سندروم روده تحریکپذیر یکی از شایعترین اختلالات عملکردی دستگاه گوارش است که با وجود نداشتن آسیب ساختاری مشخص، کیفیت زندگی مبتلایان را بهطور جدی تحت تأثیر قرار میدهد. متخصصان تأکید میکنند که این سندروم صرفاً به معده و روده محدود نمیشود و ریشههای عصبی و روانی پررنگی دارد.
در همین زمینه، محسن ستاری، متخصص طب سنتی در ویدیویی که به تازگی منتشر شده، به ارتباط مستقیم میان حساسیت روحی و حساسیت روده پرداخته و توضیح داده است که افراد مبتلا به سندروم روده تحریکپذیر معمولاً از نظر روانی نیز افرادی حساس، زودرنج و واکنشپذیر هستند؛ ویژگیای که میتواند هم علت و هم معلول تشدید علائم گوارشی باشد.
روده تحریکپذیر چیست و چگونه خود را نشان میدهد؟
سندروم روده تحریکپذیر یا IBS، اختلالی مزمن و عملکردی است که با درد یا ناراحتی شکمی، نفخ، تغییر در اجابت مزاج به شکل اسهال، یبوست یا تناوب هر دو، و احساس دفع ناکامل همراه است. برخلاف بیماریهای التهابی روده، در این سندروم التهاب یا زخم قابل مشاهدهای در کولونوسکوپی دیده نمیشود، اما عملکرد روده دچار اختلال میگردد.
پژوهشها نشان میدهد شیوع این اختلال در جهان بین ۱۰ تا ۱۵ درصد برآورد میشود و زنان و افراد جوانتر بیشتر در معرض آن قرار دارند. استرس، اضطراب، الگوی خواب نامنظم و تغذیه نامناسب از جمله عوامل تشدیدکننده شناخته میشوند.
محور مغز-روده؛ چرا روان حساس، روده را حساستر میکند؟
به گفته ستاری، ارتباط روده و مغز دوسویه و تنگاتنگ است. روده به عنوان «مغز دوم» شناخته میشود، زیرا شبکهای گسترده از نورونها و پایانههای عصبی را در خود جای داده و بیش از ۹۰ درصد سروتونین بدن در دستگاه گوارش تولید میشود.
افرادی که روحیه حساستری دارند، معمولاً سیستم عصبی خودمختار فعالتری دارند. در شرایط فشار روانی، استرس یا هیجان، این سیستم با افزایش حرکات روده، تغییر ترشحات گوارشی و افزایش حساسیت گیرندههای درد در جدار روده واکنش نشان میدهد. نتیجه این فرآیند، تشدید دلپیچه، نفخ، اسهال عصبی یا یبوست در موقعیتهای استرسزا است.
از سوی دیگر، ناراحتی مداوم گوارشی خود به اضطراب، تحریکپذیری، خستگی و افت خلق میانجامد و چرخهای معیوب میان روان و روده شکل میگیرد. به همین دلیل است که متخصصان گوارش و روانپزشکان، درمان IBS را بدون توجه به سلامت روان ناقص میدانند.
نگاه طب سنتی به روده حساس و مزاج عصبی
در طب سنتی ایرانی، روده تحریکپذیر اغلب در چارچوب غلبه سردی و خشکی یا اختلال در هضم و تولید «ریاح» و نفخ تفسیر میشود. محسن ستاری توضیح میدهد که از دیدگاه این مکتب، افرادی با مزاج عصبی و حساس، مستعد تجمع مواد زائد، سوءهضم و نفخ هستند و کبد و معده آنها در برابر هیجانات، سریعتر دچار اختلال عملکرد میشود.
در این رویکرد، اصلاح سبک زندگی در کنار اصلاح مزاج اهمیت محوری دارد. پرهیز از غذاهای نفاخ، تند و بسیار چرب، کاهش مصرف کافئین، نظم در وعدههای غذایی، جویدن کامل لقمهها و پرهیز از غذا خوردن در هنگام عصبانیت یا عجله، از توصیههای پایه به شمار میرود. همچنین مدیریت استرس از طریق تنفس عمیق، پیادهروی منظم، خواب کافی و تکنیکهای آرامسازی، به اندازه پرهیز غذایی اهمیت دارد.
چه عواملی علائم را تشدید میکند؟
- استرس و اضطراب مداوم: مهمترین محرک تشدید درد و اختلال اجابت مزاج
- رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد غذاهای فرآوریشده، حبوبات نفاخ، نوشابههای گازدار و غذاهای سرخشده
- بینظمی خواب: خواب ناکافی حساسیت روده را افزایش میدهد
- کمتحرکی: کاهش فعالیت بدنی حرکات طبیعی روده را مختل میکند
- حساسیتهای غذایی: عدم تحمل لاکتوز، گلوتن یا برخی فیبرها در برخی بیماران
راهکارهای کنترل همزمان روح و روده
متخصصان توصیه میکنند برای کنترل سندروم روده تحریکپذیر، درمان باید جامع و چندبعدی باشد. نخست، ثبت روزانه علائم، غذاهای مصرفی و وضعیت خلقی میتواند الگوی محرکهای فردی را آشکار کند. دوم، اصلاح رژیم غذایی بر اساس تحمل شخصی، افزایش مصرف فیبر محلول در صورت یبوست غالب و کاهش آن در اسهال غالب، و نوشیدن آب کافی ضروری است.
در کنار آن، مدیریت روانشناختی نقش کلیدی دارد. تمرین ذهنآگاهی، یوگا، تنفس دیافراگمی، مشاوره روانشناسی و در موارد شدید، درمانهای شناختی-رفتاری میتواند حساسیت عصبی را کاهش دهد و به تبع آن، روده نیز آرامتر عمل کند. در طب سنتی نیز دمنوشهای ملایم مانند بابونه، نعناع و رازیانه - با رعایت اعتدال و مشورت متخصص - برای کاهش نفخ و آرامسازی معده توصیه میشود، اما جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر درد شکمی بیش از سه ماه به صورت مکرر ادامه دارد، کاهش وزن ناخواسته، تب، خون در مدفوع، کمخونی، استفراغ مداوم یا سابقه خانوادگی سرطان روده وجود دارد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. همچنین در صورتی که علائم با وجود اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی بهبود نیافت یا زندگی روزمره و کاری را مختل کرد، ارزیابی تخصصی گوارش و در صورت نیاز، همکاری متخصص تغذیه و روانشناس توصیه میشود.
در نهایت، پیام اصلی متخصص طب سنتی روشن است: روده حساس اغلب بازتابی از روان حساس است. توجه همزمان به سلامت جسم و روان، کلید شکستن چرخه درد، نفخ و اضطراب در مبتلایان به سندروم روده تحریکپذیر محسوب میشود.
نظرات (0)