سازمان حفاظت محیطزیست نسبت به توسعه پرورش ماهی تیلاپیا در کشور هشدار داد و اعلام کرد این گونه غیربومی و مهاجم به دلیل قدرت سازگاری و تکثیر بالا، ریسک بسیار زیادی برای زیستبومهای آبی و ذخایر ژنتیکی ایران دارد.
حمید ظهرابی، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی این سازمان، با اشاره به اینکه پرورش تیلاپیا در حال حاضر تنها به چهار استان قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان محدود شده است، گفت هرگونه گسترش این فعالیت به سایر استانها بدون ارزیابی دقیق علمی و رعایت کامل الزامات قانونی، مورد تایید سازمان نیست.
ریسک بسیار بالای استقرار در منابع آبی کشور
ظهرابی با تأکید بر ویژگیهای زیستی تیلاپیا اظهار کرد: «این ماهی گونهای غیربومی با توان رقابت، سازگاری و تولیدمثل بسیار بالاست و در صورت استقرار در محیطهای طبیعی، میتواند ساختار جوامع آبزی، تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک را بهطور کامل دگرگون کند.»
به گفته وی، مطالعه ارزیابی ریسک تیلاپیا که با استفاده از مدل AS-ISK در دانشگاه شهید بهشتی انجام شده، نشان میدهد ریسک استقرار، ماندگاری و گسترش این گونه در اکوسیستمهای آبی ایران در سطح «بسیار زیاد» قرار دارد و این موضوع نگرانی اصلی سازمان است.
یکی از محورهای نگرانی، ناتوانی تولیدکنندگان و حتی سازمان شیلات کشور در تولید صددرصدی جمعیت تکجنس نر از نظر ژنتیکی است. در صورت عدم موفقیت در این فرایند، احتمال تکثیر کنترلنشده و خروج ماهی از محیطهای پرورشی و ورود آن به شبکه رودخانهها، تالابها و مخازن سدها بهشدت افزایش مییابد.
تهدید مستقیم برای منابع آب شرب
معاون سازمان حفاظت محیطزیست یکی از خطرناکترین سناریوها را ورود تیلاپیا به منابع آب شرب عنوان کرد و افزود: «اگر این گونه از مراکز پرورش به رودخانه یا مخزن سدی راه یابد، مهار و حذف آن تقریباً غیرممکن خواهد بود و هزینههای سنگینی به کشور تحمیل میکند.»
وی همچنین به یک تهدید کمتر شناختهشده اشاره کرد و گفت: کاهش دمای آب که در ظاهر عامل محدودکننده بقای تیلاپیا محسوب میشود، خود میتواند به بحران دیگری منجر شود. به گفته او، در دمای ۱۲ تا ۱۴ درجه سانتیگراد، مرگومیر گسترده این ماهی در مخازن سدها رخ میدهد که نتیجه آن آلودگی شدید و افت کیفیت منابع آب شرب است؛ پدیدهای که نمونههای آن در برخی کشورها به ثبت رسیده است.
به همین دلیل، رویکرد سازمان حفاظت محیطزیست مبتنی بر «پیشگیری و مدیریت ریسک» است. ظهرابی تأکید کرد: پیش از معرفی و پرورش هر گونه غیربومی، باید سناریوهای مختلف از جمله فرار از مزارع، ورود به شبکه هیدرولوژیک کشور، استقرار در تالابها و سدها و پیامدهای اکولوژیک آن بهصورت علمی و دقیق ارزیابی شود.
توضیح درباره تصمیم کمیسیون اصل ۹۰ مجلس
ظهرابی در بخش دیگری از سخنان خود به برخی اخبار منتشرشده مبنی بر موافقت کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی با توسعه پرورش تیلاپیا واکنش نشان داد و آن را نادرست خواند.
وی توضیح داد: «در جلسه اخیر کمیسیون اصل ۹۰، موضوع با حضور نمایندگان هر دو سازمان حفاظت محیطزیست و شیلات بررسی شد، اما با توجه به مخالفت صریح اینجانب به نمایندگی از سازمان محیطزیست با هرگونه ایجاد و توسعه پرورش این گونه مهاجم در سایر استانها، چنین تصمیمی اتخاذ نشد. در نهایت مقرر شد دو سازمان بهصورت مشترک و با هماهنگی، ضوابط سختگیرانهای برای پرورش تیلاپیا تنها در همان چهار استان دارای مجوز تهیه کنند.»
او افزود: سازمان حفاظت محیطزیست از نظر قانونی موظف به همکاری و پاسخگویی به کمیسیون اصل ۹۰ است، اما جایگاه نظارتی این کمیسیون نباید به معنای نادیده گرفتن قوانین لازمالاجرا یا سلب مسئولیت قانونی سازمان در قبال صیانت از تنوع زیستی تلقی شود.
مقایسه نادرست با پرورش تیلاپیا در مصر
معاون محیطزیست طبیعی از ترویج اطلاعات نادرست برای توجیه اقتصادی پرورش تیلاپیا انتقاد کرد و گفت برخی متولیان با استناد به حجم بالای تولید تیلاپیا در کشوری مانند مصر، این گونه را کمخطر جلوه میدهند؛ در حالی که این مقایسه از اساس اشتباه است.
وی تصریح کرد: «تیلاپیای نیل گونه بومی مصر است و پرورش آن در زیستگاه طبیعی خودش مشکل جدی ایجاد نمیکند، اما در ایران که حدود ۳۰۰ گونه ماهی آبهای داخلی با میلیونها ژن ارزشمند و غیرقابل جایگزین وجود دارد، ورود یک گونه مهاجم میتواند به نابودی ذخایر ژنتیکی منحصربهفرد منجر شود.»
ظهرابی تأکید کرد: سازمان با اصل فعالیتهای اقتصادی و اشتغالزایی مخالف نیست، بلکه معتقد است هر تصمیمی درباره گونههای غیربومی باید بر مبنای ارزیابی ریسک و با در نظر گرفتن پیامدهای بلندمدت آن بر تنوع زیستی و منابع آبی کشور اتخاذ شود. به گفته او، «ورود یک گونه مهاجم به طبیعت بهسادگی قابل کنترل و حذف نیست و میتواند هزینههای غیرقابل جبرانی به کشور تحمیل کند.»
هشدار جامعه علمی و معرفی جایگزین بومی
این مقام مسئول با اشاره به حساسیت جامعه علمی کشور گفت: وقتی ۱۵۰ استاد دانشگاه نسبت به پرورش این گونه و راه یافتن آن به اکوسیستمهای آبی هشدار میدهند و انجمن علمی ماهیشناسی ایران در نامهای به رئیسجمهور اعلام خطر میکند، دستگاههای اجرایی باید با احتیاط حداکثری عمل کنند و از تصمیمگیری در شرایط عدم قطعیت بپرهیزند.
وی خاطرنشان کرد: متخصصان تنوع زیستی اجازه نخواهند داد با تخریب محیطزیست و به خطر انداختن ذخایر ژنتیکی کشور، منافع کوتاهمدت عدهای محدود تأمین شود.
ظهرابی در پایان با اشاره به رویکرد حمایتی سازمان از گونههای کمخطر گفت: سازمان حفاظت محیطزیست از پرورش گونههای بومی و همچنین گونههای غیربومی غیرمهاجم برای توسعه تولید و اشتغال استقبال میکند، اما با پرورش گونهای پرریسک مانند تیلاپیا که بقای گونههای بومی را تهدید میکند، موافق نیست.
او به اقدام اخیر سازمان شیلات در معرفی «آزادماهی دریای خزر» به عنوان یک گونه پرورشی بومی اشاره کرد و آن را اتفاقی مثبت و خوشایند دانست و افزود: «این گونه از نظر تولید و کیفیت، حتی نسبت به گونههای غیربومی برتری دارد و به همین دلیل صندوق ملی محیطزیست موظف به پرداخت تسهیلات و حمایت از توسعه پرورش آن شده است.»
نظرات (0)