دستاوردهایی که آنکارا از میزبانی اجلاس ناتو و حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ترکیه انتظار داشت، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. مهمترین خواسته ترکیه، لغو ممنوعیت خرید جنگندههای اف‑۳۵ و رفع تحریمهای نظامی موسوم به «کاتسا» (CAATSA) است که به مانعی جدی برای توسعه صنایع دفاعی این کشور تبدیل شده است.
تاریخچه حذف ترکیه از برنامه اف‑۳۵
پس از آنکه کشورهای غربی از فروش سامانه موشکی پاتریوت به ترکیه خودداری کردند، آنکارا در سال ۲۰۱۹ یعنی اواخر نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ از برنامه جنگندههای اف‑۳۵ کنار گذاشته شد. این اقدام در پی خرید سامانه پیشرفته موشکی اس‑۴۰۰ از روسیه صورت گرفت؛ تصمیمی که ریشه در نارضایتی ترکیه از حمایتهای غرب بهویژه پس از کودتای نافرجام ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ داشت.
اگرچه ممنوعیت فروش اف‑۳۵ همچنان پابرجاست، اما واشنگتن رفع این ممنوعیت را به دو شرط اصلی منوط کرده است: نخست، عدم استفاده ترکیه از سامانههای اس‑۴۰۰ و دوم، خارج کردن کامل این سامانه از خاک این کشور. آمریکا معتقد است سامانه اس‑۴۰۰ با سامانههای دفاعی ناتو ناسازگار است و میتواند تهدیدی برای امنیت این ائتلاف باشد.
فشار رقبای منطقهای بر واشنگتن
ترکیه فقدان این جنگندههای پیشرفته را نقصی جدی در توانمندیهای هوایی خود میداند، بهویژه آنکه رقبای منطقهای این کشور یعنی یونان و رژیم صهیونیستی هماکنون به این مدل از جنگندههای مدرن مجهز هستند. به همین دلیل، وقتی ترامپ در بدو ورود به آنکارا از لغو ممنوعیت فروش اف‑۳۵ خبر داد، واکنشهای منفی شدیدی از سوی آتن و تلآویو برانگیخته شد. رژیم صهیونیستی پیشتر اعلام کرده بود که برای جلوگیری از فروش این جنگندهها به ترکیه بر آمریکا فشار خواهد آورد.
نگرانی آنکارا زمانی افزایش یافت که ترامپ پس از سفر خود از وعدهاش عقبنشینی کرد و گفت پس از بازگشت به کاخ سفید، این موضوع را بررسی خواهد کرد. این عقبنشینی نشانهای از پیچیدگی ابعاد سیاسی این معامله بود.
نامه قانونگذاران دموکرات و پاسخ وزارت خارجه
روز گذشته انتشار گزارشی در روزنامه یونانی «کاتیمرینی» بازتاب گستردهای در رسانههای ترکیه داشت. بر اساس این گزارش، در تاریخ ۱۰ ژوئیه، دو روز پس از پایان اجلاس سران ناتو، ۱۰ تن از قانونگذاران دموکرات آمریکایی نامهای به ترامپ ارسال کردند و نسبت به فروش اف‑۳۵ به آنکارا پیش از حلوفصل قطعی مسئله اس‑۴۰۰ هشدار دادند. به گفته آنها، راهحل احتمالی میتواند فروش سامانه اس‑۴۰۰ به طرفی ثالث مانند قطر یا امارات باشد.
این نامه همچنین روابط خانواده ترامپ و سفیر آمریکا در آنکارا و نیز تأثیر این مناسبات شخصی و خانوادگی بر منافع ملی ایالات متحده را مورد پرسش قرار داد. وزارت خارجه آمریکا در پاسخ، نامهای به نمایندگی از ترامپ برای قانونگذاران دموکرات ارسال کرد و تصریح نمود که ترکیه هنوز اقدامات لازم برای خرید اف‑۳۵ را انجام نداده و در نتیجه هیچیک از این جنگندهها به این کشور فروخته نخواهد شد.
اتهام حمایت مالی از حماس؛ شرط جدید واشنگتن
در نامه وزارت خارجه آمریکا ادعا شده بود که نهادهای دولتی و خصوصی ترکیه همچنان به جمعآوری وجوه «غیرقانونی» از مردم و انتقال آن به حماس ادامه میدهند. این موضوع باعث شد روزنامه ترکی «قرار» با انتشار تیتری با عنوان «هشدار فلسطینی درباره اف‑۳۵» این پرسش را مطرح کند که آیا این مسئله شرط جدیدی برای نهایی کردن معامله محسوب میشود یا خیر.
بر اساس سندی که وزارت خارجه آمریکا برای کنگره و وزارت خزانهداری ارسال کرده، تداوم حمایت مالی از حماس مایه نگرانی واشنگتن است. در این سند به سازمانهایی که در ترکیه فعالیت میکنند از جمله «انجمن حمایت غازی»، «طریقالحیاة» و «دستان سفید فلسطینی» اشاره شده که از طریق شبکههای مالی و صرافیهای ثبتنشده برای حماس پول ارسال میکنند.
نقش مثبت ترکیه در معادلات منطقهای
در مقابل، این نامه به مواردی نیز اشاره دارد که ترکیه در آنها نقش مثبت ایفا کرده است. از جمله متقاعد کردن حماس برای پذیرش توافق آتشبس غزه و طرح صلح ترامپ برای منطقه، و همچنین مشارکت آنکارا در شورای صلح بهریاست رئیسجمهور آمریکا. طبق این نامه، نفوذ ترکیه در شاخه سیاسی حماس به نفع ایالات متحده است و نقش این کشور در میانجیگری میان روسیه و اوکراین و همچنین میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان در کنار تلاشهایش برای مبارزه با داعش در راستای منافع ملی آمریکا ارزیابی شده است.
با این حال، سند یادشده تأکید میکند که فروش اف‑۳۵ به ترکیه بدون برآورده شدن پیششرطهای لازم امکانپذیر نخواهد بود و آنکارا باید تضمین دهد که در آینده سامانههای اس‑۴۰۰ یا تجهیزات مشابه را خریداری نخواهد کرد. بدین ترتیب، آینده معامله اف‑۳۵ بهنظر میرسد به مجموعهای از عوامل سیاسی، امنیتی و مالی گره خورده که راه را برای تحقق خواسته ترکیه دشوار میسازد.
نظرات (0)