آیتالله عبدالله جوادی آملی از مراجع و مفسران برجسته قرآن کریم، در تازهترین بیانات خود به تبیین مفهوم «ایمان» و تفاوت آن با صرفِ مسلمانی ظاهری پرداخت و تأکید کرد که عنوان «مؤمن» دارای بار معنایی عمیق و مسئولیتآور است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت.
به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیات و روایات، خاطرنشان کرد که ایمان تنها یک اعتقاد قلبیِ انتزاعی نیست، بلکه حقیقتی است که باید در اندیشه، گفتار و عمل انسان تجلی یابد و آثار آن در زندگی فردی و اجتماعی نمایان شود.
تفاوت اسلام و ایمان؛ از اقرار زبانی تا باور قلبی
آیتالله جوادی آملی در تشریح معنای اصلی مؤمن، به تمایز قرآنی میان «اسلام» و «ایمان» اشاره کرد. به گفته وی، اسلام میتواند با اقرار زبانی و پذیرش ظاهری شریعت محقق شود، اما ایمان مرتبهای بالاتر و عمیقتر است که در قلب رسوخ میکند و انسان را تسلیم بیچونوچرای حق میسازد.
قرآن کریم در آیه ۱۴ سوره حجرات میفرماید: «قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا»؛ یعنی بادیهنشینان گفتند ایمان آوردیم، بگو شما ایمان نیاوردهاید بلکه بگویید اسلام آوردهایم. این آیه به روشنی نشان میدهد که ایمان، مرحلهای فراتر از تسلیم ظاهری است و نیازمند تحول درونی و پایبندی عملی است.
از نگاه آیتالله جوادی آملی، مؤمن کسی است که حقیقت توحید، نبوت و معاد را نه تنها به زبان، بلکه با تمام وجود پذیرفته و این پذیرش، جهتگیری زندگی او را تغییر داده است. چنین انسانی، جهان را صحنه حضور دائمی خداوند میبیند و خود را در محضر الهی احساس میکند.
مؤمن در آیینه قرآن و روایات
در فرهنگ قرآنی، واژه «مؤمن» از ریشه «امن» به معنای امنیتبخشی است. مؤمن هم کسی است که خود به امنیت قلبی و آرامش برخاسته از یاد خدا رسیده و هم کسی که دیگران از دست و زبان او در اماناند. پیامبر اکرم (ص) در روایتی مشهور میفرماید: «المؤمن من أمنه الناس علی دمائهم و أموالهم»؛ مؤمن کسی است که مردم، خون و مال خود را از سوی او در امان ببینند.
آیتالله جوادی آملی با استناد به چنین روایاتی تأکید کرد که ایمان حقیقی، پیوندی ناگسستنی با اخلاق و مسئولیت اجتماعی دارد. مؤمن واقعی نمیتواند نسبت به حقالناس، امانتداری، راستگویی و عدالت بیتفاوت باشد، زیرا این صفات، لوازم جداییناپذیر ایمان هستند.
همچنین در ابتدای سوره مؤمنون، خداوند ویژگیهای رستگاران مؤمن را برمیشمارد: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ، الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ، وَالَّذِینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ، وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ...» این آیات نشان میدهد که خشوع در نماز، پرهیز از لغو و بیهودگی، پاکدامنی، امانتداری و وفای به عهد، شناسنامه مؤمن است.
نشانههای مؤمن واقعی از نگاه آیتالله جوادی آملی
بر اساس آنچه آیتالله جوادی آملی تبیین کرده است، میتوان مهمترین ویژگیهای مؤمن حقیقی را در محورهای زیر خلاصه کرد:
- یقین و آرامش قلبی: مؤمن در فراز و نشیبهای زندگی دچار تزلزل نمیشود، زیرا به حکمت و رحمت الهی یقین دارد و با یاد خدا دلش آرام میگیرد.
- صداقت در گفتار و رفتار: زبان مؤمن با دلش یکی است؛ دروغ، غیبت، تهمت و دورویی با حقیقت ایمان ناسازگار است.
- امانتداری و وفای به عهد: مؤمن در امانت خیانت نمیکند و اگر عهدی بست، به آن پایبند میماند، حتی اگر به زیان او باشد.
- اعراض از لغو و بیهودگی: عمر و فرصت را سرمایه اصلی میداند و از مجالستها، گفتگوها و سرگرمیهای بیحاصل که او را از یاد خدا دور میکند، پرهیز دارد.
- خشوع در عبادت: نماز و عبادت او از سر عادت نیست، بلکه حضوری عاشقانه و خاشعانه در برابر پروردگار است.
- امنیتبخشی به دیگران: مردم از مؤمن احساس امنیت میکنند؛ نه با زبان کسی را میآزارد و نه با عمل به کسی ستم میکند.
- انفاق و نوعدوستی: مؤمن نسبت به نیازمندان و گرفتاران جامعه احساس مسئولیت دارد و از آنچه خدا به او داده، در راه خیر هزینه میکند.
محاسبه نفس؛ چقدر به جایگاه مؤمن نزدیک هستیم؟
نکته محوری سخنان آیتالله جوادی آملی، دعوت به خودارزیابی و محاسبه نفس بود. وی از مخاطبان خواست به جای قضاوت دیگران، ترازوی سنجش را در برابر خود قرار دهند و صادقانه بپرسند: آیا در زندگی روزمره، ویژگیهای مؤمن را در خود میبینیم؟
آیا وقتی خشمگین میشویم، عدالت و انصاف را رعایت میکنیم؟ آیا در معاملات و فضای مجازی، امانتدار و راستگو هستیم؟ آیا نماز ما همراه با توجه و خشوع است یا تنها حرکاتی تکراری؟ آیا از لغو، جدالهای بیثمر و اتلاف وقت پرهیز میکنیم؟ این پرسشها، معیاری روشن برای سنجش فاصله تا ایمان حقیقی به دست میدهد.
از دیدگاه این مفسر قرآن، ایمان یک امر دفعی و یکباره نیست، بلکه دارای مراتب و درجاتی است. انسان میتواند لحظه به لحظه با مراقبه، بر درجه ایمان خود بیفزاید یا خدای ناکرده با غفلت و گناه، آن را تضعیف کند. از این رو مؤمن همواره خود را در مسیر تکامل میبیند و به وضع موجود قانع نمیشود.
راه نزدیک شدن به مرتبه ایمان حقیقی
آیتالله جوادی آملی راهکار رسیدن به ایمان راستین را بازگشت به قرآن و تدبر در معارف وحیانی، همراه با تهذیب نفس و عمل صالح میداند. انس مستمر با قرآن، تفکر در آیات الهی، حضور قلب در نماز، رعایت تقوا در خلوت و جلوت، و خدمت به خلق، از جمله عواملی است که دل را برای تابش نور ایمان آماده میکند.
وی همچنین بر نقش عقلانیت و اخلاق تأکید دارد؛ ایمانی که پشتوانه عقلی و برهانی نداشته باشد، سطحی و آسیبپذیر خواهد بود. مؤمن واقعی، ایمان خود را با استدلال، تحقیق و معرفت عمیق نسبت به مبدأ و معاد تقویت میکند و آن را با اخلاق حسنه و رفتار کریمانه به نمایش میگذارد.
در پایان، این پیام روشن است که عنوان «مؤمن» یک افتخار بزرگ و در عین حال یک مسئولیت سنگین است. هر کس که خود را مؤمن میداند، باید بکوشد تا آینهای از صفات الهی چون رحمت، عدالت، صدق و امانت باشد و با الگو قرار دادن سیره پیامبر اکرم (ص) و اهلبیت (ع)، گامی عملی به سوی تحقق ایمان حقیقی بردارد.
نظرات (0)