پروژههای NGL (مایعات گاز طبیعی) در سالهای اخیر از جایگاه یک طرح فنی صرف در صنعت نفت فراتر رفته و به یکی از اولویتهای اصلی سیاست انرژی ایران تبدیل شدهاند. این طرحها که مأموریت جمعآوری، تفکیک و فرآورش گازهای همراه نفت را بر عهده دارند، اکنون در چند جبهه همزمان در حال پیشرفت هستند و بخش قابل توجهی از آنها به مرحله راهاندازی نزدیک شدهاند.
آخرین وضعیت پروژههای کلیدی NGL
بر اساس تازهترین دادههای وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران، برنامه جمعآوری گازهای همراه نفت در قالب یک نقشه راه مرحلهای دنبال میشود که هدف نهایی آن کاهش هدررفت منابع هیدروکربوری و تأمین پایدار خوراک برای صنایع پاییندستی است. در این مسیر، چندین پروژه بزرگ میانمدت و بلندمدت در اولویت قرار گرفتهاند که هر یک بخشی از زنجیره بازیافت گازهای همراه را تکمیل میکنند.
گزارشهای رسمی منتشر شده در خرداد ۱۴۰۴ نشان میدهد که پیشرفت فیزیکی این طرحها به سطوح بالایی رسیده است. بر این اساس، پروژه بیدبلند با ۷۵ درصد پیشرفت، پروژه مارون با ۷۴ درصد، NGL خارک با ۷۳ درصد، NGL 3100 با حدود ۹۳ درصد و NGL 3200 با حدود ۹۶ درصد پیشرفت فیزیکی در حال اجرا هستند. همچنین اعلام شده که جمعآوری باقیمانده گازهای همراه در پروژههای شرق و غرب کارون و سایر میدانهای هدف، تا پایان برنامه هفتم توسعه و در برخی بخشها تا سال ۱۴۰۶ ادامه خواهد داشت.
NGL 3100 و NGL 3200؛ دو پروژه شاخص غرب کارون
پروژه NGL 3100 یکی از مهمترین طرحهای جدید صنعت نفت ایران محسوب میشود که برای جمعآوری گازهای همراه میادین دهلران، چشمهخوش، آذر، دانان، پایدار آسماری و پایدار بنگستان طراحی شده است. این طرح که با مدل EPCC (مهندسی، تأمین، ساخت و راهاندازی) اجرا میشود، فراتر از یک کارخانه NGL بوده و شامل خطوط لوله، پست و خط انتقال برق، نیروگاه و واحدهای جانبی فرآورش نیز هست. ظرفیت خوراک این پروژه در مجموع ۲۴۰ میلیون فوت مکعب در روز اعلام شده و محصولات آن شامل ترکیبات ارزشمند +C2، میعانات گازی و گوگرد است.
در سوی دیگر، NGL 3200 که با نام «پالایش گاز هویزه خلیج فارس» شناخته میشود، از نمونههای شاخص جمعآوری و بازیافت گازهای همراه در غرب کارون به شمار میرود. فاز نخست این طرح در سال ۱۴۰۲ به بهرهبرداری رسید و ظرفیت فرآورش روزانه ۲۵۰ میلیون فوت مکعب گازهای همراه نفت را به مدار آورد. این پروژه در صورت تکمیل کامل، قادر خواهد بود بخش قابل توجهی از گازهای همراه میدانهای یادآوران، آزادگان شمالی و جنوبی، یاران شمالی و جنوبی، دارخوین، سهراب، سپهر، جفیر، سوسنگرد و بندکرخه را جمعآوری و فرآورش کند.
کاهش فلرسوزی؛ از هدررفت سرمایه تا ارزشآفرینی
اهمیت پروژههای NGL تنها به افزایش ظرفیت تولید محدود نمیشود، بلکه این واحدها نقش مستقیمی در کاهش فلرسوزی دارند. گازهای همراه نفت سالها در بسیاری از میدانها به دلیل نبود زیرساخت کافی، در مشعلها سوزانده میشدند؛ اقدامی که هم به هدررفت سرمایه ملی منجر میشد و هم آثار زیستمحیطی قابل توجهی بر جای میگذاشت. امروز اما با تکمیل زنجیره جمعآوری و فرآورش، همین گازها به منبع درآمد، خوراک صنعتی و انرژی قابل استفاده تبدیل میشوند.
به اعتقاد کارشناسان حوزه انرژی، هر مترمکعب گازی که از مشعل به واحد فرآورش منتقل میشود، به جای سوختن وارد زنجیره ارزش میگردد. این زنجیره از تولید گاز شیرین و تزریق آن به شبکه سراسری آغاز شده و تا تولید اتان، پروپان، بوتان، میعانات گازی و گوگرد ادامه پیدا میکند. به همین دلیل، واحدهای NGL نه فقط تأسیسات صنعتی، بلکه حلقهای راهبردی برای اتصال میدانهای نفتی به صنایع پتروشیمی، نیروگاهی و شبکه گاز کشور به شمار میروند.
علاوه بر این، توسعه پروژههای NGL به پایداری تولید نفت نیز کمک شایانی میکند. در برخی میدانها، نبود امکان جمعآوری گاز همراه میتواند محدودیتهایی برای ادامه تولید ایجاد کند، اما با راهاندازی زیرساختهای NGL، تولید نفت با فشار عملیاتی کمتر و مدیریت بهینه گاز همراه ادامه مییابد و ظرفیت برداشت از میادین نیز افزایش پیدا میکند.
خوراک پایدار پتروشیمی؛ گلوگاه راهبردی
یکی از مهمترین دستاوردهای توسعه واحدهای NGL، تأمین خوراک مطمئن برای صنعت پتروشیمی است. اتان، پروپان و بوتان حاصل از تفکیک گازهای همراه، مواد اولیه حیاتی برای تولید انواع محصولات پتروشیمیایی محسوب میشوند و کمبود آنها میتواند توازن عرضه در زنجیره پاییندستی را مختل کند. به همین دلیل، هر طرح NGL در عمل به معنای تقویت یکی از گلوگاههای کلیدی صنعت پتروشیمی کشور است.
در پروژه NGL 3100، بخشی از محصولات مستقیماً برای تأمین خوراک پتروشیمی دهلران تعریف شده و بخش دیگر به صورت گاز شیرین و میعانات گازی وارد چرخه مصرف میشود. در NGL 3200 نیز هدف اصلی، تأمین خوراک پایدار برای مجتمعهای پتروشیمی و شبکه انرژی کشور است. این رویکرد نشاندهنده تغییر سیاست صنعت نفت از خامفروشی و هدررفت گاز به سمت بازیافت حداکثری و تولید ارزش افزوده بالاتر است.
تأمین مالی و ساخت داخل
از نظر تأمین مالی، این پروژهها الگوی متفاوتی را دنبال کردهاند. طبق اعلام رسمی، منابع مالی برخی از طرحهای جمعآوری گازهای همراه از محل بودجه عمومی شرکت ملی نفت تأمین نشده، بلکه با اتکا به سرمایهگذاران داخلی، بخش خصوصی، صندوق توسعه ملی و برخی هلدینگها پیش رفتهاند. همچنین حدود ۶۵ درصد تجهیزات مورد نیاز این پروژهها از داخل کشور تأمین شده و سهم قابل توجهی از توان مهندسی و ساخت داخل در اجرای آنها به کار گرفته شده است.
این روند افزون بر آثار انرژی و زیستمحیطی، برای صنعت داخلی نیز پیامدهای مهمی دارد، زیرا طراحی، ساخت و بهرهبرداری از واحدهای NGL به توسعه دانش فنی در حوزههای فرآیندی، مکانیک، ابزار دقیق، کنترل و خطوط انتقال منجر میشود. پروژههای NGL تنها برای جمعآوری گازهای همراه تعریف نشدهاند، بلکه به بستری برای تقویت زنجیره فناوری و توان ساخت داخل در صنعت نفت و گاز کشور تبدیل شدهاند.
در مجموع، آنچه از دادههای جدید وزارت نفت و روند اجرای طرحها برمیآید، این است که واحدهای NGL به یکی از ارکان اصلی سیاست کاهش فلرسوزی، بازیافت منابع و تقویت خوراک صنایع پاییندستی بدل شدهاند. اگر این پروژهها طبق برنامه پیش بروند، بخش بزرگی از گازهایی که سالها در مشعلها میسوختند، در سالهای آینده به محصولاتی با ارزش اقتصادی و صنعتی بالا تبدیل خواهند شد؛ اتفاقی که هم به بهرهوری انرژی کمک میکند و هم به توسعه متوازن صنعت نفت و پتروشیمی کشور یاری میرساند.
نظرات (0)