اقتصاد دانش‌بنیان به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار در دنیای امروز، نیازمند بستری مناسب برای جذب سرمایه و حمایت از نوآوری است. در این میان، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) و سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) نقش محوری در تأمین مالی و رشد شرکت‌های فناوری‌محور ایفا می‌کنند.

نقش تسهیل‌گری دولت به جای سرمایه‌گذاری مستقیم

سید محمدحسین سجادی‌نیری، رئیس هیئت‌مدیره انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر، با تأکید بر اینکه توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان بدون تقویت سرمایه‌گذاران خطرپذیر امکان‌پذیر نیست، گفت: تجربه کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد دولت‌ها به جای سرمایه‌گذاری مستقیم، با کاهش ریسک سرمایه‌گذاران خصوصی، زمینه رشد اقتصاد نوآوری را فراهم می‌کنند و این رویکرد باید در ایران نیز به طور جدی دنبال شود.

وی افزود: بخش قابل توجهی از رشد شرکت‌های فناوری‌محور در جهان مرهون فعالیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر است و دولت‌ها در این کشورها نقش تسهیلگر را ایفا می‌کنند، نه سرمایه‌گذار مستقیم. دولت‌ها معمولاً بخشی از منابع مالی صندوق‌های سرمایه‌گذاری را تأمین می‌کنند یا با ابزارهایی مانند بیمه سرمایه‌گذاری، گرنت، تضمین بخشی از ریسک و مشارکت در سرمایه، انگیزه ورود بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری‌های فناورانه را افزایش می‌دهند.

چالش‌های سرمایه‌گذاری در شرایط اقتصادی ناپایدار

رئیس هیئت‌مدیره انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر با اشاره به شرایط اقتصادی کشور گفت: سرمایه‌گذاری در فناوری ذاتاً پرریسک است و اگر دولت در کنار سرمایه‌گذاران قرار نگیرد، طبیعی است که بخش خصوصی در شرایط اقتصادی ناپایدار با احتیاط بیشتری عمل کند. امروز اقتصاد ایران علاوه بر مشکلات ساختاری، تحت تأثیر جنگ، نااطمینانی‌های سیاسی و نوسانات اقتصادی نیز قرار دارد و در چنین فضایی، اهمیت سیاست‌های کاهش ریسک سرمایه‌گذاری دوچندان می‌شود.

سجادی‌نیری تصریح کرد: متأسفانه طی سال‌های گذشته طراحی ابزارهای حمایتی در کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته و بسیاری از صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، چه خصوصی و چه وابسته به نهادهای عمومی، بدون پشتوانه‌های لازم فعالیت کرده‌اند.

ضرورت طراحی ابزارهای نوین کاهش ریسک

وی با تأکید بر لزوم طراحی سازوکارهای جدید برای حمایت از سرمایه‌گذاران گفت: انتظار فعالان اکوسیستم نوآوری این است که معاونت علمی، صندوق نوآوری و شکوفایی و سایر دستگاه‌های مرتبط، در دوره جدید مدیریت خود توجه ویژه‌ای به تقویت سرمایه‌گذاران خطرپذیر و صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی داشته باشند.

رئیس هیئت‌مدیره صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق اظهار کرد: باید سازوکارهایی طراحی شود که سرمایه‌گذاران خصوصی با اطمینان بیشتری وارد حوزه فناوری شوند و احساس کنند در صورت بروز ریسک، بخشی از این ریسک توسط سیاست‌های حمایتی دولت پوشش داده خواهد شد.

تجربه جهانی و چشم‌انداز ایران

سجادی‌نیری با اشاره به تجربیات بین‌المللی خاطرنشان کرد: تجربه جهانی نشان می‌دهد هر جا سرمایه‌گذاران خطرپذیر تقویت شده‌اند، شرکت‌های دانش‌بنیان نیز رشد کرده‌اند و اقتصاد نوآوری شتاب گرفته است. اکنون زمان آن رسیده است که سیاست‌های حمایتی کشور از تمرکز صرف بر شرکت‌های دانش‌بنیان، به سمت حمایت از سرمایه‌گذاران این شرکت‌ها نیز حرکت کند؛ زیرا بدون سرمایه‌گذار، توسعه فناوری و نوآوری نیز با محدودیت مواجه خواهد شد.

وی در پایان تأکید کرد: آینده اقتصاد دانش‌بنیان ایران به میزان موفقیت در تقویت سرمایه‌گذاران خطرپذیر، توسعه صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی و طراحی ابزارهای نوین کاهش ریسک وابسته است و هرچه این بخش تقویت شود، ظرفیت رشد فناوری، اشتغال و سرمایه‌گذاری در کشور نیز افزایش خواهد یافت.