نهم مرداد ۱۳۶۶ خورشیدی، همزمان با ششم ذیالحجه ۱۴۰۷ قمری، یکی از تاریکترین روزهای تاریخ حج رقم خورد. در این روز، نیروهای پلیس و امنیتی عربستان سعودی به شرکتکنندگان در مراسم برائت از مشرکین در مکه حمله کردند و دهها زائر بیپناه را به شهادت رساندند. این حادثه که بعدها به «جمعه خونین مکه» معروف شد، خاطرهای تلخ در اذهان مسلمانان جهان بر جای گذاشت.
پیشزمینه یک فاجعه
مراسم برائت از مشرکین همه ساله در ایام حج با حضور زائران کشورهای مختلف بهویژه حجاج ایرانی برگزار میشد. هدف از این آیین، اعلام انزجار از استکبار جهانی، آمریکا و رژیم صهیونیستی بود. در روز جمعه نهم مرداد ۱۳۶۶، هزاران زائر پس از پایان سخنرانیها، مسیر میدان معابده تا پل حجون را با در دست داشتن پلاکاردهایی با شعارهای «الموت لامریکا» و «الموت لاسرائیل» طی میکردند. در ابتدا همه چیز عادی به نظر میرسید، اما نشانههایی از یک حادثه برنامهریزیشده از ساعات اولیه قابل مشاهده بود.
نحوه وقوع حمله
با نزدیک شدن جمعیت به محدوده مسجد جن، نیروهای پلیس سعودی ناگهان مسیر حرکت زائران را بستند و با باتوم به صفوف نخست حمله کردند. آنچه در ابتدا یک درگیری محدود به نظر میرسید، خیلی زود به یک عملیات گسترده و مرگبار تبدیل شد. نیروهای کمکی سعودی به محل اعزام شدند و همزمان گروههای لباسشخصی که در ساختمانهای اطراف مستقر شده بودند، سنگ، قطعات آهن، بطری، سطل شن و حتی کولرهای گازی را بر سر زائران فرو ریختند.
نیروهای نظامی سعودی نیز با شلیک گلولههای جنگی، استفاده از گازهای اشکآور و خفهکننده و بهکارگیری تکتیراندازانی که از ارتفاع به جمعیت شلیک میکردند، ابعاد خشونت را به اوج رساندند. بسیاری از قربانیان بر اثر اصابت اجسام سنگین، زیر دست و پا ماندن در ازدحام یا استنشاق گازهای سمی جان باختند و فرصت انتقال به مراکز درمانی را نیافتند.
قربانیان فاجعه
بر اساس آمارهای رسمی، در این واقعه ۴۰۵ نفر جان باختند که ۲۷۵ نفر از آنان ایرانی و ۴۵ نفر از دیگر کشورها بودند. همچنین ۶۴۹ نفر مجروح شدند که ۳۰۳ نفرشان زائران ایرانی بودند. بسیاری از شاهدان عینی و منابع مطلع، شمار واقعی قربانیان را بیش از این ارقام میدانند. در میان کشتهشدگان، زنان، سالمندان، جانبازانی که با ویلچر در مراسم حضور یافته بودند و مادران و همسران شهدا نیز دیده میشدند.
شاهدان عینی روایت کردهاند که پیکر مجروحان و شهدا بر روی یکدیگر انباشته شده بود و امدادگران به سختی میتوانستند زندهها را از زیر اجساد بیرون بکشند. در یکی از ماندگارترین خاطرات آن روز، پیرزنی که از ناحیه سر زخمی شده بود، از ترک محل خودداری کرد و در پاسخ به اطرافیان گفت: «من عقب نمیروم؛ جوانهایمان دارند شهید میشوند، من کجا بروم؟»
تلاش برای پاکسازی صحنه
حملات نیروهای سعودی تا ساعاتی پیش از نماز عشا ادامه یافت. درهای هتلها و ساختمانهای اطراف به روی زائران بسته بود و تنها ساختمان محل استقرار فلسطینیها و اردنیها برای مدت کوتاهی به مجروحان پناه داد. اما به محض اطلاع نیروهای امنیتی از حضور زائران ایرانی، برق ساختمان قطع شد. پس از پایان درگیری، مأموران سعودی تلاش کردند آثار فاجعه را پاک کنند، اما لکههای خون بر دیوارها، کفشهای بهجامانده، چادرهای خونین و وسایل شخصی زائران، روایت خاموش فاجعه را برای همیشه ثبت کردند.
واکنشهای داخلی در ایران
انتشار خبر کشتار زائران بیتاللهالحرام موج گستردهای از اندوه و خشم را در ایران برانگیخت. در شهرهای مختلف، راهپیماییهای اعتراضی برگزار شد. مردم قزوین از نخستین گروههایی بودند که با حضور پرشور خود در خیابانها، جنایت آلسعود را محکوم کردند. راهپیمایان شعارهایی چون «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر آلسعود» و «مرگ بر فهد» سر میدادند و پرچم آمریکا را به آتش کشیدند.
در مسجدالنبی قزوین، مراسم بزرگی با حضور هزاران نفر برگزار شد. حجتالاسلام محمدی، مسئول وقت حوزه علمیه قزوین، ضمن محکوم کردن رفتار حکومت سعودی، بر ضرورت وحدت جهان اسلام و هوشیاری در برابر توطئههای دشمنان تأکید کرد. در تاکستان نیز مردم با تجمع مقابل مقر بسیج سپاه، قطعنامه ششبندی در محکومیت این جنایت قرائت کردند.
جمعه خونین در تاریخ
واقعه جمعه خونین مکه به یکی از نقاط عطف روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی تبدیل شد. این حادثه نه تنها زخمی عمیق بر پیکره امت اسلامی وارد کرد، بلکه نشان داد که حرمت خانه خدا و امنیت زائران آن در برابر زیادهخواهی قدرتهای سیاسی تا چه حد آسیبپذیر است. امروز پس از گذشت نزدیک به چهار دهه، یاد و خاطره شهدای جمعه خونین مکه همچنان در اذهان مسلمانان ایران و جهان زنده است.
نظرات (0)