بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در نخستین گزارش ملی خود از روند بازسازی مناطق آسیب‌دیده در جنگ‌های یک سال و نیم گذشته، جزئیات خسارت‌ها و آخرین وضعیت ترمیم واحدهای مسکونی را تشریح کرد. بر اساس این گزارش، خانه‌هایی که دچار خسارت جزئی، متوسط و کامل شده‌اند شناسایی و دسته‌بندی شده‌اند و عملیات بازسازی واحدهای نیازمند تعمیر با سرعتی قابل توجه ادامه دارد؛ به‌طوری که پیشرفت فیزیکی تعمیرات تاکنون از ۸۰ درصد عبور کرده است.

تشکیل ستاد بازسازی جنگ تنها یک روز پس از آغاز حملات

محمدحسین رحمانی خلیلی، معاون برنامه‌ریزی بنیاد مسکن، در نشست خبری با خبرنگاران با اشاره به اقدامات فوری این نهاد پس از حملات هوایی دشمن گفت: تنها یک روز پس از آغاز حملات هوایی ۱۲ روزه به خاک ایران، تصمیمات لازم برای امدادرسانی و اسکان جنگ‌زدگان در شهرها و روستاها اتخاذ شد.

به گفته وی، بنیاد مسکن در ۲۴ تیرماه ۱۴۰۴ و به دنبال تجاوز به حریم هوایی کشور و اصابت پرتابه‌ها به مناطق مسکونی، «ستاد بازسازی جنگ» را در تهران تشکیل داد. در این ستاد وظایف میان بخش‌های مختلف تقسیم شد و معاونت برنامه‌ریزی دو مأموریت فوری را در دستور کار قرار داد: نخست تأمین منابع مالی مورد نیاز برای شروع فوری عملیات و دوم تجهیز و به‌کارگیری فناوری‌های نوین متناسب با ابعاد این نوع بحران.

اعزام تیم‌های معین از پنج استان به تهران

رحمانی خلیلی با اشاره به تمرکز خسارت‌ها در پایتخت در جریان جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: با توجه به حجم قابل توجه حملات و خسارت‌ها در تهران نسبت به سایر شهرها، از کارشناسان بنیاد مسکن در پنج استان سمنان، قزوین، مازندران، زنجان و گلستان خواسته شد به ستاد مرکزی بازسازی جنگ در تهران اعزام شوند و به‌عنوان تیم‌های استانی معین، عملیات مقدماتی پیش از بازسازی را انجام دهند.

وی افزود: برای استقرار این تیم‌ها، ساختمان مناسب تأمین شد و امکانات ارتباطی از جمله خطوط تلفن ثابت و همراه با شماره‌های رُند فراهم شد تا فرآیند شناسایی و ارزیابی خسارت بدون وقفه آغاز شود. تیم‌های اعزامی در گام نخست با حضور میدانی، محل‌های اصابت را شناسایی کردند، میزان خسارت وارده به ساختمان و اموال را برآورد کردند و با عکسبرداری و مستندسازی دقیق، اطلاعات پایه برای ورود به مرحله بازسازی را گردآوری کردند.

تأمین هزار میلیارد تومان اعتبار اولیه در دل جنگ

معاون برنامه‌ریزی بنیاد مسکن با تأکید بر ضرورت تأمین نقدینگی در روزهای ابتدایی بحران گفت: در شرایطی که کشور درگیر جنگ ۱۲ روزه بود، بنیاد مسکن با برگزاری جلسات اضطراری و رایزنی فشرده با نمایندگان مجلس و دستگاه‌های اجرایی از جمله سازمان برنامه و بودجه، حدود هزار میلیارد تومان اعتبار اولیه برای اسکان اضطراری و آغاز بازسازی تأمین کرد.

او تصریح کرد: بازسازی در مرحله اول به منابع نقد نیاز مبرم دارد و اگر این اعتبارات به موقع تأمین نمی‌شد، فرآیند بازسازی به مرور زمان دچار تورم، فرسایش و اطاله می‌شد و این موضوع می‌توانست به نارضایتی خانواده‌های آسیب‌دیده و مالباختگان جنگ منجر شود. به همین دلیل تأمین سریع منابع، اولویت اصلی ستاد بود.

تجربه نیم قرن بازسازی به کمک آمد

رحمانی خلیلی با یادآوری پیشینه بنیاد مسکن در مدیریت بحران‌های بزرگ گفت: نزدیک به نیم قرن تجربه این نهاد در بازسازی‌های تاریخی از جمله دوران جنگ تحمیلی هشت‌ساله و حوادث تلخی مانند زلزله بم و زلزله کرمانشاه، پشتوانه مهمی برای مدیریت جنگ‌های اخیر بود.

وی ادامه داد: با آغاز جنگ ۴۰ روزه و گسترش حملات هوایی دشمن به ۲۲۲ شهر و ۱۸۵ روستا، ابعاد بحران افزایش یافت و بنیاد مسکن نیز سطح تصمیمات، تجهیزات و عملیات خود را ارتقا داد. یکی از مهم‌ترین اقدامات برای پاسخگویی سریع به آوارگان و حادثه‌دیدگان در این مرحله، راه‌اندازی سامانه تلفنی ۴۰۱۰۰ بود.

سامانه ۴۰۱۰۰ تا بسته شدن آخرین پرونده فعال است

به گفته معاون برنامه‌ریزی بنیاد مسکن، سامانه ۴۰۱۰۰ با هدف اعلام خسارت، ثبت رسمی خسارت‌ها و پیگیری مستمر فرآیند بازسازی خانه‌ها راه‌اندازی شد و علاوه بر تماس تلفنی، در پیام‌رسان بله نیز فعال شده است. این سامانه همچنان به صورت شبانه‌روزی پویا و فعال است و تا زمانی که بازسازی آخرین خانه خسارت‌دیده به پایان برسد و پرونده آن بسته شود، به فعالیت خود ادامه خواهد داد.

راه‌اندازی این سامانه امکان ثبت متمرکز اطلاعات، جلوگیری از مراجعه حضوری پراکنده و تسریع در ارزیابی و تخصیص کمک‌ها را فراهم کرده است.

چرا اسکان در چادر و هتل کنار گذاشته شد؟

رحمانی خلیلی در تشریح چالش‌های انتخاب مدل اسکان اضطراری برای افرادی که خانه خود را در جنگ ۴۰ روزه از دست داده بودند، گفت: در ابتدا دو گزینه اسکان در چادر و اسکان در هتل مطرح بود، اما بررسی تجربه‌های امدادرسانی در زلزله‌ها و سیل‌های دهه‌های اخیر نشان داد که چادر گزینه مطلوب و پایداری برای اسکان خانواده‌ها نیست.

وی افزود: پیشنهاد اسکان در هتل نیز از سوی برخی مطرح شد، اما ارزیابی‌های بنیاد مسکن در روزهای ابتدایی جنگ نشان داد که این روش نیز نمی‌تواند اطمینان دهد که آوارگان جنگ تا زمان بازگشت به خانه‌های بازسازی‌شده بتوانند این سبک زندگی را ادامه دهند. افزون بر هزینه‌های لجستیکی و اقامتی بسیار بالا، اسکان هتلی از نظر رضایتمندی نیز برای بسیاری از خانواده‌ها نسبت به سکونت در خانه، گزینه مناسبی نبود.

پرداخت وام ودیعه ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومانی بدون قسط ماهانه

معاون برنامه‌ریزی بنیاد مسکن گفت: در نهایت گزینه سوم یعنی پرداخت وام ودیعه اسکان موقت به آسیب‌دیدگان به‌عنوان راهکار اصلی انتخاب شد. بر همین اساس، با تأمین ۲ هزار میلیارد تومان اعتبار بانکی از سوی بانک مسکن، تسهیلات ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومانی متناسب با شرایط و قیمت مسکن در مناطق مختلف کشور به افرادی که امکان سکونت در خانه آسیب‌دیده خود را نداشتند، پرداخت شد.

به گفته وی، این وام نیاز به پرداخت قسط ماهانه ندارد و پس از دو سال و با بازگشت خانواده‌ها به خانه‌های بازسازی‌شده، از محل دریافت ودیعه از صاحب‌خانه به بانک بازپرداخت می‌شود. همچنین سازوکاری منعطف برای پرونده‌هایی که واحد تخریب‌شده در اختیار مستأجر بوده در نظر گرفته شده است؛ به‌طوری که در صورت نیاز، هم مالک و هم مستأجر می‌توانند وام ودیعه اسکان موقت را به‌صورت جداگانه دریافت کنند تا هیچ خانواده‌ای بدون سرپناه نماند.

پاسخ به دغدغه بازگشت آسیب‌دیدگان به زندگی عادی

رحمانی خلیلی با اشاره به تأکید نماینده ولی‌فقیه در بنیاد مسکن، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین روحانی‌نژاد، بر دغدغه رهبر شهید مبنی بر رفع سریع مشکل خانوارهای بی‌خانه‌شده در سوانح گفت: مطالبه اصلی این بوده است که بنیاد مسکن در زمان وقوع حوادث و سوانح طبیعی، با ورود سریع، دغدغه سرپناه را برطرف کند، زیان بخش مسکن آسیب‌دیدگان را جبران نماید و آنان را به چرخه زندگی عادی بازگرداند.

وی یادآور شد: در جلسه‌ای که رهبر شهید با مسئولان درباره نحوه مواجهه با سوانح داشت، رویکرد «رو به جلو» تبیین شد؛ به این معنا که باید با برخوردی فعال و مثبت، مصیبت با همه سنگینی آن پشت سر گذاشته شود و حادثه به فرصتی برای درس‌آموزی، جلوگیری از تکرار بحران‌ها، جبران حداکثری خسارت‌ها و دستیابی به دستاوردهای جدید تبدیل شود. به گفته او، تلاش بنیاد مسکن در بازسازی‌های جاری نیز دقیقاً در همین مسیر و برای ادای مسئولیت در قبال خانواده‌های آسیب‌دیده متمرکز شده است.