مناقشه نظامی میان تهران و واشنگتن بار دیگر به نقطه عطفی رسیده است؛ دونالد ترامپ که روزهای گذشته از حمله‌ای گسترده به زیرساخت‌های انرژی ایران سخن گفته بود، در پیامی در شبکه اجتماعی خود از لغو این حمله خبر داد. به گفته او، این تصمیم پس از آن گرفته شده که ایران و شماری از کشورهای منطقه بر سر «طرح کلی یک معامله» با آمریکا به توافق رسیده‌اند.

پیام ترامپ: حمله لغو شد، مذاکره ادامه دارد

ترامپ در این پیام تأکید کرد که آمریکا همچنان آماده «سرکوب جمهوری اسلامی با قدرتی بی‌سابقه از زمان جنگ جهانی دوم» است، اما به درخواست ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه، هرگونه حمله را به تعویق انداخته است. او شرط این توقف را «انجام سریع معامله» اعلام کرده و گفته است که اسرائیل نیز در این تعهد با او شریک است.

به نوشته ترامپ، این معامله شامل «بازگشایی فوری، کامل و همه‌جانبه تنگه هرمز» و «پایان دادن به تهدید هسته‌ای ایران» خواهد بود. او این تصمیم را به نفع کل جهان و نیز تضمین شکوفایی ایران توصیف کرده است.

دو دلیل اصلی برای توقف حمله به تأسیسات انرژی ایران

شیرین طهماسب هانتر، پژوهشگر ارشد و عضو شورای روابط خارجی آمریکا، در گفت‌وگو با تابناک دو دلیل اصلی را پشت این عقب‌نشینی می‌بیند. نخست، پیامدهای اقتصادی حمله به تأسیسات انرژی ایران بر بازارهای جهانی؛ از افزایش قیمت نفت تا جهش نرخ بیمه حمل‌ونقل دریایی. دوم، خطر حملات تلافی‌جویانه ایران به تأسیسات نفتی عربستان و دیگر کشورهای حاشیه خلیج‌فارس که می‌تواند عرضه جهانی نفت را به شدت مختل کند و دامنه جنگ را به سراسر منطقه گسترش دهد.

عربستان سعودی؛ میان دو آتش

به گفته هانتر، ریاض اکنون در موقعیتی دشوار گرفتار شده است. عربستان نه می‌خواهد در برابر آمریکا قد علم کند و نه پذیرای جنگی است که به منابع انرژی و تأسیساتش آسیب بزند. این کشور بیم آن دارد که حمله آمریکا به تأسیسات انرژی ایران، واکنش تهران یا انصارالله یمن را متوجه زیرساخت‌های نفتی‌اش کند؛ بنابراین تلاش کرده است واشنگتن را از چنین حمله‌ای بازدارد.

ذخایر نظامی آمریکا زیر فشار

گزارش‌هایی نیز از کاهش چشمگیر ذخایر تسلیحاتی آمریکا حکایت دارد. ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده فرماندهی اروپایی ارتش آمریکا، این هفته به کاخ سفید هشدار داده که نیروهایش دیگر توان دفاع از اسرائیل را ندارند. هانتر این هشدار را جدی ارزیابی می‌کند و می‌گوید جنگ‌های اخیر، به‌ویژه اوکراین و مناقشه با ایران، انبارهای تسلیحاتی آمریکا را به شدت تحت فشار قرار داده است. به گفته او، واشنگتن تعهداتی فراتر از اسرائیل نیز دارد، به‌ویژه در برابر تایوان و کره جنوبی؛ این کسری جبران خواهد شد اما نیاز به زمان دارد.

هانتر درباره سیاست واشنگتن در قبال تل‌آویو نیز معتقد است که با توجه به شرایط سیاست داخلی آمریکا، حمایت از اسرائیل ادامه خواهد یافت، اما به احتمال زیاد به این رژیم توصیه می‌شود که دست به ماجراجویی تازه نزند.

تهران باید تصمیمات سخت بگیرد

این پژوهشگر ایرانی‌تبار درباره چشم‌انداز مذاکرات میان تهران و واشنگتن می‌گوید: سازش با آمریکا مستلزم تغییراتی در نگرش ایران است. او با اشاره به اینکه این آمریکا بود که مذاکرات پیشین را متوقف و به ایران حمله کرد، تأکید می‌کند که اکنون این ایران است که باید تصمیم‌های سخت بگیرد و مشخص کند به خاطر «نابودی اسرائیل» یا «بیرون راندن آمریکا از خاورمیانه» حاضر است چه هزینه‌ای را بر مردم و کشور خود تحمیل کند.

تنش‌زدایی یا توقف موقت پیش از جنگ بیشتر؟

هانتر درباره آینده این مناقشه می‌گوید همه‌چیز به این بستگی دارد که محاسبات دو طرف درباره منافع حیاتی و بهایی که برای آن حاضر به پرداخت هستند، چگونه تغییر کند. به گفته او، تحولات جاری می‌تواند به کاهش تنش بینجامد یا تنها به یک توقف موقت تبدیل شود و پس از آن جنگ از سر گرفته شود.

شیرین طهماسب هانتر، دیپلمات سابق ایرانی (خدمات خارجی ایران از ۱۳۴۴ تا ۱۳۵۷) و تحلیلگر پیشین مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی و مرکز مطالعات سیاست اروپا، سال‌هاست به عنوان پژوهشگر در مرکز الولید دانشگاه جرج‌تاون فعالیت می‌کند. کتاب تازه او با عنوان «قدرت‌های بزرگ و تحولات اجتماعی و سیاسی ایران» به تازگی از سوی انتشارات پالگریو مک‌میلان منتشر شده است.