لخته شدن خون در سیاهرگها یا همان ترومبوز وریدی یکی از مشکلات خاموش اما خطرناک سیستم گردش خون است که میتواند بدون هشدار قبلی بروز کند و در صورت حرکت لخته به سمت ریه یا قلب، پیامدهای مرگباری داشته باشد. یک متخصص برجسته خونشناسی روسیه میگوید بسیاری از عادتهای بهظاهر ساده روزانه، نقش مستقیمی در افزایش این خطر دارند.
کمتحرکی؛ عامل خطر روزانه اما نادیدهگرفتهشده
به گزارش وبسایت روسی «لنتا» به نقل از رادیون تارنوفسکی، متخصص هماتولوژی، بیتحرکی طولانیمدت یکی از مهمترین عوامل زمینهساز ترومبوز وریدی محسوب میشود. این پزشک توضیح داد که برخی افراد به دلایل مختلف مانند سفرهای طولانی با هواپیما یا خودرو، بستری شدن پس از عمل جراحی، آسیبدیدگی و شکستگیها یا حتی کارهای نشسته طولانیمدت، ناچارند ساعتها بدون تحرک بمانند.
در چنین شرایطی، جریان خون در سیاهرگهای عمقی بهویژه در اندامهای تحتانی کند میشود و همین کندی جریان، زمینه را برای تجمع پلاکتها و تشکیل لخته فراهم میکند. تارنوفسکی تأکید کرد که این خطر تنها مربوط به دوران نقاهت یا سفر نیست؛ سبک زندگی کمتحرک در طول روز، مانند نشستن مداوم پشت میز کار بدون ایستادن و راه رفتن کوتاه، به مرور زمان میتواند همین اثر را داشته باشد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
این هماتولوژیست روس یادآور شد که ترومبوز یک بیماری تکعاملی نیست و معمولا ترکیبی از عوامل زمینهای و عادتهای اکتسابی آن را شعلهور میکند. به گفته او، فهرست عوامل خطرساز شامل موارد زیر است:
- عوامل غیرقابل تغییر: افزایش سن، سابقه قبلی لخته شدن خون در خود فرد یا خانواده، ابتلا به برخی سرطانها
- عوامل هورمونی و دارویی: بارداری و مصرف داروهای هورمونی خاص بهویژه قرصهای ضدبارداری ترکیبی
- عادتهای قابل اصلاح: سیگار کشیدن، اضافهوزن و چاقی، نداشتن فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی پرچرب و پرکربوهیدرات
وی افزود: وقتی این عوامل با بیتحرکی ترکیب میشوند، خطر بهصورت تصاعدی بالا میرود. برای مثال، فردی که اضافهوزن دارد و سیگار هم میکشد، اگر برای مدت طولانی بیحرکت بماند، بسیار بیشتر از یک فرد سالم و فعال در معرض لخته قرار دارد.
نقش کمآبی بدن؛ حلقه مفقوده پیشگیری
نکته مهم دیگری که تارنوفسکی به آن اشاره کرد، کمآبی بدن و مصرف ناکافی مایعات است. به گفته او، وقتی بدن با کمبود آب مواجه میشود، خون غلیظتر شده و ویسکوزیته آن افزایش مییابد؛ در نتیجه احتمال چسبیدن سلولهای خونی به یکدیگر و تشکیل لخته بیشتر میشود.
این متخصص تأکید کرد برخلاف باور عمومی، هیچ قانون ثابت و جهانی برای میزان مصرف آب وجود ندارد. نیاز روزانه هر فرد به مایعات به فاکتورهای متعددی بستگی دارد از جمله:
- وزن بدن و توده عضلانی
- دمای هوا و میزان تعریق
- سطح فعالیت بدنی روزانه
- نوع رژیم غذایی (مصرف نمک، پروتئین و فیبر)
- بیماریهای زمینهای مانند بیماریهای کلیوی، قلبی یا دیابت
- داروهای مصرفی بهویژه داروهای ادرارآور
بنابراین توصیه کلی «۸ لیوان آب در روز» برای همه افراد دقیق نیست و بهتر است افراد با توجه به شرایط بدنی خود، رنگ ادرار و احساس تشنگی، میزان کافی مایعات را دریافت کنند و در هوای گرم یا هنگام فعالیت، مصرف آب را افزایش دهند.
چگونه از لخته شدن خون پیشگیری کنیم؟
تارنوفسکی برای کاهش خطر ترومبوز وریدی، چند راهکار ساده اما اثربخش را توصیه کرد که میتواند به بخشی از روتین روزانه تبدیل شود:
۱. تحرک را در برنامه روزانه بگنجانید: حتی اگر شغل شما نشسته است، هر ۴۵ تا ۶۰ دقیقه یکبار از جای خود برخیزید، چند قدم راه بروید، مچ پا و ساق پا را حرکت دهید. در سفرهای طولانی، در صورت امکان هر دو ساعت توقف کوتاه داشته باشید و پاها را کشش دهید.
۲. رژیم غذایی را اصلاح کنید: مصرف غذاهای پرچرب، فستفودها و خوراکیهای سرشار از قند و کربوهیدرات تصفیهشده را محدود کنید. در مقابل، میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و منابع امگا-۳ مانند ماهی را بیشتر مصرف کنید تا سلامت عروق حفظ شود.
۳. سیگار و الکل را کنار بگذارید: نیکوتین و سایر ترکیبات دخانیات به دیواره رگها آسیب میزند و انعقادپذیری خون را بالا میبرد. الکل نیز با کمآبی بدن و اختلال در عملکرد کبد، بهطور غیرمستقیم خطر لخته را افزایش میدهد.
۴. آب کافی بنوشید: در طول روز بهطور منظم آب بنوشید و منتظر احساس تشنگی شدید نمانید. مصرف میوههای آبدار و دمنوشهای بدون قند نیز میتواند به تأمین مایعات کمک کند.
۵. وزن را در محدوده سالم نگه دارید: اضافهوزن فشار بیشتری به سیاهرگهای پا وارد میکند و تحرک را کاهش میدهد. کاهش حتی چند کیلوگرم وزن اضافی میتواند خطر ترومبوز را کم کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
متخصصان هشدار میدهند در صورت مشاهده علائمی مانند تورم ناگهانی یک پا، درد و حساسیت در ساق پا، تغییر رنگ پوست به قرمزی یا کبودی، احساس گرما در ناحیه و تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه، باید فورا به اورژانس مراجعه کرد؛ چرا که این نشانهها میتواند علامت ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه باشد.
در نهایت، تارنوفسکی تأکید کرد که پیشگیری از لخته خون نیازی به اقدامات پیچیده ندارد؛ تنها با افزایش تحرک روزانه، نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از دخانیات و الکل میتوان تا حد زیادی از این عارضه خطرناک اما قابل پیشگیری در امان ماند و سلامت قلب و عروق را در بلندمدت تضمین کرد.
نظرات (0)