در حال حاضر، مصرف روزانه بنزین در ایران به حدود ۱۴۰ میلیون لیتر رسیده و پیشبینی میشود در ماههای آینده این رقم به ۱۶۲ میلیون لیتر افزایش یابد. با توجه به عدم تکافوی تولید داخلی، کسری ۳۳ میلیون لیتری باید با هزینه گزاف از طریق واردات تأمین شود. این شرایط، بنزین را از یک کالای مصرفی ساده به سرمایهای راهبردی و بخشی از امنیت ملی تبدیل کرده است.
چرا افزایش قیمت راهکار مناسبی نیست؟
به اعتقاد تحلیلگران اقتصادی، هر گونه افزایش قیمت بنزین در شرایط جنگی و فشارهای معیشتی میتواند آثار اجتماعی و روانی گستردهای بر جامعه بر جای بگذارد. تجربه کشورهای مختلف نشان داده که هزینههای اجتماعی افزایش قیمت سوخت در شرایط بحرانی، اغلب فراتر از منافع اقتصادی آن است. به همین دلیل، سیاستگذاران به دنبال راهکارهای جایگزین برای مدیریت مصرف بدون افزایش قیمت هستند.
توسعه حملونقل عمومی؛ اولویت نخست
نخستین و مهمترین راهکار، کاهش نیاز به استفاده از خودروی شخصی است. توسعه حملونقل عمومی، به ویژه شبکههای ریلی شهری و حومهای، در این میان اهمیت ویژهای دارد. خطوط ریلی موجود در مسیرهایی مانند تهران–کرج، تهران–پرند و تهران–ورامین هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفتهاند. افزایش تعداد واگنها، کاهش فاصله حرکتی قطارها و بهبود دسترسی شهروندان به ایستگاهها میتواند هزاران خودروی تکسرنشین را از خیابانها خارج کند.
در کنار حملونقل ریلی، نوسازی و تقویت ناوگان اتوبوسرانی باید در اولویت قرار گیرد. هر اتوبوس شهری که جایگزین دهها خودروی شخصی شود، روزانه صدها لیتر بنزین صرفهجویی به همراه خواهد داشت.
احیای نقش CNG در سبد سوخت کشور
یکی از مهمترین راهکارهای فوری برای کاهش مصرف بنزین، توسعه استفاده از گاز طبیعی فشرده (CNG) است. در حال حاضر بهای هر کیلوگرم CNG تنها ۶۵۰ تومان است و پرکردن یک مخزن خودرو گازسوز فقط ۱۰ هزار و ۴۰۰ تومان هزینه دارد. این در حالی است که هزینه یک باک ۶۰ لیتری بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومانی، ۸.۶ برابر بیشتر از CNG خواهد بود و با نرخ ۵۰۰۰ تومانی این اختلاف به ۲۸.۸ برابر میرسد.
با وجود حدود ۲۳۰۰ جایگاه عرضه CNG و تردد ۴.۵ میلیون دستگاه خودرو دوگانهسوز در کشور، فرصت مناسبی برای کاهش فوری مصرف بنزین فراهم شده است. کارشناسان پیشنهاد میکنند دولت طرح رایگان شدن عرضه CNG در هزار جایگاه را به تمام جایگاههای کشور تسری دهد و هزینه دوگانهسوز کردن خودروها را نیز رایگان کند.
مدیریت تقاضای سفر و دورکاری
تجربه سالهای اخیر نشان داده که بخش مهمی از فعالیتهای اداری، آموزشی و خدماتی میتواند به صورت دورکاری یا ترکیبی انجام شود. اگر تنها بخشی از کارکنان دولت دو روز در هفته به صورت دورکار فعالیت کنند، میلیونها سفر شهری حذف خواهد شد. همچنین سازمانهای دولتی و شرکتهای بزرگ میتوانند با راهاندازی سرویسهای حملونقل اشتراکی، بخش قابل توجهی از خودروهای شخصی کارکنان را از چرخه تردد روزانه خارج کنند.
اصلاح شبکه توزیع و بهرهگیری از هوش مصنوعی
خوشبختانه ایران از زیرساخت کارت هوشمند سوخت برخوردار است. محدود شدن استفاده از کارتهای آزاد جایگاهها و تأکید بر کارت شخصی، رفتار مصرفکنندگان را شفافتر میکند. همچنین با بهرهگیری از تحلیل دادهها و فناوری هوش مصنوعی، امکان شناسایی کارتهای اجارهای، الگوهای غیرعادی سوختگیری و مسیرهای احتمالی قاچاق فراهم میشود.
نوسازی ناوگان فرسوده و معاینه فنی سختگیرانه
بخش قابل توجهی از خودروهای کشور به دلیل فرسودگی یا نگهداری نامناسب، سوختی بسیار بیشتر از استاندارد مصرف میکنند. اجرای یک طرح ملی برای معاینه فنی سختگیرانه، تنظیم موتور و تعویض قطعات فرسوده میتواند مصرف سوخت میلیونها خودرو را کاهش دهد. تسریع در خروج خودروهای بسیار فرسوده، به ویژه تاکسیها، وانتها و خودروهای خدماتی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
مدیریت هوشمند ترافیک
بخش قابل توجهی از بنزین کشور در ترافیکهای سنگین و توقفهای طولانی مصرف میشود. هماهنگسازی چراغهای راهنمایی، اصلاح هندسی تقاطعها، اطلاعرسانی مسیرهای جایگزین و محدود کردن تردد خودروهای سنگین در ساعات اوج میتواند مصرف سوخت را به شکل محسوسی کاهش دهد.
مشارکت مردمی؛ کلید موفقیت
به اعتقاد کارشناسان، مهمترین ضلع این راهبرد، مشارکت مردم است. پویشهایی مانند «سهشنبههای بدون خودرو»، «همسفری با همکاران» و «یک خودرو برای یک خانواده در روزهای کاری» میتواند با اطلاعرسانی صحیح به یک حرکت فراگیر اجتماعی تبدیل شود. البته این مشارکت زمانی پایدار خواهد بود که مردم احساس کنند دولت نیز همزمان در حال اصلاح رفتار خود است. کاهش مصرف سوخت در ناوگان دولتی، حذف سفرهای غیرضروری مدیران و مقابله قاطع با قاچاق، پیام مسئولیت مشترک را منتقل میکند.
کارشناسان تأکید میکنند که کاهش مصرف بنزین نیازمند یک بسته سیاستی هماهنگ شامل تقویت حملونقل عمومی، کاهش مصرف غیرضروری، افزایش بهرهوری خودروها و مدیریت هوشمند سوخت است و افزایش قیمت نباید به عنوان راهکار اصلی مد نظر قرار گیرد.
نظرات (0)