مریم دهقانی، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، در یک نشست علمی که به میزبانی شرکت آب منطقهای فارس و با حضور صاحبنظران حوزه آب، پژوهشگران و دانشجویان برگزار شد، ابعاد مختلف پدیده فرونشست زمین در نقاط گوناگون ایران را تشریح کرد و راهکارهایی برای مهار و پیشگیری از گسترش این بحران ارائه داد.
برداشت بیرویه آب؛ عامل اصلی فرونشست
به گفته این استاد دانشگاه، برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی طی چهار دهه گذشته عامل اصلی تحت فشار قرار گرفتن زمین است؛ به گونهای که بیش از ۹۰ درصد این برداشتها برای تأمین نیازهای بخش کشاورزی انجام شده است.
دهقانی با اشاره به نتایج تحقیقات علمی اظهار کرد که در کشور هفتاد پهنه در معرض مخاطرات فرونشست شناسایی شده و استان فارس از نظر شدت این پدیده، جایگاه چهارم را پس از خراسان رضوی، کرمان و گلستان به خود اختصاص داده است.
وضعیت بحرانی دشت مرودشت
بر اساس دادههای پژوهشی مربوط به سال ۲۰۲۳، وخیمترین وضعیت فرونشست در استان فارس به دشت مرودشت با وسعت ۷۳۰۰ کیلومتر مربع مربوط میشود که حداکثر میزان نشست زمین در آن به ۳۰ سانتیمتر در سال میرسد. عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، محدوده بیضا را بحرانیترین نقطه این دشت معرفی کرد و وضعیت شهر مرودشت، شهرکهای مسکونی و صنعتی و نیز آثار تاریخی واقع در این دشت را تشریح نمود.
به گفته وی، کمترین میزان فرونشست در مناطق کوهستانی و دامنه کوههای اطراف دشت مرودشت ثبت شده است؛ اما نشانههایی از این پدیده در محدوده صنایع پتروشیمی، شهرک صنعتی مرودشت، پیرامون تختجمشید، نقش رستم و همچنین مسیر خطوط ریلی مشاهده میشود.
تهدید کلانشهر شیراز
این استاد دانشگاه با بیان اینکه تقریباً تمام شهر مرودشت بهجز محدوده کوچکی در مرکز آن، به دلیل گستردگی اراضی کشاورزی در معرض فرونشست قرار دارد، تأکید کرد که نتایج این تحقیقات در اختیار مراجع ذیربط قرار گرفته و هشدارها و توصیههای لازم ارائه شده است.
دهقانی درباره وضعیت کلانشهر شیراز نیز توضیح داد که محدوده جنوب و جنوب شرق این شهر، شهرک صنعتی و دشت کوار با پدیده فرونشست مواجه هستند.
راهکارهای مقابله با بحران
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، تغییر نگرش سیاسی-اجتماعی و اصلاح سیاستگذاریها را راهکار اصلی برای مقابله علمی و مؤثر با پدیده فرونشست و گسترش آن دانست و بر این راهکارها تأکید کرد:
- حفظ منابع آب زیرزمینی با نگرشی جامع و یکپارچه
- روی آوردن به کشاورزی علمی و بهینهسازی مصرف آب
- تغییر الگوی کشت و ممانعت از تجارت آب مجازی از طریق صادرات محصولات کشاورزی
- جایگزینی کشاورزی با مشاغل پایدار
- فرهنگسازی و آموزش عمومی به دور از بزرگنمایی
- بهرهگیری از تجارب و توان سایر کشورها
این استاد دانشگاه در پایان با یادآوری اینکه درد اصلی پدیده فرونشست نیست، بلکه از بین رفتن منابع ارزشمند آب زیرزمینی و مرگ آبخوانها است، خاطرنشان کرد: «برای نجات آب که به معنای نجات زمین و نجات زندگی است، باید دست به دست هم دهیم و اقدام کنیم.»
نظرات (0)