معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به وضعیت شکننده اکوسیستم دریای خزر گفت: حفاظت از این پهنه آبی منحصر به فرد بدون حضور و نقشآفرینی جوامع محلی و ساحلنشینان امکانپذیر نیست و هرگونه سیاستگذاری محیط زیستی باید مردم را از جایگاه مخاطب به جایگاه شریک و کنشگر ارتقا دهد.
خزر؛ زیستبومی مشترک با چالشهای فرامرزی
هادی کیا دلیری با بیان اینکه دریای خزر یک زیستبوم مشترک میان پنج کشور ساحلی است، اظهار کرد: بسیاری از چالشهای امروز خزر از آلودگی و کاهش تنوع زیستی گرفته تا فشارهای ناشی از بهرهبرداری بیرویه و فعالیتهای انسانی، مرزهای جغرافیایی و سیاسی را نمیشناسد. به همین دلیل راهکارهای حفاظت از آن نیز نمیتواند صرفا ملی و محدود باشد و باید در چارچوب همکاری منطقهای و با نگاهی فرامرزی دنبال شود.
وی افزود: در همین راستا، همکاریهای آموزشی، اجتماعی و فرهنگی باید متناسب با ماهیت فرامرزی این زیستبوم طراحی شوند. تجربه کشورها در مواجهه با آلودگیهای نفتی، کاهش سطح آب، تخریب زیستگاهها و صید بیرویه نشان میدهد که بدون همافزایی منطقهای، اقدامات منفرد دولتها به نتیجه پایدار منجر نخواهد شد.
کاپ ۷؛ فرصتی برای خلق ادبیات مشترک حفاظت از خزر
معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ظرفیتهای اجلاس کاپ ۷ کنوانسیون تهران گفت: یکی از مهمترین دستاوردهایی که این اجلاس میتواند به همراه داشته باشد، ایجاد و تقویت برنامههای مشترک آموزشی و اجتماعی میان کشورهای حاشیه خزر است.
به گفته کیا دلیری، در این برنامهها قرار است تجربههای موفق کشورها، روشهای نوین آموزش محیط زیستی، الگوهای ترویج فرهنگ حفاظت و شیوههای جلب مشارکت جوامع محلی به اشتراک گذاشته شود. هدف نهایی، شکلگیری یک رویکرد و ادبیات مشترک برای حفاظت از خزر است؛ ادبیاتی که همه کشورهای ساحلی بر سر مفاهیم، تعهدات و اقدامات عملی آن به تفاهم برسند.
وی تأکید کرد: وقتی از ادبیات مشترک سخن میگوییم، منظور فقط بیانیهها و اسناد رسمی نیست، بلکه ایجاد درک مشترک در میان مردم، جوامع محلی، دانشگاهیان و فعالان محیط زیست پنج کشور است تا حفاظت از خزر به یک مطالبه عمومی منطقهای تبدیل شود.
عبور از نگاه مخاطبمحور؛ مردم شریک حفاظت هستند
کیا دلیری با تأکید بر نقش کلیدی ذینفعان ساحلی تصریح کرد: صیادان، جوامع محلی ساحلنشین، فعالان حوزه گردشگری، تشکلهای مردمنهاد محیط زیستی، دانشآموزان، دانشگاهیان، صاحبان کسبوکارهای ساحلی و همه گروههایی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم با اکوسیستم خزر در ارتباط هستند، خود بخشی از ظرفیت حکمرانی و حفاظت از این زیستبوم به شمار میروند.
وی ادامه داد: باید از نگاه سنتی که مردم را صرفا مخاطب برنامهها و کمپینهای محیط زیستی میدید، عبور کنیم. مردم ساحلنشین در خط مقدم مواجهه با مسائل خزر قرار دارند؛ آنها هم آسیبها را زودتر احساس میکنند و هم میتوانند راهحلهای بومی و عملی ارائه دهند. بنابراین باید آنان را به شریک و کنشگر اصلی فرآیند حفاظت تبدیل کرد، نه تماشاگر تصمیمات دولتی.
آموزش اثربخش؛ از انتقال اطلاعات تا تغییر رفتار
معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست درباره لازمه اثربخشی آموزشهای محیط زیستی توضیح داد: آموزش زمانی میتواند منجر به حفاظت واقعی شود که صرفا به انتقال اطلاعات و برگزاری همایشهای مقطعی محدود نشود.
به گفته وی، آموزش اثربخش باید متناسب با شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هر جامعه محلی طراحی شود و بتواند یک زنجیره منطقی را طی کند: دانش را به نگرش، نگرش را به رفتار و رفتار را به مشارکت مؤثر و داوطلبانه در حفاظت از محیط زیست تبدیل کند.
کیا دلیری افزود: در چنین رویکردی، آموزش باید با ایجاد فرصت مشارکت واقعی، دسترسی آزاد به اطلاعات زیستمحیطی، تقویت حس مسئولیتپذیری اجتماعی و فراهم کردن امکان اقدام عملی همراه باشد. به عنوان مثال، یک صیاد وقتی میآموزد صید در فصل تخمریزی چه آسیبی به ذخایر ماهی خزر میزند، باید همزمان سازوکار معیشت جایگزین و حمایت اجتماعی نیز برایش فراهم شود تا رفتار جدید پایدار بماند.
میزبانی تهران؛ نمایش تجربههای ایران در جلب مشارکت مردمی
وی با اشاره به میزبانی جمهوری اسلامی ایران از هفتمین اجلاس کنوانسیون تهران (کاپ ۷) گفت: این میزبانی فرصت مناسبی است تا ظرفیتها و تجربههای کشور در حوزه آموزش محیط زیست، جلب مشارکتهای مردمی و ایفای مسئولیت اجتماعی در حفاظت از محیط زیست به کشورهای دیگر ارائه شود.
کیا دلیری خاطرنشان کرد: ایران در سالهای اخیر تجربههای قابل توجهی در زمینه توانمندسازی سمنها، آموزش جوامع محلی در سواحل شمالی، اجرای طرحهای تفکیک پسماند در شهرهای ساحلی و فرهنگسازی برای کاهش آلودگیهای پلاستیکی داشته است. ارائه این تجربیات میتواند زمینه را برای تعریف برنامههای مشترک منطقهای و پروژههای عملیاتی میان کشورهای حاشیه خزر فراهم کند.
وی تأکید کرد: آینده دریای خزر تنها به تصمیمها و اقدامات دولتها وابسته نیست، بلکه به میزان آگاهی، توانمندی و مشارکت مردمی که در حاشیه این پهنه آبی زندگی و فعالیت میکنند نیز گره خورده است. اگر قرار است حفاظت از خزر پایدار و بلندمدت باشد، مردم باید از مخاطب سیاستهای محیط زیستی به مجری و شریک اجرای آن سیاستها تبدیل شوند و تقویت این مشارکت میتواند یکی از پایههای اصلی و قابل اتکای همکاریهای زیستمحیطی میان کشورهای منطقه باشد.
آغاز کاپ ۷ پس از سه سال وقفه
اجلاس کنوانسیون تهران یا همان کاپ ۷ کشورهای ساحلی دریای خزر پس از سه سال وقفه، از امروز ۲۹ شهریور ماه در تهران آغاز شده است. بر اساس برنامه اعلام شده، روزهای ۲۹ تا ۳۱ شهریور نشستهای کارشناسی و تخصصی با حضور نمایندگان پنج کشور ساحلی خزر و نمایندگان نهادهای بینالمللی برگزار میشود و روز چهارشنبه یکم مهرماه نیز نشست عالیرتبه با حضور مقامات ارشد محیط زیست کشورها برگزار خواهد شد. انتظار میرود در این اجلاس علاوه بر بررسی تعهدات قبلی، نقشه راه جدیدی برای مقابله با آلودگی، حفظ تنوع زیستی و توسعه پایدار سواحل خزر ترسیم شود.
نظرات (0)