نظام مالی جهان در حال تغییر است و دو قدرت بزرگ آسیایی پیشگام این دگرگونی شدهاند. مسکو و پکن در اقدامی بیسابقه، استفاده از دلار را در مبادلات تجاری دوجانبه خود به طور کامل متوقف کرده و تمامی تراکنشهای مالی میان دو کشور را به ارزهای ملی یعنی روبل و یوان منتقل کردهاند.
توقف استفاده از دلار در تجارت دوجانبه
بر اساس گزارشهای منتشر شده، حجم مبادلات تجاری میان روسیه و چین اکنون به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار رسیده و این حجم عظیم از تجارت بدون استفاده از دلار انجام میشود. جلیل جلالی، فعال اقتصادی ایران در روسیه، با اشاره به این تحول تأکید میکند که در روسیه دیگر کسی با دلار معامله نمیکند و حتی شرکت گازپروم که بزرگترین تولیدکننده گاز جهان است، بابت فروش نفت و گاز خود روبل دریافت میکند.
بحران ۲۰۰۸ و آغاز دلارزدایی
ریشههای این تحول به بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ بازمیگردد؛ زمانی که کشورهای مختلف به آسیبپذیری اقتصاد خود در برابر نوسانات دلار پی بردند. چین و روسیه از جمله کشورهایی بودند که به طور جدی به فکر کاهش وابستگی به دلار و مقابله با تحریمهای مالی آمریکا افتادند. آنها با ایجاد سازوکارهای مالی جایگزین و گسترش استفاده از ارزهای ملی در مبادلات دوجانبه، به تدریج وابستگی خود را به سیستم مالی تحت سلطه آمریکا کاهش دادند.
وضعیت ایران؛ فاصله عمیق تا هدف
در حالی که روسیه و چین موفق به حذف دلار از معاملات دوجانبه خود شدهاند، ایران همچنان در ابتدای راه دلارزدایی قرار دارد. به گفته جلالی، ایران نیز از نظر تئوری میتواند معاملات خود با روسیه را به روبل و ریال انجام دهد، اما شرط اصلی این امر افزایش قابل توجه حجم مبادلات تجاری میان دو کشور است. آمارها نشان میدهد حجم تجارت ایران و روسیه تنها یک و نیم میلیارد دلار است که در قیاس با ۳۰۰ میلیارد دلار تجارت روسیه و چین، رقم بسیار ناچیزی محسوب میشود.
چالشهای عملیاتی دلارزدایی در اقتصاد ایران
کارشناسان اقتصادی یکی از موانع اصلی دلارزدایی در ایران را عدم تطابق میان شعارهای سیاسی و اقدامات عملی میدانند. با وجود تنشهای شدید سیاسی میان تهران و واشنگتن، همچنان قیمت بسیاری از کالاهای اساسی و مبادلات تجاری ایران بر مبنای دلار تعیین میشود. این در حالی است که حتی کشورهای با روابط حسنه با آمریکا نیز برای کاهش آسیبپذیری خود در برابر تحریمها و نوسانات ارزی، به سمت تنوعبخشی به سبد ارزی خود حرکت کردهاند.
راهکار جایگزین: برخی تحلیلگران اقتصادی معتقدند ایران میتواند با بهرهگیری از پیمانهای پولی دوجانبه با کشورهای هدف و به ویژه با چین که بزرگترین شریک تجاری ایران محسوب میشود، گامهای مؤثری در مسیر دلارزدایی بردارد. تجارت ایران با چین که عمدتاً شامل صادرات نفت و واردات کالاهای صنعتی است، بستر مناسبی برای استفاده از یوان به عنوان ارز مبادلاتی فراهم میکند. با این حال، تحقق این امر نیازمند اراده سیاسی، هماهنگی میان نهادهای اقتصادی و ایجاد زیرساختهای بانکی و مالی مناسب است.
نظرات (0)