عملیات اجرایی ۱۶ کیلومتر نخست از منطقه سه آزادراه تهران-شمال به عنوان پیچیده‌ترین بخش این ابرپروژه ملی آغاز شده است. مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور می‌گوید با وجود چالش‌های توپوگرافی، تونل‌های طولانی و پل‌های مرتفع، برنامه‌ریزی برای پیشبرد همزمان جبهه‌های کاری و استفاده از ظرفیت پیمانکاران داخلی در دستور کار قرار دارد.

۱۶ کیلومتر نخست از پل زنگوله تا ولی‌آباد در دست اجرا

هوشنگ بازوند، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، در جلسه بررسی آخرین وضعیت اجرایی منطقه سه آزادراه تهران-شمال اعلام کرد که ۱۶ کیلومتر ابتدایی این منطقه، حدفاصل پل زنگوله تا محدوده ولی‌آباد، هم‌اکنون در مرحله ساخت قرار دارد.

به گفته وی، اجرای این بخش با تقسیم‌بندی مشخص کارگاهی و بهره‌گیری از توان فنی پیمانکاران داخلی دنبال می‌شود. منطقه سه به دلیل شرایط خاص توپوگرافی، تراکم بالای تونل‌ها و پل‌های بزرگ و همچنین محدودیت شدید دسترسی به جبهه‌های کاری، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، هماهنگی بین‌بخشی و تامین مستمر منابع مالی و تجهیزات است.

بازوند اعتبار مورد نیاز برای احداث همین قطعه ۱۶ کیلومتری را حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان (۷۰ همت) برآورد کرد و گفت: در صورت تامین منابع از سوی دولت و سرمایه‌گذار، امکان تکمیل و بهره‌برداری از این بخش در یک برنامه زمان‌بندی ۴۸ ماهه وجود دارد.

پیچیده‌ترین قطعه آزادراهی کشور؛ ۸۱ تونل و ۶۳ پل بزرگ

منطقه سه آزادراه تهران-شمال در مجموع حدود ۴۹ کیلومتر طول دارد و از پل زنگوله آغاز و تا مرزن‌آباد امتداد می‌یابد. به دلیل عبور مسیر از دل رشته‌کوه البرز، بخش عمده این قطعه به صورت تونل و پل طراحی شده است.

بر اساس طرح مصوب، در این محدوده احداث حدود ۸۱ رشته تونل به طول مجموع ۷۱ کیلومتر و ۶۳ دستگاه پل بزرگ به طول مجموع حدود ۱۲ کیلومتر پیش‌بینی شده است. حجم عملیات خاکی نیز نزدیک به ۱۲ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود؛ اعدادی که منطقه سه را به یکی از فنی‌ترین و دشوارترین پروژه‌های آزادراهی کشور تبدیل کرده است.

مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه با اشاره به ویژگی‌های خاص جغرافیایی مسیر افزود: شیب‌های تند، دیواره‌های سنگی، دره‌های عمیق، پوشش جنگلی متراکم، زیستگاه‌های حساس حیات‌وحش، کمبود فضای مناسب برای استقرار کارگاه‌ها و دپوی مصالح، فصل سرد طولانی و لزوم حفظ ایمنی و جریان ترافیک در محور فعلی چالوس، از مهم‌ترین ملاحظاتی است که برنامه اجرایی باید به صورت همزمان آنها را لحاظ کند.

برنامه دوگانه برای سرعت‌بخشی؛ از روش سنتی تا حفاری مکانیزه

بازوند با تشریح راهکارهای کاهش زمان اجرا گفت: برای تسریع در حفاری تونل‌ها، مطالعات مربوط به به‌کارگیری دو دستگاه ماشین حفاری مکانیزه تونل (TBM) در حال انجام است. در صورت تامین منابع مالی و طی تشریفات قانونی برای ورود این تجهیزات، می‌توان زمان اجرای عملیات را به شکل چشمگیری کاهش داد؛ به طوری که در صورت تحقق شرایط پیش‌بینی‌شده، مدت ساخت تا حدود نصف کاهش خواهد یافت.

وی تاکید کرد که در کنار پیگیری روش مکانیزه، اجرای سنتی پروژه متوقف نشده است. استفاده از ماشین‌آلات موجود، احداث تونل‌های دسترسی و خدماتی، افزایش تعداد جبهه‌های کاری و به‌کارگیری روش‌های نوین مهندسی و مدیریتی، امکان پیشبرد پروژه را حتی در صورت عدم تامین به‌موقع دستگاه‌های TBM فراهم می‌کند. به گفته او، ترکیب این دو رویکرد، ریسک توقف پروژه را به حداقل می‌رساند.

پیوست زیست‌محیطی؛ مجوزی فراتر از تشریفات اداری

معاون وزیر راه و شهرسازی با رد نگاه حاشیه‌ای به محیط‌زیست در این پروژه گفت: مسائل زیست‌محیطی از مرحله مطالعات اولیه تا آماده‌سازی و اجرا به صورت مستمر مورد توجه بوده است.

به گفته بازوند، برای هشت کیلومتر ابتدایی مسیر، مجوز زیست‌محیطی اخذ شده و مجوز کریدور دره چالوس تا انتهای منطقه سه نیز دریافت شده است. همچنین مطالعات هیدرولوژی و ارزیابی اجتماعی برای کریدورهای دره فیروزآباد و دره چالوس به پایان رسیده و گزارش مدیریت و پایش زیست‌محیطی برای ۱۶ کیلومتر نخست به سازمان حفاظت محیط‌زیست ارسال شده است. تهیه و ارسال گزارش مشابه برای کل کریدور دره چالوس نیز در دست پیگیری است.

این اقدامات با هدف کاهش اثرات تخریب جنگل، حفاظت از منابع آبی، کنترل فرسایش خاک و صیانت از زیستگاه‌های حساس در طول مسیر البرز مرکزی صورت گرفته است.

پیش‌بینی مجموعه خدماتی در کیلومتر ۲۷

در بخش دیگری از برنامه، احداث یک مجموعه خدماتی-رفاهی در کیلومتر ۲۷ منطقه سه پیش‌بینی شده است. به گفته مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه، این مجموعه در دو مرحله با مساحت‌های حدود ۶ هزار و ۱۵ هزار مترمربع طراحی شده و برآورد هزینه اجرای آن در شرایط روز حدود ۲ هزار میلیارد تومان (۲ همت) است.

بازوند هدف از پیش‌بینی این مجموعه را توجه همزمان به الزامات بهره‌برداری و خدمات‌رسانی به کاربران آزادراه در کنار پیشرفت عملیات عمرانی عنوان کرد و افزود: طراحی و جانمایی این مجموعه به گونه‌ای انجام شده که ضمن تامین نیازهای توقف، سوخت، خدمات فنی و رفاهی، کمترین تعارض را با محیط‌ طبیعی پیرامون داشته باشد.

با آغاز عملیات در ۱۶ کیلومتر نخست، منطقه سه به عنوان حلقه نهایی اتصال آزادراه تهران-شمال وارد فاز اجرایی جدی شده است؛ مسیری که تکمیل آن می‌تواند زمان سفر تهران به شمال، ایمنی تردد و بار ترافیکی محور پرتردد چالوس را به طور اساسی متحول کند، مشروط به اینکه تامین مالی پایدار و پشتیبانی تجهیزاتی آن بدون وقفه ادامه یابد.