اجلاس اخیر گروه بریکس در دهلینو، فراتر از یک نشست اقتصادی معمول، به صحنهای برای بازتعریف توازن قدرت در نظام بینالملل تبدیل شد. در روزهایی که بازار جهانی انرژی با نوسانات شدید قیمت روبهروست و بحرانهای خاورمیانه سایه خود را بر امنیت بینالمللی گسترانده، حضور فعال ایران در کنار اعضای اصلی این ائتلاف، بازتاب گستردهای در رسانههای جهان داشته است.
روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز در گزارشی با اشاره به ترکیب کشورهای حاضر در این اجلاس، جایگاه ایران در بریکس را امتیازی راهبردی توصیف کرده که ایالات متحده از آن برخوردار نیست. این تحلیل، حضور تهران در کنار چین، روسیه و سایر اقتصادهای نوظهور را نشانهای از تغییر معادلات ژئوپلیتیک و افزایش وزن کشورهای مستقل در تصمیمسازیهای جهانی دانسته است.
بریکس؛ از ائتلاف اقتصادی تا بلوک سیاسی تأثیرگذار
گروه بریکس که در ابتدا با حضور برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی شکل گرفت، امروز به یکی از مهمترین ائتلافهای اقتصادی-سیاسی جهان تبدیل شده است. این گروه که بخش قابل توجهی از جمعیت جهان، تولید ناخالص داخلی و منابع انرژی را در اختیار دارد، به دنبال ایجاد نظمی چندقطبی و کاهش وابستگی به ساختارهای تحت سلطه غرب است.
با گسترش اخیر این گروه و پیوستن اعضای جدید از جمله ایران، وزن بریکس در معادلات جهانی به شکل چشمگیری افزایش یافته است. ایران به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر نفت و گاز جهان و بازیگری کلیدی در منطقه راهبردی خاورمیانه و مسیرهای ترانزیتی اوراسیا، ظرفیتی منحصر به فرد به این ائتلاف افزوده است. حضور تهران نه تنها از منظر انرژی، بلکه از نظر ژئوپلیتیک، دسترسی به آبهای آزاد و نقشآفرینی در کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب حائز اهمیت است.
نیویورکتایمز: واشنگتن بیرون از دایره بریکس
نکتهای که نیویورکتایمز بر آن تأکید کرده، ماهیت انحصاری بریکس است؛ ائتلافی که بدون حضور ایالات متحده و متحدان غربی آن شکل گرفته و عملاً فضایی برای همگرایی کشورهای منتقد نظم تکقطبی فراهم کرده است. به نوشته این روزنامه، در حالی که واشنگتن تلاش میکند از طریق تحریمها و ائتلافهای سنتی خود نفوذش را حفظ کند، کشورهایی چون ایران، چین و روسیه در چارچوب بریکس به دنبال تعریف سازوکارهای جدید مالی، تجاری و انرژی هستند.
این جایگاه، به تهران امکان میدهد بدون اتکا به دلار و نظام مالی تحت کنترل آمریکا، همکاریهای دوجانبه و چندجانبه خود را گسترش دهد. ایدههایی نظیر تجارت با ارزهای ملی، ایجاد بانک توسعه نوین بریکس و توسعه زیرساختهای مشترک، از جمله محورهایی است که حضور ایران را برای دیگر اعضا نیز جذاب کرده است.
انرژی و امنیت؛ دو محور برجسته حضور ایران
افزایش قیمت جهانی انرژی در ماههای اخیر، بار دیگر نقش کشورهای تولیدکننده را در ثبات بازارها برجسته کرده است. ایران به عنوان یکی از اضلاع اصلی اوپک و دارنده رتبههای برتر در ذخایر هیدروکربوری، میتواند در سیاستگذاریهای انرژی بریکس نقشی تعیینکننده ایفا کند. همزمانی این نشست با بحرانهای خاورمیانه نیز فرصتی بود تا تهران دیدگاههای خود درباره امنیت منطقهای، ضرورت پایان دادن به مداخلات فرامنطقهای و لزوم راهحلهای درونمنطقهای را در جمع قدرتهای نوظهور مطرح کند.
تحلیلگران معتقدند اجلاس دهلینو نشان داد که بریکس صرفاً یک پیمان اقتصادی نیست، بلکه به تریبونی برای طرح مسائل امنیتی و سیاسی از زاویهای متفاوت با روایت غرب تبدیل شده است. در این فضا، ایران توانسته روایت خود از تحولات منطقه و جهان را بدون واسطه به گوش دیگر اعضای تأثیرگذار برساند.
بازتاب جهانی و پیام برای نظم آینده
رسانههای بینالمللی حضور ایران در بریکس را نشانهای از شکست سیاست انزواسازی تهران ارزیابی کردهاند. به باور ناظران، عضویت و مشارکت فعال ایران در این گروه، دسترسی این کشور به بازارهای بزرگ، فناوریهای نو و سرمایهگذاریهای مشترک را تسهیل میکند و در مقابل، برای بریکس نیز به معنای تقویت عمق راهبردی و تنوعبخشی به سبد انرژی و جغرافیای سیاسی آن است.
در مقابل، ایالات متحده که عضو هیچیک از سازوکارهای بریکس نیست، ناگزیر است از بیرون نظارهگر شکلگیری قواعد جدیدی باشد که میتواند در بلندمدت جایگاه دلار، نهادهای مالی غربی و هژمونی سیاسی واشنگتن را به چالش بکشد. همین نکته است که نیویورکتایمز آن را «جایگاهی که واشنگتن ندارد» توصیف کرده است؛ جایگاهی که امروز ایران با تکیه بر ظرفیتهای انرژی، موقعیت ترانزیتی و دیپلماسی چندجانبهگرای خود در آن تثبیت شده است.
کارشناسان پیشبینی میکنند با توجه به دستور کار بریکس برای گسترش همکاری در حوزههای انرژی، کریدورهای حملونقل، هوش مصنوعی و تسویه مالی مستقل، نقش ایران در دورههای آتی این اجلاس پررنگتر خواهد شد و دهلینو تنها نقطه آغاز این مسیر بوده است.
نظرات (0)