مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با بیان اینکه کشاورزی و احیای دریاچه ارومیه دو هدف متضاد نیستند، تاکید کرد که با مدیریت صحیح منابع آب، اصلاح الگوی کشت و ارتقای بهرهوری میتوان هم معیشت کشاورزان را تضمین کرد و هم حقابه زیستمحیطی دریاچه را حفظ کرد.
حجت جباری در پنل تخصصی «کمآبی، کشاورزی و انگور» که در حاشیه نهمین جشنواره انگور ارومیه برگزار شد، با اشاره به جایگاه کشاورزی در اقتصاد و معیشت مردم استان، بر ضرورت گذار به کشاورزی پایدار و حفاظت همزمان از منابع آب و خاک تاکید کرد.
سهم بالای کشاورزی در مصرف آب آذربایجان غربی
جباری با اشاره به اینکه بخش عمده مصرف آب در آذربایجان غربی به حوزه کشاورزی اختصاص دارد، گفت: وقتی بیشترین حجم آب استان در مزارع و باغها مصرف میشود، طبیعی است که هرگونه صرفهجویی و افزایش بهرهوری در این بخش، اثر مستقیم و بزرگی بر تعادل منابع آبی و وضعیت دریاچه ارومیه خواهد داشت.
وی افزود: بدون بازنگری در شیوههای فعلی و بدون حرکت به سمت روشهای نوین آبیاری، نمیتوان انتظار داشت که هم تولید کشاورزی حفظ شود و هم فشار بر منابع آبی کاهش یابد. به گفته او، کاهش مصرف لزوما به معنای کاهش تولید نیست، بلکه به معنای تولید بیشتر با آب کمتر است.
گسترش اراضی کشاورزی و فشار بر حقابه دریاچه
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با اشاره به روند افزایشی سطح اراضی کشاورزی در استان، بهویژه در محدوده حوضه آبریز دریاچه ارومیه، اظهار کرد: در سالهای اخیر توسعه اراضی کشاورزی شتاب گرفته و همین موضوع باعث شده بخشی از منابعی که میتوانست به عنوان حقابه وارد دریاچه شود، به مصرف کشاورزی برسد.
جباری توضیح داد: این گسترش در شرایط کمآبی و خشکسالیهای متناوب، تعادل بومشناختی منطقه را بر هم زده است. دریاچه ارومیه به عنوان یک اکوسیستم حساس، به جریان پایدار آبهای سطحی و زیرزمینی وابسته است و هرگونه برداشت بیرویه، حیات آن را با تهدید جدی مواجه میکند.
وی تاکید کرد: اکنون با توجه به سطح زیر کشت موجود، راهکار اصلی نه حذف کشاورزی، بلکه مدیریت هوشمند مصرف است. استفاده از الگوهای نوین آبیاری، ارتقای بهرهوری، مکانیزاسیون و حرکت به سمت کشت محصولات کمآببر، سه محور اصلی برای کاهش فشار بر منابع آبی به شمار میرود.
کشاورزی در کنار دریاچه، نه در برابر آن
جباری با رد نگاه تقابلی میان کشاورزی و محیط زیست گفت: «کشاورزی در مقابل دریاچه ارومیه نیست؛ ما باید تلاش کنیم کشاورزی را در کنار دریاچه حفظ کنیم.»
وی توسعه پایدار را به معنای تأمین نیازهای امروز جامعه بدون آسیب به توان نسلهای آینده برای تأمین نیازهایشان دانست و افزود: نمیتوان به بهای نابودی محیط زیست، تولید را افزایش داد و نمیتوان بدون توجه به معیشت کشاورزان، صرفا از حفاظت سخن گفت. تعادل میان این دو، ذات توسعه پایدار است.
به گفته او، کشاورزان حوضه آبریز دریاچه ارومیه خود نخستین ذینفعان احیای دریاچه هستند، زیرا خشکی دریاچه پیامدهایی مانند گسترش ریزگردهای نمکی، افت کیفیت خاک، کاهش رطوبت هوا و تهدید سلامت را به همراه دارد که مستقیما کشاورزی و زندگی روستایی را تحت تاثیر قرار میدهد.
تجربه موفق کشاورزی پایدار در روستاهای حاشیه دریاچه
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با اشاره به اقدامات انجامشده در سالهای گذشته یادآور شد: سازمان حفاظت محیط زیست طرح «کشاورزی پایدار و معیشت مکمل» را در شماری از روستاهای حاشیه دریاچه ارومیه اجرا کرده و نتایج آن قابل توجه بوده است.
وی توضیح داد: در این طرح، علاوه بر آموزش روشهای کمآببر و اصلاح الگوی کشت، تلاش شده معیشتهای جایگزین و مکمل مانند صنایع تبدیلی، توسعه باغهای کممصرف، زنبورداری، گیاهان دارویی و مشاغل سازگار با محیط زیست نیز به سبد درآمدی خانوارهای روستایی افزوده شود تا وابستگی مطلق به کشتهای پرآب کاهش یابد.
جباری تاکید کرد: تجربههای بهدستآمده از این طرح قابلیت تعمیم و توسعه دارد و میتواند مبنایی برای گذار به کشاورزی مدرن، پایدار و مبتنی بر دانش روز باشد. به گفته او، مشارکت کشاورزان، تسهیل دسترسی به فناوریهای نوین آبیاری قطرهای و بارانی، حمایتهای ترویجی و مالی و همچنین فرهنگسازی در زمینه مصرف بهینه آب، پیششرط موفقیت این مسیر است.
سه الزام برای آینده حوضه آبریز ارومیه
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در پایان سه الزام اصلی برای تداوم کشاورزی و حفاظت همزمان از محیط زیست در حوضه آبریز دریاچه ارومیه را برشمرد:
- مدیریت صحیح منابع آب: پایش دقیق مصارف، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، بازچرخانی آب و ارتقای راندمان انتقال و توزیع آب کشاورزی.
- اصلاح الگوی کشت: جایگزینی تدریجی محصولات پرآب با ارقام مقاوم به کمآبی، توسعه کشت انگور دیم و سایر محصولات سازگار با اقلیم منطقه.
- افزایش بهرهوری: استفاده از فناوریهای نوین، آموزش بهرهبرداران، مکانیزاسیون و مدیریت تغذیه خاک برای تولید بیشتر با آب کمتر.
جباری خاطرنشان کرد: اگر این سه محور بهطور همزمان و با همکاری جهاد کشاورزی، آب منطقهای، محیط زیست و خود کشاورزان دنبال شود، میتوان امیدوار بود که هم چرخ کشاورزی در آذربایجان غربی بچرخد و هم روند احیای دریاچه ارومیه به عنوان میراث طبیعی و سرمایه ملی کشور ادامه یابد.
نظرات (0)