کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگویی تفصیلی با شبکه خبر به تشریح ابعاد حقوقی یادداشت تفاهم اسلام‌آباد و تحولات اخیر تنگه هرمز پرداخت و بر لزوم تحلیل همه‌جانبه وقایع فراتر از ظاهر آن‌ها تأکید کرد.

بررسی ابعاد حقوقی حوادث تنگه هرمز

غریب‌آبادی با اشاره به حوادث اخیر در تنگه هرمز و هدف قرار گرفتن برخی کشتی‌ها گفت: نمی‌توان صرفاً با یک نگاه سطحی و ظاهری درباره این رویدادها قضاوت کرد. ممکن است در نگاه اول تصور شود که تعدادی کشتی در حال عبور از آب‌های سرزمینی عمان بوده‌اند و برخی از آنها هدف اصابت قرار گرفته‌اند، اما ارائه پاسخ دقیق نیازمند بررسی همه ابعاد و تحلیل تعهدات طرف‌های ذی‌ربط است.

وی افزود: باید مشخص شود که اقدام آمریکا با همکاری عمان برای هدایت کشتی‌ها از مسیر جنوبی تنگه هرمز در دوره اجرای تفاهم، تا چه اندازه با تعهدات طرف‌ها و حقوق جمهوری اسلامی ایران مطابقت داشته است. صرف ظاهر اجرای یک توافق نمی‌تواند ملاک ارزیابی تعهدات باشد.

جزئیات بند پنجم تفاهم اسلام‌آباد

معاون حقوقی وزارت خارجه با تشریح مفاد بند پنجم یادداشت تفاهم اسلام‌آباد که به موضوع تنگه هرمز اختصاص دارد، گفت: این بند از سه بخش مجزا تشکیل شده است. بر اساس بخش نخست، جمهوری اسلامی ایران متعهد شده ترتیبات لازم برای عبور ایمن کشتی‌های تجاری را به‌صورت رایگان و برای مدت ۶۰ روز اتخاذ کند.

وی تأکید کرد: بر اساس متن توافق، فراهم شدن امکان عبور ایمن کشتی‌ها باید در وهله نخست و با ترتیبات جمهوری اسلامی ایران انجام می‌شد. درج صریح عبارت «با ترتیبات ایران» در متن توافق، حاصل مذاکرات فشرده طرف‌ها بود و طرف آمریکایی تا ساعات پایانی مذاکرات تلاش داشت این عبارت در متن گنجانده نشود.

مذاکرات تا ساعات پایانی شب

غریب‌آبادی با اشاره به روند مذاکرات درباره این بند اظهار داشت: بند پنجم آخرین بندی بود که در مذاکرات نهایی شد و تا ساعات پایانی حضور هیئت قطری در ایران، اختلاف‌هایی درباره آن وجود داشت. مذاکرات درباره این بند تا حدود ساعت ۱۲ شب و یک بامداد ادامه یافت و در نهایت طرف‌ها بر متن فعلی و نقش ترتیبات جمهوری اسلامی ایران به توافق رسیدند.

وی بخش دوم بند پنجم را مربوط به موضوع مین‌زدایی دانست و گفت: بر اساس این بخش، جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است عملیات مین‌زدایی را ظرف ۳۰ روز در تنگه هرمز انجام دهد. بخش سوم نیز به ترتیبات آینده برای مدیریت تنگه هرمز از طریق گفت‌وگو و مشورت با کشورهای ساحلی خلیج فارس اختصاص دارد.

نقض آشکار تعهدات توسط آمریکا

معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه با اشاره به نحوه اجرای بخش نخست بند پنجم گفت: جمهوری اسلامی ایران مسیر عبور کشتی‌ها را در بخش شمالی تنگه هرمز و در نزدیکی جزیره لارک ایجاد و این مسیر را به سازمان بین‌المللی دریانوردی در لندن اعلام کرد. در مقابل، آمریکا و عمان مسیری را در بخش جنوبی تنگه هرمز و در آب‌های داخلی عمان ایجاد کردند.

غریب‌آبادی تصریح کرد: ایجاد مسیر جنوبی برای عبور کشتی‌ها مغایر با مفاد بخش نخست بند پنجم یادداشت تفاهم و نقض صریح تعهدات این توافق بود. برخی کشتی‌ها که با اخطار ایران ملزم به بازگشت به مسیر شمالی شده بودند، با تهدید و استفاده از پهپادها برای ادامه حرکت در مسیر جنوبی تحت فشار قرار گرفتند.

اهمیت راهبردی تنگه هرمز

وی با تأکید بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز برای جمهوری اسلامی ایران گفت: اگر روند عبور کشتی‌های تجاری از مسیر جنوبی ادامه پیدا می‌کرد، اعمال و تثبیت حاکمیت مؤثر ایران در تنگه هرمز با چالش جدی مواجه می‌شد. تنگه هرمز امروز به بخشی از امنیت ملی ایران و یک ظرفیت دفاعی مهم برای کشور تبدیل شده است.

غریب‌آبادی افزود: طرف آمریکایی به این جمع‌بندی رسیده است که جمهوری اسلامی ایران برای تثبیت حاکمیت خود در تنگه هرمز از هیچ اقدامی هراس ندارد، حتی اگر این موضوع با خطر ازسرگیری جنگ همراه باشد. این موضع نشان‌دهنده اراده ایران برای دفاع از حقوق و منافع ملی خود است و نباید به‌عنوان جنگ‌طلبی تفسیر شود.

ظرفیت دفاعی و بازدارندگی ایران

معاون حقوقی وزارت خارجه با اشاره به توانمندی‌های دفاعی ایران گفت: جمهوری اسلامی ایران طی ۴۵ سال گذشته ظرفیت قابل توجهی در حوزه دفاع موشکی و توان بازدارندگی ایجاد کرده است. دشمنان ایران در سال‌های گذشته از ابزارهای گوناگونی از جمله توسعه توانمندی‌های نظامی، حمایت از گروه‌های تروریستی، بهره‌گیری از موضوع حقوق بشر و اعمال تحریم‌ها برای مقابله با ایران استفاده کرده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: ایران نیز باید ظرفیت‌ها و ابزارهای خود را برای دفاع از کشور در برابر این تهدیدها توسعه دهد و تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین ابعاد این ظرفیت دفاعی به شمار می‌رود.