وزیر امور خارجه ترکیه اعلام کرد که عربستان سعودی در پی تشدید حملات از خاک یمن ممکن است به حمایتهای نظامی و فنی نیاز داشته باشد و آنکارا آمادگی دارد در قالب توافق دفاعی اخیر میان ریاض، آنکارا و اسلامآباد به این کشور کمک کند.
هاکان فیدان در گفتوگویی با شبکه «انتیوی» ترکیه با اشاره به افزایش فشارهای امنیتی بر عربستان گفت که این کشور در شرایط کنونی با «حملات بسیار جدی» مواجه است و تأمین برخی نیازهای نظامی، بهویژه در حوزههای فنی، میتواند برای ریاض ضروری شود. به گفته او، ترکیه در صورت درخواست رسمی عربستان، «مشکلی برای تأمین این نیازها نخواهد داشت».
تأکید فیدان بر عدم ورود ریاض به درگیری آمریکا و ایران
وزیر خارجه ترکیه در بخش دیگری از اظهارات خود به تحولات کلان منطقهای پرداخت و گفت که کشاندن عربستان به یک جنگ احتمالی میان آمریکا و ایران «قابل قبول نیست»، چرا که به گفته وی، ریاض خود تمایلی به ورود به چنین درگیریای ندارد.
فیدان بدون اشاره به جزئیات، از ارائه پیشنهادهایی برای مهار تنشها و پایان دادن به درگیریهای جاری سخن گفت و اظهار داشت: «ابتکارهای زیادی روی میز قرار دارد، اما طرفها باید آنها را بپذیرند. پیشنهادهای جدیدی مطرح شده و امیدوارم مورد پذیرش قرار گیرد. بحران تا مدتی در سطح قابل تحمل باقی مانده بود، اما اکنون پیامدهای اقتصادی آن از مرز تحمل عبور کرده است.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که نگرانیها نسبت به گسترش دامنه درگیریها در دریای سرخ و شبهجزیره عربستان و تأثیر آن بر بازار انرژی و مسیرهای کشتیرانی بینالمللی افزایش یافته است.
پیمان دفاعی مکه؛ تعهد دستهجمعی سه کشور
فیدان به توافق تازه امضا شده میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان اشاره کرد که از آن با عنوان «توافق دفاعی مکه» یاد میشود. این پیمان که حدود یک ماه پیش به امضا رسیده، بر اصل دفاع مشترک استوار است؛ به این معنا که هرگونه حمله مسلحانه به یکی از سه کشور، به منزله حمله به هر سه عضو تلقی خواهد شد.
بر اساس گزارشها، این توافق در پی رایزنیهای فشرده امنیتی میان سه پایتخت شکل گرفته و هدف آن ایجاد بازدارندگی در برابر تهدیدهای فرامرزی و تقویت همکاریهای نظامی و اطلاعاتی عنوان شده است. مقامهای ترکیه پیش از این نیز گفته بودند که چارچوب این پیمان شامل تبادل اطلاعات، همکاری فنی و در صورت لزوم، حمایت عملیاتی خواهد بود.
تحلیلگران منطقهای معتقدند امضای این پیمان نشاندهنده تغییر در معماری امنیتی خاورمیانه و تلاش ترکیه و عربستان برای تنوعبخشی به شرکای راهبردی خود فراتر از ائتلافهای سنتی با قدرتهای غربی است. حضور پاکستان بهعنوان کشوری با توان نظامی قابل توجه و تجربه همکاری نزدیک با هر دو طرف، وزن این توافق را افزایش داده است.
تشدید حملات انصارالله با راهبرد «محاصره در برابر محاصره»
در سوی دیگر، انصارالله یمن در هفتههای اخیر تأکید کرده که حملات خود علیه مواضع عربستان را در چارچوب راهبرد «محاصره در برابر محاصره» و «تشدید در برابر تشدید» انجام میدهد. بنا بر بیانیههای منتشر شده از سوی این گروه، اهداف مورد حمله شامل تأسیسات نظامی، زیرساختهای انرژی و مسیرهای کشتیرانی مرتبط با عربستان بوده است.
این حملات که به گفته انصارالله پاسخی به اقدامات ریاض توصیف میشود، نگرانیها را درباره امنیت تأسیسات نفتی و ثبات عرضه انرژی در بازارهای جهانی افزایش داده است. در ماههای گذشته، اختلال در تردد کشتیها در دریای سرخ و حملات پهپادی و موشکی به اهداف زمینی، بار دیگر نقش یمن را در معادلات امنیتی منطقه برجسته کرده است.
مقامهای سعودی تاکنون بهطور رسمی جزئیات خسارتهای احتمالی این حملات را اعلام نکردهاند، اما رسانههای منطقهای از افزایش سطح آمادهباش پدافندی در جنوب و غرب عربستان خبر دادهاند.
درخواست ریاض از واشنگتن و پاسخ محتاطانه ترامپ
همزمان، گزارشهای بینالمللی از تلاش دیپلماتیک ریاض برای جلب حمایت مستقیم آمریکا حکایت دارد. خبرگزاری رویترز هفته گذشته به نقل از سه منبع آگاه نوشت که محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، خواسته است برای مقابله با انصارالله، حمایت نظامی مستقیم از جمله حملات هوایی آمریکا علیه مواضع این گروه را در دستور کار قرار دهد.
با این حال، بر اساس همین گزارش، ترامپ با انجام حملات مستقیم مخالفت کرده و به جای آن، پیشنهاد تقویت همکاریهای اطلاعاتی و کمک به شناسایی و تعیین اهداف را مطرح کرده است. این رویکرد محتاطانه کاخ سفید، به باور ناظران، نشاندهنده تمایل واشنگتن به پرهیز از ورود مستقیم به جنگ یمن و مدیریت تنشها از طریق ابزارهای غیرمستقیم است.
برخی تحلیلگران آمریکایی نیز گفتهاند که دولت ترامپ در تلاش است تا ضمن حفظ روابط راهبردی با ریاض، از گرفتار شدن در یک درگیری فرسایشی جدید در منطقه جلوگیری کند؛ بهویژه آنکه هزینههای اقتصادی و سیاسی تشدید درگیریها در خاورمیانه همچنان رو به افزایش است.
پیامدهای منطقهای و چشمانداز پیش رو
اظهارات وزیر خارجه ترکیه را میتوان نشانهای از فعالتر شدن دیپلماسی آنکارا در پرونده یمن و تلاش برای ایفای نقش میانجی و در عین حال متحد امنیتی ریاض دانست. ترکیه در سالهای اخیر کوشیده است روابط خود با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را ترمیم و گسترش دهد و پیمان دفاعی مکه میتواند بستری برای تعمیق این روابط باشد.
در مقابل، تداوم حملات فرامرزی و بنبست در مسیرهای سیاسی برای حل بحران یمن، چشمانداز کوتاهمدت را پیچیده کرده است. به گفته فیدان، ابتکارات متعددی برای پایان دادن به درگیریها ارائه شده، اما بدون پذیرش طرفهای اصلی، امکان دستیابی به آتشبس پایدار و کاهش فشار اقتصادی بر منطقه دشوار خواهد بود.
ناظران معتقدند اگر حملات به زیرساختهای انرژی عربستان ادامه یابد، علاوه بر پیامدهای امنیتی، بازار جهانی نفت و مسیرهای تجاری نیز با نوسانات بیشتری مواجه خواهد شد؛ موضوعی که به گفته وزیر خارجه ترکیه، از «حد قابل تحمل» فراتر رفته و نیازمند تصمیمگیری فوری بازیگران منطقهای و بینالمللی است.
نظرات (0)