هنرهای تجسمی یکی از عرصههایی است که میتواند سریعترین واکنش را به رویدادهای اجتماعی و فرهنگی نشان دهد، اما معمولاً در مقایسه با سینما و موسیقی کمتر مورد توجه قرار میگیرد. در گزارشهای هفتگی «هنرهای تجسمی»، تلاش میشود بخشی از مهمترین اتفاقات این حوزه بازگو شود؛ از نمایشگاههایی که جمعهها افتتاح میشوند تا رویدادهایی که هنرمندان را در مسیر فرهنگ و آیین گرد هم میآورند.
هنر اربعین؛ از پرچمهای سرخ تا خیمههای هنری
هفته گذشته همزمان با اربعین حسینی و حضور میلیونی زائران در راهپیمایی، هنرمندان نیز سهمی در این اجتماع بزرگ داشتند. پرچمها همچنان رایجترین نماد بصری مسیر پیادهروی بودند و امسال پرچم سرخ خونخواهی، معنایی تازه یافت؛ نمادی از عدالتخواهی و یاد قیام امام حسین (ع) که در طراحیهای متنوع هنرمندان گرافیست جلوهگر شد.
عکاسان نیز در مسیر راهپیمایی اربعین و مراسم جاماندگان، لحظههای ارادت زائران را ثبت کردند. معاونت هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران با برپایی ۱۷ خیمه هنری در مسیر راهپیمایی جاماندگان، میزبان شهروندان و زائران بود. در این خیمهها برنامههایی مانند خوشنویسی، کتیبهنویسی، نقاشی، کالیگرافی، چاپ دستی، تصویرسازی، تعزیه، چهارپایهخوانی، سنج و دمامنوازی و موسیقی آیینی اجرا شد. در خیمه اصلی «هنر» نیز استادان برجسته خوشنویسی با اجرای زنده کتابت، آثار عاشورایی خلق کردند و یادگاریهای مذهبی را بر پارچههای حمایل به زائران اهدا کردند.
بزرگداشت آخرین نقاش قهوهخانهای
در هفته گذشته، مراسم نکوداشت زندهیاد سیدجواد عقیلی، هنرمند نقاش و آخرین بازمانده نسل پیشکسوت نقاشان قهوهخانهای کشور، در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد. دغدغه اصلی این هنرمند در سالهای پایانی زندگی، یعنی آینده هنر مردمی نقاشی قهوهخانهای، در سخنان خانواده، دوستان و پژوهشگران فرهنگ و هنر بازتاب پررنگی داشت.
شکوهالزمان پیرایش، همسر زندهیاد عقیلی، در ابتدای مراسم از زندگی مشترکشان و دلبستگی او به هنر و فرهنگ ایرانی سخن گفت و یادآور شد که همسرش هنر را تنها در خلق اثر خلاصه نمیکرد و خود را در برابر حفظ این میراث مسئول میدانست؛ او بخش زیادی از زندگیاش را صرف شناسایی، گردآوری و نگهداری آثار هنرمندان این حوزه کرد.
مسعود ناصری، هنرمند نقاش و کارشناس هنرهای تجسمی نیز عقیلی را از چهرههایی دانست که فراتر از فعالیت هنری، نقشی مؤثر در حفظ و معرفی نقاشی قهوهخانهای ایفا کردند. به گفته وی، عقیلی سالها برای گردآوری، ثبت و حفظ آثار و خاطرات نقاشان قهوهخانهای تلاش کرد و معتقد بود بدون این تلاشها، بخش مهمی از تاریخ شفاهی و تصویری این هنر به فراموشی سپرده میشد.
سهیل محمودی، شاعر و پژوهشگر، نیز در این مراسم هنر اصیل را به قنات تشبیه کرد؛ هنری که بیهیاهو از دل فرهنگ یک ملت میجوشد و هویت یک سرزمین را زنده نگه میدارد. او با اشاره به جایگاه شاهنامه در فرهنگ ایران تأکید کرد که نخستین تصویرگران داستانهای شاهنامه، نقاشان قهوهخانهای بودند؛ هنرمندانی که بیادعا و بدون حمایت رسمی، قهرمانان این حماسه را به حافظه بصری مردم سپردند.
در ادامه، مستندی از زندگی و فعالیتهای زندهیاد عقیلی به نمایش درآمد که در آن این هنرمند از سالهای کودکی، آشنایی با زندهیاد عباس بلوکیفر و فعالیتهای پژوهشی خود سخن گفته بود. سیدعباس سجادی نیز با اشاره به نظریه «جامعه کلنگی» محمدعلی همایون کاتوزیان، از بیتوجهی به دستاوردهای فرهنگی گذشته انتقاد کرد و گفت: نقاشی قهوهخانهای متعلق به گذشته نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین است و بیتوجهی به آن، بیتوجهی به تاریخ و حافظه جمعی ایرانیان خواهد بود.
بخش پایانی این آئین به رونمایی از یکی از آثار سیدجواد عقیلی اختصاص داشت که با حضور مرشد ابوالفضل ورمزیار انجام شد. مرشد ورمزیار که سالها در عرصه نقالی و شاهنامهخوانی فعالیت دارد، پرده رونمایی را کنار زد؛ لحظهای که برای حاضران، پیوند دوباره نقاشی قهوهخانهای با روایتهای شاهنامه و سنت نقالی را تداعی کرد.
هماندیشی عکاسان اربعین در کربلا
چهارمین هماندیشی اتحادیه بینالمللی عکاسان اربعین نیز همزمان با اربعین حسینی در کربلا برگزار شد. در این نشست بر نقش عکاسان در روایت حقیقت این حرکت جهانی و لزوم مقابله با تحریفها تأکید و از برگزیدگان این عرصه تجلیل شد.
کمالالدین شاهرخ، هنرمند عکاس، در این مراسم از پوشش گسترده و حرفهای مراسم وداع و تشییع توسط عکاسان عراقی قدردانی کرد و گفت: عکاسان عراقی با ثبت تصاویر ماندگار، نقش مهمی در روایت این مراسم باشکوه داشتند. او همچنین از برنامهریزی برای دو پروژه عکاسی جدید خبر داد؛ از جمله ادامه کتاب «کربلا طریقالاقصی» که جلد سوم آن با رویکردی تازه در دستور کار قرار دارد.
نظرات (0)