ساعت ۸ و ۱۵ دقیقه صبح روز ۶ اوت ۱۹۴۵، آسمان شهر هیروشیما برای همیشه تغییر کرد. انفجار نخستین بمب اتمی تاریخ، دهها هزار نفر را در همان لحظه از میان برد، اما زخمهای این فاجعه بسیار فراتر از آن روز ماند. کودکانی که آن روز از انفجار جان سالم به در برده بودند، سالها بعد بهای سنگین تشعشعات هستهای را با بیماریهای درمانناپذیر پرداختند؛ ساداکو ساساکی، دختربچهای که نامش امروز با صلح گره خورده، یکی از همین کودکان بود.
دختری که انفجار اتمی را زنده ماند
ساداکو ساساکی در ۷ ژانویه ۱۹۴۳ در هیروشیما به دنیا آمد. هنگام بمباران اتمی این شهر، او تنها دو سال داشت و به شکلی معجزهآسا از انفجار جان سالم به در برد؛ اما عوارض آن فاجعه سالها در سکوت در بدن او رشد کرد. او چند سال بعد به بیماری لوسمی یا سرطان خون مبتلا شد و سرانجام در ۲۵ اکتبر ۱۹۵۵، تنها در ۱۲ سالگی درگذشت. همین سرنوشت کوتاه و دردناک، ساداکو را به نماد اصلی قربانیان غیرنظامی جنگهای هستهای تبدیل کرد؛ نمادی که نه از دل سیاست، بلکه از تجربه انسانی یک کودک برخاست.
افسانه هزار درنای کاغذی
در فرهنگ ژاپنی، درنا پرندهای خوشیمن و نماد طول عمر، سعادت و آرامش است. باوری کهن میگوید هر کس هزار درنای کاغذی بسازد، آرزویش برآورده خواهد شد؛ سنتی که ریشه در هنر اوریگامی و آیینهای کهن دارد و بهمرور به نمادی برای آرزو، شفا و دعا برای صلح تبدیل شد. ساداکو در روزهای بیماری، در بیمارستان شروع به ساختن درناهای کاغذی کرد. برای او این کار تنها سرگرمی نبود، بلکه راهی برای چنگ زدن به امید و ادامه زندگی بود. او تا پایان توانست ۶۴۴ درنا بسازد و چون دیگر نتوانست کاغذی تا کند، همکلاسیها و دوستانش ساخت باقی درناها را کامل کردند. پس از درگذشت او، همه آن درناها همراه پیکرش به خاک سپرده شدند.
رمانی که از یک سرگذشت واقعی زاده شد
همکلاسیهای ساداکو پس از مراسم تدفین، نامههای او را گردآوری و در کتابی به نام «کوکیشی» منتشر کردند؛ نام عروسک چوبی محبوب ساداکو. این کتاب بهسرعت در ژاپن و سپس سراسر جهان شناخته شد. چند سال بعد، النور کوئر نویسنده آمریکایی در سال ۱۹۷۷ رمان «ساداکو و هزار درنای کاغذی» را بر پایه زندگی واقعی این دختر نوشت. این اثر بهتدریج به یکی از شناختهشدهترین کتابهای ادبیات کودک و نوجوان در حوزه صلحطلبی و ضدجنگ تبدیل شد و در بسیاری از مدارس جهان بهعنوان متن آموزشی برای آشنایی کودکان با مفهوم صلح و رنج جنگ مورد استفاده قرار گرفت.
یادبودی ماندگار در پارک صلح هیروشیما
در سال ۱۹۵۸ در پارک صلح هیروشیما، مجسمه ساداکو با بازوانی گشوده و درنایی طلایی در دست، بر کوهی از مرمر رونمایی شد. امروز در این موزه یادگارهای دیگری از کودکان قربانی بمباران اتمی نیز نگهداری میشود؛ از سهچرخه سوخته پسرکی که صبح آن روز در برابر خانه بازی میکرد تا ظرف غذای دستنخورده کودکی که در مدرسه جان باخت. به یاد ساداکو، انجمنی در ژاپن تأسیس شده که هر سال در روز بزرگداشت صلح، درناهای کاغذی میسازد و زیر مجسمه او میگذارد. درناهای کاغذی ساداکو امروز در سراسر جهان نماد صلح شناخته میشوند.
ساداکو در ادبیات کودک ایران
کتاب «ساداکو و هزار درنای کاغذی» در ایران نیز با ترجمه مریم پیشگاه توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است؛ اثری که نخستینبار در سال ۱۳۵۹ منتشر شد و بارها تجدید چاپ شده است. این کتاب با زبانی ساده و احساسی، موضوع مرگ و بیماری را چنان برای مخاطب کودک بازگو میکند که ضمن حفظ تلخی واقعیت، قابل درک و پذیرفتنی باشد. از همین رو، در برخی تحلیلها از آن بهعنوان اثری مناسب برای آموزش مواجهه با مرگ و مفهوم امید در ادبیات کودک یاد شده است.
پیامی که پس از هفت دهه همچنان تازه است
آنچه از ساداکو بر جا مانده، تصویر دختری است که با پرندههای کاغذی کوچکش آرزوی بزرگی داشت: بازگشت به زندگی و آرامش. داستان او یادآور این حقیقت است که پیامدهای جنگ هستهای سالها پس از انفجار ادامه مییابد و قربانیان آن فقط کشتهشدگان لحظه انفجار نیستند، بلکه نسلیاند که با زخمهای پنهان آن زندگی میکنند. ماندگاری این روایت را باید در ترکیب یک سرگذشت واقعی و تکاندهنده، یک افسانه فرهنگی امیدبخش و یک پیام جهانشمول درباره صلح جستوجو کرد؛ ترکیبی که نشان میدهد گاه یک داستان ساده کودکانه میتواند از هزاران گزارش سیاسی ماندگارتر باشد، زیرا مستقیماً با دل انسان سخن میگوید.
نظرات (0)