گزارش خبرگزاری مهر نشان میدهد که مسئله فرزندآوری در ایران به یک معادله چندبعدی تبدیل شده است. زوجهای جوانی که هنوز برای داشتن فرزند تصمیم قطعی نگرفتهاند، اغلب نه بهدلیل نداشتن علاقه، بلکه به خاطر نگرانی از آینده، این تصمیم را به تأخیر میاندازند. نگرانیهایی که از هزینههای مستقیم زندگی فراتر رفته و حوزههای آموزش، سلامت، تربیت، امنیت شغلی و کیفیت زندگی را در بر میگیرد.
اعتماد اجتماعی؛ حلقه گمشده تصمیمگیری
به باور کارشناسان حوزه جمعیت، اگرچه مسائل اقتصادی نقش مهمی در کاهش تمایل به فرزندآوری دارند، اما متغیرهای اجتماعی مانند اعتماد عمومی، احساس امنیت و سرمایه اجتماعی نیز اثرگذاری قابل توجهی دارند. اعتماد اجتماعی به این معناست که افراد تا چه اندازه احساس میکنند در مواجهه با مشکلات، جامعه، نهادهای مسئول و شبکههای پیرامونی در کنار آنها قرار خواهند گرفت.
بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در این زمینه میگوید: «خانوادهها فقط به هزینههای ماههای اول تولد فکر نمیکنند، بلکه نگران سالهای بعد، از جمله آموزش، تربیت، سلامت، امنیت و آینده فرزند هستند.» وی تأکید میکند که برخی خدمات قانونی یا بهطور کامل اجرا نشدهاند یا دسترسی به آنها بسیار محدود است و حتی در مواردی که مردم از خدمات استفاده کردهاند، کیفیت برخی خدمات مانند مرخصی زایمان یا مشاوره خانواده نتوانسته رضایت آنان را جلب کند.
لزوم بازتنظیم سیاستهای جمعیتی
رئیس مرکز پژوهشهای مجلس بر این نکته تأکید دارد که تصمیم برای فرزندآوری یک تصمیم کوتاهمدت نیست، بلکه تصمیمی بلندمدت و مبتنی بر احساس امنیت، توانمندی و امید به آینده است. بنابراین هرچه سیاستها بیشتر بتوانند این احساس امنیت را در خانوادهها ایجاد کنند، احتمال اثرگذاری آنها نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل، بازتنظیم سیاست جمعیتی باید بر تسهیل ساختاری و توانمندسازی خانوادهها استوار باشد.
به گفته کارشناسان، خانواده برای تصمیم به فرزندآوری علاوه بر منابع مالی به احساس ثبات، حمایت و همراهی نیاز دارد. زمانی که افراد احساس کنند مسئولیت تربیت فرزند تنها بر دوش آنها خواهد بود، ممکن است تصمیم خود را به تعویق بیندازند.
ابعاد روانی تصمیم به فرزندآوری
نورا خوشچینگل، دکترای روانشناسی عمومی، معتقد است که عدم تمایل به فرزندآوری همیشه به دلیل مشکلات اقتصادی نیست و در برخی موارد مسائل روحی و روانی دخیل است. اختلال اضطرابی، شخصیت ضد اجتماعی، عدم مسئولیتپذیری و تجارب ناخوشایند کودکی از جمله عواملی هستند که میتوانند در تصمیم فرزندآوری نقش ایفا کنند.
وی توضیح میدهد: «در اختلال اضطرابی، فرد اضطراب زیادی درباره آینده مبهم دارد و از اتفاقاتی که ممکن است بیفتد احساس ترس و نگرانی میکند. چنین فردی به طور قطع در خصوص تولد، رشد و تربیت فرزند نیز این اضطرابها را خواهد داشت. ترس و نگرانی ناشی از اختلال اضطرابی به قدری آزاردهنده و غیرقابل کنترل است که فرد تصمیم میگیرد به سمت شرایط ایجادکننده این نگرانی نرود.»
این روانشناس بر ضرورت تغییر نگاه به مشاورههای پیش از فرزندآوری تأکید میکند. این مشاورهها نباید تنها به بررسی شرایط پزشکی محدود شود، بلکه باید ابعاد روانی، اجتماعی و خانوادگی تصمیم برای داشتن فرزند را نیز پوشش دهد.
رابطه معکوس درآمد و تعداد فرزند
محمدجواد محمودی، جمعیتشناس و رئیس کمیته مطالعات و پایش سیاستهای جمعیتی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، به رابطه جالبی اشاره میکند: «باور به داشتن فرزند بیشتر با مسائل اقتصادی چه ارتباطی دارد؟ مسائل مالی و اقتصادی میتواند بر موضوع فرزندآوری اثرگذار باشد، اما این رابطه مستقیم نیست و اتفاقاً معکوس است؛ خانوادههای با درآمد بیشتر و پایگاه اقتصادی بالاتر تمایل کمتری به داشتن فرزندان بیشتر دارند!» این تجربهای است که با نگاهی به اطرافیان نیز میتوان آن را مشاهده کرد.
نیازمند شبکههای حمایتی قویتر
به اعتقاد کارشناسان، خانوادهها زمانی با اطمینان بیشتری به سمت فرزندآوری حرکت میکنند که احساس کنند در کنار حمایت مالی، خدمات اجتماعی، نظام آموزشی، خدمات سلامت و شبکههای حمایتی نیز همراه آنها خواهد بود. در این میان، نقش شبکههای اجتماعی نزدیک خانواده نیز اهمیت زیادی دارد. محلهای که در آن ارتباط میان همسایهها، خدمات اجتماعی، حمایتهای داوطلبانه و شبکههای همراهی فعال باشد، میتواند بخشی از فشارهای خانوادهها را کاهش دهد.
وجود خدمات مشاورهای در دسترس، حمایت از مادران، شبکههای مراقبتی محلی و مشارکت اجتماعی میتواند احساس تنهایی خانوادهها را کاهش دهد. فرزندآوری در نهایت یک تصمیم شخصی و خانوادگی است، اما این تصمیم در یک فضای اجتماعی شکل میگیرد. کارشناسان معتقدند افزایش تمایل خانوادهها به داشتن فرزند نیازمند ایجاد شرایطی است که افراد نسبت به آینده احساس اطمینان بیشتری داشته باشند.
مسئله فقط تولد یک فرزند نیست، بلکه ایجاد جامعهای است که خانوادهها در آن احساس کنند برای تربیت نسل آینده تنها نخواهند بود.
نظرات (0)