صادرات تجهیزات صنعت برق کشور در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ با کاهش قابل توجهی مواجه شده و به حدود ۲۹۵ میلیون دلار رسیده است. این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ حدود ۳۱۸ میلیون دلار و در سال ۱۴۰۲ حدود ۳۱۵ میلیون دلار بوده است؛ آماری که از افت حدود ۲۳ میلیون دلاری در یک سال حکایت دارد.

کیوان جودی، دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران، با اعلام این آمار، وضعیت فعلی اقتصاد و صنعت را رکودی توصیف کرد و گفت: اتفاقات و چالش‌های سال گذشته، به‌ویژه از خردادماه آغاز شد و شوک بزرگی به بدنه صنعت وارد کرد. این روند در اسفند ۱۴۰۴ تشدید شد و از ابتدای سال ۱۴۰۵ نیز ادامه یافته است.

رکود فراگیر در تجارت غیرنفتی

جودی با استناد به آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: اطلاعات صادراتی پس از دوره ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ به‌صورت کامل منتشر نشده، اما در همین بازه، صادرات غیرنفتی کشور حدود ۴۵ میلیارد دلار و واردات حدود ۴۹ میلیارد دلار ثبت شده است. این ارقام در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۳ که صادرات ۴۸ میلیارد دلار و واردات ۵۸ میلیارد دلار بود، نشان‌دهنده کاهش حدود ۶ درصدی صادرات غیرنفتی است.

به گفته وی، این افت تنها محدود به یک بخش خاص نیست و تقریبا تمام زنجیره‌های صادراتی را درگیر کرده است. شرایط نامساعد اقتصادی، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و آسیب به زیرساخت‌ها از جمله عوامل اصلی این رکود عنوان شده است.

زنگ خطر برای صنعت برق و انرژی

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی با اشاره به جایگاه صنعت برق در سبد صادرات صنعتی کشور گفت: صادرات تجهیزات صنعت برق که در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ روندی با ثبات و حتی اندکی افزایشی داشت، اکنون وارد فاز نزولی شده است. کاهش از ۳۱۸ میلیون دلار به ۲۹۵ میلیون دلار در یک سال، اگرچه در نگاه اول عدد بزرگی به نظر نمی‌رسد، اما برای صنعتی که نیازمند ارزآوری و حفظ بازارهای هدف است، هشداری جدی محسوب می‌شود.

وی افزود: فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران با اتکا به ۲۴ تشکل عضو در حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی و صنعت برق فعالیت می‌کند و بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، نسخه‌ها و راهکارهای قدیمی دیگر پاسخگوی مشکلات امروز نیست. به اعتقاد این فدراسیون، باید راه‌حل‌های جدید، متناسب با شرایط تحریمی، رکود داخلی و نیاز به بازسازی زیرساخت‌ها طراحی شود.

چهار اولویت برای عبور از بحران

جودی چهار محور اصلی برای برون‌رفت از وضعیت فعلی را برشمرد:

  • توسعه زیرساخت‌ها: بسیاری از پروژه‌ها به‌طور کامل آسیب دیده یا از بین رفته‌اند و بازسازی آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی اصولی و هوشمندانه است.
  • افزایش بهره‌وری: استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود در صنعت برق و انرژی می‌تواند بخشی از افت صادرات را جبران کند.
  • توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر: تنوع‌بخشی به سبد انرژی و سرمایه‌گذاری در حوزه تجدیدپذیرها، هم نیاز داخل را پوشش می‌دهد و هم مزیت صادراتی ایجاد می‌کند.
  • تأمین مالی پروژه‌ها: محدودیت‌های سرمایه‌گذاری به‌عنوان یکی از جدی‌ترین چالش‌ها مطرح است و بدون حل مسئله تأمین مالی، توسعه پایدار ممکن نخواهد بود.

وی تأکید کرد: در شرایطی که سرمایه‌گذاری با محدودیت مواجه است، نمی‌توان تنها به منابع دولتی اتکا کرد و باید سازوکارهای جدید تأمین مالی از جمله مشارکت بخش خصوصی و جذب سرمایه خارجی هدفمند فعال شود.

نمایشگاه برق مشهد؛ از ویترین کالا تا پل همکاری

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی با اشاره به تغییر رویکرد نمایشگاه‌ها در شرایط رکودی گفت: نمایشگاه‌ها در شرایط فعلی نباید صرفا محلی برای عرضه محصول باشند. در وضعیت کنونی، نمایشگاه باید به محلی برای توسعه ارتباطات تجاری، انتقال دانش و شکل‌گیری همکاری‌های جدید تبدیل شود.

به گفته جودی، فدراسیون با همکاری شرکت هرمس و پس از برگزاری جلسات متعدد کارشناسی، تصمیم گرفته است به‌عنوان یک فراتشکل راهبردی در کنار نمایشگاه‌ها حضور یابد. بر این اساس، در نوزدهمین دوره نمایشگاه برق مشهد تلاش شده است تا تمام حلقه‌های زنجیره انرژی ــ از برق تا نفت، گاز و پتروشیمی ــ در کنار یکدیگر قرار گیرند.

وی توضیح داد: با توجه به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های کشور، هدف این دوره از نمایشگاه صرفا برگزاری یک رویداد نمایشگاهی نیست؛ بلکه ایجاد هم‌افزایی برای بازسازی زیرساخت‌ها، افزایش بهره‌وری و توسعه تجدیدپذیرهاست. مقرر شده در کنار نمایشگاه برق، حوزه‌های نفت، گاز و پتروشیمی نیز حضور فعال داشته باشند تا زنجیره کامل انرژی دیده شود.

حمایت وزارتخانه‌ها و دعوت از کشورهای هدف

جودی از همراهی وزارت نیرو و وزارت نفت در برگزاری این رویداد خبر داد و گفت: خوشبختانه هر دو وزارتخانه پای کار هستند و از نمایشگاه حمایت می‌کنند. انتظار می‌رود سایر فعالان و مجموعه‌های اثرگذار نیز برای تقویت صنعت و اقتصاد کشور همکاری کنند.

وی با اشاره به بین‌المللی شدن نمایشگاه افزود: این رویداد از حالت صرفا داخلی خارج شده و از کشورهای هدف برای حضور دعوت به عمل آمده است. تلاش می‌شود نمایشگاه علاوه بر معرفی توانمندی‌های داخلی، زمینه‌ساز توسعه ارتباطات تجاری و همکاری‌های جدید در حوزه انرژی باشد.

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی در پایان با اشاره به تداوم رکود در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ تأکید کرد: سال جاری تاکنون با رکود فزاینده‌ای همراه بوده و عبور از این شرایط نیازمند همکاری و همراهی همه فعالان صنعت است. تنها با درگیر کردن تمام ذی‌نفعان و ایجاد هم‌افزایی میان بخش دولتی، خصوصی و تشکل‌های تخصصی می‌توان به تقویت صنعت کشور و بازگشت صادرات به مسیر رشد امیدوار بود.