هفتاد سال پیش در چنین روزهایی، جهان نظارهگر یکی از مهمترین رویدادهای قرن بیستم در غرب آسیا بود. ملیشدن کانال سوئز به فرمان جمال عبدالناصر، نه تنها معادلات قدرت را در منطقه دگرگون کرد، بلکه ثابت کرد ملتهای تحت سلطه نیز میتوانند اراده خود را بر امپراتوریهای استعماری تحمیل کنند.
ملیسازی که جهان را شگفتزده کرد
۲۶ ژوئیه ۱۹۵۶، عبدالناصر در سخنرانی سالگرد انقلاب مصر، ملیشدن کانال سوئز را اعلام کرد. در همان لحظات نخست، مهندس محمود یونس به همراه تیم ۲۷ نفره خود وارد ساختمان شرکت کانال در اسماعیلیه شد و کنترل کامل این آبراه حیاتی را به دست گرفت. کانال سوئز که شاهرگ اقتصادی و نظامی امپراتوری بریتانیا محسوب میشد، حالا در دست مصریان بود.
انگلیس و فرانسه که از این اقدام غافلگیر شده بودند، دو سناریو طراحی کردند. سناریوی نخست، حمله نظامی مستقیم بود که با مخالفت صریح واشنگتن مواجه شد و آنها را از این گزینه ناامید کرد. سناریوی دوم اما حیلهگرانهتر بود: خروج همزمان راهنمایان خارجی کانال برای ایجاد ترافیک بیسابقه در کشتیرانی.
نقشه استعمار برای فلج کردن کانال
پیش از ملیسازی، از ۲۰۵ راهنمای فعال در کانال سوئز، تنها ۴۰ نفر مصری بودند و بقیه عمدتاً انگلیسی و فرانسوی بودند. مدیرعامل فرانسوی شرکت با غرور ادعا کرده بود که با یک اشاره میتواند تردد در کانال را متوقف کند. انگلیسیها نیز برنامهریزی کردند که همزمان ۵۰ کشتی را به دو طرف کانال بفرستند تا ترافیکی عظیم ایجاد شود.
محاسبه استعمارگران ساده بود: مصریان بدون راهنمایان خارجی هرگز قادر به اداره کانال نخواهند بود و شکست آنها بهانه مداخله نظامی را فراهم خواهد کرد.
محمود یونس؛ مهندسی که نقشه را پیش از اجرا خواند
محمود یونس، مهندس ۴۵ ساله مصری که رهبری عملیات ملیسازی را بر عهده داشت، پیشبینی میکرد راهنمایان اروپایی دست به اعتصاب یا خروج دستهجمعی بزنند. او میدانست که این راهنمایان سالها برای حفظ انحصار خود، پیچیدگی کار را بیش از اندازه جلوه دادهاند.
هنگامی که در سپتامبر ۱۹۵۶، راهنمایان خارجی کانال را ترک کردند، تنها ۷۰ راهنمای مصری به همراه چند راهنمای یونانی و روسی باقی ماندند. یونس با هوشمندی تمام، راهنمایان را به دو گروه شمالی و جنوبی تقسیم کرد تا هر گروه بر نیمی از مسیر تسلط یابد و فرایند آموزش سریعتر انجام شود.
نتیجهای برعکس همه پیشبینیها
برخلاف تمام پیشبینیهای استعمارگران، نه تنها تردد کشتیها مختل نشد، بلکه رکورد جدیدی در عبور و مرور کشتیها از کانال سوئز به ثبت رسید. این پیروزی بزرگ، ضربهای مهلک به باور استعماری وارد کرد که ملتهای شرقی قادر به اداره امور خود نیستند.
لرد کرومر، کنسول انگلیس در مصر که ۲۴ سال بر این کشور حکومت کرده بود، آشکارا اعلام کرده بود که «شرقی در مسائل اعداد و ارقام به بیراهه میرود» و مصریان از اداره خود ناتوانند. موفقیت مدیریت مصری در کانال سوئز، این افسانه کهنه را برای همیشه در هم کوبید.
حمله نظامی و عقبنشینی نهایی
انگلیس و فرانسه که نقشه راهنمایانشان ناکام مانده بود، در ۵ نوامبر ۱۹۵۶ دست به حمله نظامی زدند و نیروهای خود را در منطقه کانال پیاده کردند. اما این بار نیز تحت فشار شدید آمریکا و شوروی مجبور به عقبنشینی شدند و کانال سوئز برای همیشه در دستان مصر باقی ماند.
مهندسی که تاریخ ساخت
محمود یونس در سال ۱۹۱۱ در قاهره متولد شد. پس از امضای پیمان ۱۹۳۶ میان مصر و انگلیس، به عنوان یکی از اولین گروه مهندسان وارد ارتش مصر شد. عبدالناصر تواناییهای او را در پروژه خط لوله سوئز مشاهده کرد و به همین دلیل او را مأمور رهبری عملیات ملیسازی کانال کرد.
شایان ذکر است که یونس تا یک سال پس از ملیسازی، ریاست سازمان کانال را نپذیرفت و نخستین رئیس مصری کانال سوئز یک حقوقدان برجسته بود؛ این نشان از توجه عمیق به اصل شایستهسالاری و تخصص در مدیریت جدید مصر داشت.
داستان پیروزی مهندس محمود یونس بر استعمار کهنه، همچنان برای ملتهای مستقل و آزاده الهامبخش است. این روایت تاریخی نشان میدهد که اراده ملی، هنگامی با دانش، تدبیر و مدیریت هوشمندانه همراه شود، میتواند بزرگترین تهدیدها را به فرصتی برای عزت و پیشرفت تبدیل کند.
نظرات (0)