تلاش نیروهای خدمات شهری برای رفع سریع آبگرفتگیهای اخیر افزود: حتی ورود آب به یک واحد مسکونی یا تجاری هم نگرانکننده است و باید اقدامات پیشگیرانه در صدر برنامهها قرار گیرد. او یادآور شد که طرح جمعآوری و هدایت آبهای سطحی از سال ۱۳۹۱ در رشت آغاز شده و تاکنون حدود ۹۱ کیلومتر لولهگذاری در این قالب اجرا شده است؛ در دوره فعلی شورا نیز اعتبارات مناسبی در برنامه مطالعاتی پنجساله برای تکمیل اتصالات و رفع گرههای باقیمانده اختصاص یافته که باید هرچه سریعتر تعیینتکلیف شود.
شهردار رشت: در ۱۰ ساعت بیش از ۱۰۰ میلیمتر باران بارید
رحیم شوقی، شهردار رشت نیز با اشاره به شرایط اقلیمی خاص این کلانشهر گفت: در بارش اخیر تنها طی حدود ۱۰ ساعت بیش از ۱۰۰ میلیمتر باران در رشت ثبت شد. در چنین شرایطی حجم روانآب تولیدشده بسیار فراتر از ظرفیت عادی شبکه جمعآوری آبهای سطحی است و حتی شبکه موجود نیز با محدودیت مواجه میشود.
شوقی تأکید کرد که مدیریت بحران زمانی اثربخش است که پیش از وقوع حادثه برای آن برنامهریزی شده باشد. به گفته او، تقویت زیرساختها، تأمین تجهیزات، ارتقای آمادگی نیروها و توسعه همکاری بیندستگاهی باید بهصورت مستمر دنبال شود. وقتی در مدت کوتاهی حجم قابل توجهی از بارش وارد معابر میشود، بدون زیرساخت متناسب با اقلیم شمال و بدون پشتیبانی اعتباری و همراهی دستگاههای ملی، مدیریت روانآبها بهتنهایی ممکن نخواهد بود.
استاندار گیلان: تجربه پیربازار نشان داد پیشگیری جواب میدهد
هادی حقشناس، استاندار گیلان، در نشست کمیسیون پیشگیری و مقابله با بحران کلانشهرهای کشور با اشاره به ثبت بارشهای سنگین تا ۱۵۰ میلیمتر در چند ساعت در برخی نقاط استان گفت: تجربه پیربازار ثابت کرد اقدامات پیشگیرانه میتواند آثار حوادث را بهطور محسوسی کاهش دهد. پس از لایروبی این منطقه، در بارندگی مشابه بعدی، مشکلات گذشته تکرار نشد.
استاندار گیلان با تأکید بر ضرورت گذار از «مدیریت پس از حادثه» به «آمادگی پیش از بحران» افزود: مخاطرات هر استان مشخص است و استانی که بهطور مستمر با سیلاب مواجه میشود باید تجهیزات و امکانات لازم را از قبل در اختیار داشته باشد، نه اینکه تأمین ابزار ضروری به زمان وقوع حادثه موکول شود. برنامهریزی مدیریت بحران باید متناسب با ویژگیهای هر منطقه انجام گیرد تا در زمان وقوع حادثه، دستگاههای مسئول بهجای صرف زمان برای تأمین امکانات، بلافاصله وارد عملیات شوند.
چرا آبگرفتگی در شمال تکرار میشود؟
کارشناسان و رسانهها سالهاست درباره ریشههای تکرار آبگرفتگی در شهرهای شمالی هشدار میدهند. به اعتقاد آنان، مشکل نهتنها در شدت بارش بلکه در مجموعهای از مداخلات انسانی و ضعفهای زیرساختی نهفته است:
- پوشش نفوذناپذیر شهرها: گسترش آسفالت و بتن بدون توجه به اقلیم پرباران، نفوذپذیری زمین را از بین برده و جذب طبیعی آب توسط خاک را متوقف کرده است؛ در نتیجه حجم عظیمی از بارش در مدت کوتاهی به «روانآب سطحی پرسرعت» تبدیل میشود و شبکه هدایت آبهای سطحی را قفل میکند.
- تجاوز به حریم رودخانهها: ساختوساز در بستر و حریم قانونی رودخانهها، ویلاسازی، احداث زیرگذر، کمربندی و حتی پارک در پهنههای سیلابی، مسیرهای طبیعی تخلیه سیلاب را مسدود کرده است.
- تخریب پوشش طبیعی: جنگلزدایی، تخریب پوشش گیاهی، کوهخواری و توسعه شهری نامتناسب با اقلیم شمال، سدهای طبیعی مقابل بارش را از بین برده و شدت روانآب را افزایش داده است.
- شبکه فرسوده و لایروبینشده: نبود شبکه کافی یا فرسودگی شبکه جمعآوری آبهای سطحی و فاضلاب، لایروبی نکردن بهموقع انهار و ورود زبالههای شهری به مجاری باریک انتقال آب، از دیگر عوامل تشدید آبگرفتگی عنوان میشود.
در چنین شرایطی، تکیه صرف بر گزارش عملکرد پس از حادثه، توضیح و توجیه، وعده و هشدار یا حتی برخورد موردی با مدیران، گرهای از کار نمیگشاید. آنچه مورد نیاز است، اقدام پیشگیرانه، شناسایی نقاط آسیبپذیر پیش از فصل بارش، تکمیل شبکه هدایت روانآبها، صیانت از حریم رودخانهها و بازنگری در الگوی شهرسازی متناسب با اقلیم بارانخیز شمال است.
گیلان سالهاست که بارشهای سنگین را تجربه میکند و این بارشها سابقهای طولانی دارند. زندگی در سرزمین باران، مختصات ویژه خود را میطلبد؛ از زیرساخت و تجهیزات تا فرهنگ سکونت و گردشگری. بیتوجهی به این مختصات و دستکاری بیرویه طبیعت، دیر یا زود خود را در قالب سیلاب، آبگرفتگی و خسارت نشان میدهد؛ همانگونه که کارشناسان میگویند طبیعت وقتی پاس داشته نشود، سرانجام واکنش سختی نشان خواهد داد.
نظرات (0)