گروه گیاهی دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی، چند برنامه اولویت‌دار را برای مدیریت عوامل خسارت‌زا در زیستگاه‌های کشور به مرحله اجرا درآورده است. این برنامه‌ها با هدف حفاظت از تنوع زیستی و جلوگیری از آسیب آفات به گونه‌های گیاهی ارزشمند و حساس طراحی شده‌اند.

اقدامات استانی؛ از جنگل‌های هیرکانی تا رویشگاه‌های ارس

بر اساس اعلام این دفتر، عملیات مدیریت آفات هم‌اکنون در سه استان کشور در حال اجراست:

  • در استان گیلان، کنترل آفت شب‌پره شمشاد هیرکانی، آفت ابریشم‌باف ناجور و پروانه سفید اشجار برای حفاظت از جنگل‌های ارزشمند هیرکانی انجام می‌شود.
  • در استان خراسان رضوی، برنامه مدیریت آفت چوب‌خوار ارس در رویشگاه‌های این گونه در دست اجراست.
  • در استان مازندران نیز اقدامات کنترلی بیماری زغالی بلوط در پناهگاه حیات‌وحش دشت ناز صورت گرفته است.

پیش‌نیازهای علمی پیش از اجرای عملیات

مریم مغانلو، رئیس گروه گیاهی دفتر موزه ملی و ذخایر ژنتیکی، در این باره گفت: حفاظت مؤثر از تنوع زیستی تنها به شناسایی و پایش گونه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه مدیریت عوامل تهدیدکننده‌ای را نیز دربر می‌گیرد که سلامت اکوسیستم و پایداری جمعیت گونه‌های گیاهی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

به گفته وی، پیش از اجرای هر عملیات، مطالعات تخصصی شامل شناسایی عامل خسارت‌زا، ارزیابی شدت آلودگی، بررسی چرخه زیستی آفت و تحلیل شرایط اکولوژیک هر زیستگاه انجام می‌شود تا مناسب‌ترین روش‌های کنترل انتخاب شوند. این انتخاب با هدف ایجاد حداقل اثر بر گونه‌های غیرهدف و فرآیندهای طبیعی اکوسیستم صورت می‌گیرد.

اولویت با روش‌های غیرشیمیایی

مغانلو تأکید کرد که در این برنامه‌ها، استفاده از روش‌های غیرشیمیایی، کنترل‌های مکانیکی و زیستی و به‌کارگیری عوامل کنترل بیولوژیک در اولویت قرار دارد و تلاش می‌شود مداخله انسانی در طبیعت تا حد ممکن کمریسک و پایدار باشد.

همکاری بین‌بخشی و تأمین اعتبار

این اقدامات با بهره‌گیری از ظرفیت اعتبارات دفتر مدیریت زیستگاه‌ها و امور مناطق و با مشارکت ادارات کل حفاظت محیط‌زیست استان‌ها، مراکز پژوهشی و متخصصان حوزه گیاه‌پزشکی و اکولوژی اجرا می‌شود.

نظام پایش مستمر؛ راهبرد آینده

رئیس گروه گیاهی دفتر موزه ملی و ذخایر ژنتیکی در پایان خاطرنشان کرد: حفاظت از گونه‌های گیاهی ارزشمند و زیستگاه‌های حساس کشور مستلزم استقرار نظام پایش مستمر، ارزیابی و مدیریت پیشگیرانه و واکنش سریع در برابر عوامل تهدیدکننده است. به گفته وی، تحقق این رویکرد ضمن افزایش تاب‌آوری اکوسیستم‌ها در برابر تنش‌ها، زمینه را برای حفاظت بلندمدت از ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی کشور فراهم می‌کند.