وزیر امور خارجه عمان از به تعویق افتادن نشست منطقهای برنامهریزیشده برای بررسی وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز خبر داد؛ نشستی که قرار بود با حضور ایران و شماری از کشورهای عربی روز دوشنبه در شهر صلاله برگزار شود.
بدر البوسعیدی با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که این تصمیم در راستای تلاش برای ایجاد اجماع بیشتر میان طرفهای دعوتشده اتخاذ شده است. او تأکید کرد مسقط همچنان به تقویت گفتوگوهایی که به ثبات و همکاری پایدار در منطقه کمک میکند، پایبند است.
پیام مسقط؛ تعویق برای اجماعسازی
البوسعیدی در پیام خود نوشت: «در راستای دستیابی به اجماع، نشست منطقهای که قرار بود فردا در صلاله برگزار شود، به تعویق افتاده است. ما همچنان به تقویت گفتوگوهایی که از ثبات و همکاری پایدار در منطقه حمایت میکند، متعهد هستیم.»
بر اساس برنامه اعلامشده قبلی، این نشست برای روز دوشنبه تدارک دیده شده بود و میزبان آن شهر صلاله در جنوب عمان بود. انتخاب صلاله بهعنوان محل برگزاری، نشانهای از رویکرد بیطرفانه و میانجیگرانه عمان در پروندههای منطقهای ارزیابی میشد؛ رویکردی که این کشور در سالهای گذشته نیز در تسهیل گفتوگوهای غیرمستقیم میان ایران و طرفهای عربی و غربی دنبال کرده است.
هنوز تاریخ جدیدی برای برگزاری نشست اعلام نشده و وزارت خارجه عمان نیز جزئیاتی درباره زمان جایگزین منتشر نکرده است. با این حال لحن پیام البوسعیدی نشان میدهد تعویق به معنای لغو ابتکار عمل نیست، بلکه تلاشی برای فراهم کردن زمینه حضور فراگیرتر و کاهش اختلافنظرهای اولیه است.
موضوع نشست؛ تسهیل کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز
محور اصلی نشست صلاله، بررسی راهکارهای بازگرداندن ثبات و تسهیل کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز عنوان شده بود. این آبراه راهبردی که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میکند، یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان بهشمار میرود و بخش قابل توجهی از نفت و گاز صادراتی منطقه از طریق آن جابهجا میشود.
در ماههای اخیر، تحولات امنیتی و تنشهای سیاسی پیرامون این گذرگاه، نگرانیهایی را درباره امنیت خطوط کشتیرانی و بیمه نفتکشها ایجاد کرده و کشورهای حاشیه خلیج فارس و همچنین شرکای تجاری فرامنطقهای را به تکاپو برای یافتن سازوکارهای مشترک امنیتی واداشته است. بر همین اساس، ایده برگزاری نشستی منطقهای با حضور ایران و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مطرح شد تا چارچوبی برای گفتوگو درباره قواعد تردد ایمن، همکاریهای دریایی و کاهش سوءتفاهمها ایجاد شود.
عمان که خود از همسایگان تنگه هرمز و دارای سواحل مشرف به دریای عمان است، همواره بر ضرورت گفتوگوی مستقیم میان کشورهای ساحلی برای مدیریت مشترک این آبراه تأکید کرده و هرگونه اقدام یکجانبه یا امنیتیسازی افراطی تنگه را عاملی برای افزایش بیثباتی میداند.
مانع اجماع؛ موضعگیری بحرین
یکی از عوامل مهم در به تعویق افتادن نشست، اختلافنظر میان کشورهای دعوتشده درباره حضور ایران بوده است. پیش از اعلام تعویق، وزارت خارجه بحرین در بیانیهای با لحنی تند علیه تهران اعلام کرده بود تا زمانی که روابط دیپلماتیک این کشور با ایران بهصورت کامل از سر گرفته نشود، در نشست صلاله و دیگر نشستهای مشابه با حضور نمایندگان جمهوری اسلامی شرکت نخواهد کرد.
این موضعگیری در حالی مطرح شد که بحرین در سالهای گذشته روابط پرتنشی با تهران داشته و برخلاف برخی دیگر از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس که روند تنشزدایی و ازسرگیری روابط با ایران را دنبال کردهاند، همچنان رویکرد محتاطانه و مشروطی را در پیش گرفته است.
ناظران معتقدند خودداری منامه از حضور، دستیابی به اجماع حداقلی برای برگزاری نشست را دشوار کرده و مسقط ترجیح داده بهجای برگزاری نشستی ناقص، با تعویق آن فرصت بیشتری برای رایزنیهای دیپلماتیک و نزدیک کردن دیدگاهها فراهم کند.
نقش سنتی عمان بهعنوان میانجی منطقهای
تعویق نشست صلاله بار دیگر نقش ویژه عمان در معادلات منطقهای را برجسته میکند. مسقط در دو دهه گذشته همواره تلاش کرده خود را بهعنوان بازیگری بیطرف، قابل اعتماد و دور از قطببندیهای منطقهای معرفی کند؛ از میزبانی مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا در پرونده هستهای گرفته تا میانجیگری در بحران یمن و تسهیل تبادل زندانیان میان طرفهای مختلف.
کارشناسان مسائل خلیج فارس میگویند عمان با درک حساسیت تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی و امنیت انرژی، بهخوبی میداند هرگونه نشست بدون حضور همه بازیگران اصلی ساحلی، از جمله ایران، نمیتواند به نتیجهای پایدار منجر شود. از این رو، تأکید البوسعیدی بر «اجماع» و «همکاری پایدار» را میتوان پیام روشنی به پایتختهای منطقه دانست مبنی بر اینکه راهحل امنیت تنگه هرمز تنها از مسیر گفتوگوی فراگیر میگذرد.
در شرایطی که رقابتهای ژئوپلیتیک و ملاحظات امنیتی، همکاریهای منطقهای را پیچیده کرده، ابتکار عمان برای گردهم آوردن ایران و کشورهای عربی، حتی اگر به تعویق افتاده باشد، نشانهای از اراده برای جلوگیری از امنیتیشدن بیشتر آبراههای حیاتی و حرکت به سمت سازوکارهای جمعی است. اکنون باید دید رایزنیهای پشت پرده مسقط در هفتههای آینده میتواند موانع سیاسی، بهویژه مخالفت بحرین و تردید برخی دیگر از پایتختها را برطرف و زمینه برگزاری نشستی جامعتر را فراهم کند یا خیر.
نظرات (0)