سالهاست که رسانههای اسرائیلی سامانههای ضدموشکی لیزری را به عنوان نقطه عطفی در معادلات جنگ معرفی میکنند و مدعیاند این سامانهها با هزینهای ناچیز قادرند موشکها، گلولههای توپخانه و پهپادها را رهگیری کنند. اما آنچه در درگیریهای اخیر برملا شده، شکاف عمیقی میان این تبلیغات و عملکرد واقعی فناوری در میدان نبرد را نشان میدهد.
رویای رهگیری با چند شِکِل
دو سامانه «ماگین اور» و «اور ایتان» ستارههای تبلیغاتی صنایع نظامی اسرائیل بودهاند. ایده پشت این سامانهها ساده و وسوسهانگیز است: به جای شلیک موشک رهگیر پرهزینهای همچون گنبد آهنین که دهها هزار دلار هزینه دارد، از پرتو لیزر استفاده شود که قیمت انرژی موردنیاز برای هر شلیک آن تنها چند دلار برآورد میشود.
یووال آزولای، گزارشگر صنایع نظامی روزنامه «کالکالیست»، در ژوئن ۲۰۲۵ با استناد به یک مقام ارشد دفاعی اسرائیل ادعا کرد هزینه رهگیری با لیزر تنها «چند شِکِل» است؛ در حالی که رهگیری مشابه با گنبد آهنین دهها هزار دلار هزینه دارد. وی همچنین از آمادگی این سامانه برای فعالیت در حدود ۹۰ درصد روزهای سال و طراحی نسخه اصلی آن برای برد تقریبی ۱۰ کیلومتر سخن گفت.
شکست در سختترین آزمون
عودید یارون، تحلیلگر روزنامه «ذا مارکر»، در ژوئیه ۲۰۲۶ نوشت که سامانه لیزری در جریان جنگ اخیر در برابر موشکهای بالستیک ایران کاملاً ناکام ماند و رصد این موشکها خارج از توانایی لیزرهای اسرائیلی بود. به همین دلیل، ارتش اسرائیل هرگز آمار روشنی از شمار رهگیریهای موفق، نرخ کارایی یا منطقه تحت پوشش این سامانه منتشر نکرد.
الجزیره در گزارشی به این نکته اشاره کرد که رهگیرینشدن موشکهای بالستیک به تنهایی شکست محسوب نمیشود؛ زیرا «اور ایتان» برای جایگزینی سامانههای «حیتس» و «تاد» طراحی نشده است. با این حال، رسوایی اصلی برای اسرائیل این بود که جنگ ثابت کرد ادعای «حل شدن بحران دفاع هوایی توسط لیزر» با محدودیتهای بسیاری روبهروست.
سامانهای که در جبهه شمال غایب بود
آساف غلعاد، روزنامهنگار «گلوبس»، در مارس ۲۰۲۶ پرسش مهمی مطرح کرد: چرا سامانه لیزری جدید اسرائیل عملاً ناپدید شد؟ به نوشته وی، نقش این سامانه در دور درگیریهای جبهه شمال بسیار محدود بود؛ حال آنکه دهها پهپاد به حریم هوایی سرزمینهای اشغالی نفوذ کردند و ارتش اسرائیل هیچ گزارشی از موفقیت لیزر در رهگیری آنها ارائه نداد.
بر اساس گزارش «گلوبس»، سامانه لیزری مرحله آزمایشی خود را در سپتامبر ۲۰۲۵ به پایان رساند و نخستین واحدهای عملیاتی آن در پایان همان سال به ارتش اسرائیل تحویل شد؛ اما رسانههای عبری هنوز هیچ دادهای درباره عملکرد آن در حملات همزمان یا شرایط جوی و عملیاتی متغیر منتشر نکردهاند.
چرا لیزر به «بحران» رسید؟
مؤسسه مطالعات امنیت داخلی اسرائیل (INSS) در پژوهشی که مه ۲۰۲۵ منتشر شد، تلاش کرد پاسخ دهد چرا پس از چند دهه سرمایهگذاری، استقرار سامانههای لیزری همچنان با شکست روبهروست. یافتههای این مطالعه، چهره واقعی فناوری لیزری را نشان میدهد:
- حساسیت به شرایط جوی: پرتو لیزر هنگام عبور از جو بخشی از قدرت خود را از دست میدهد و رطوبت، گرد و غبار، دود، مه و ابرها کارایی آن را به شدت کاهش میدهند.
- نیاز به خط دید مستقیم: این سامانه برای وارد کردن آسیب باید مدتزمان طولانی و با دقت بالا روی هدف تثبیت شود؛ هرچه هدف دورتر یا سریعتر باشد، ردیابی و تمرکز پرتو دشوارتر میشود.
- بهرهوری پایین انرژی: تنها حدود ۳۰ درصد برق مصرفی به پرتو فعال تبدیل میشود و مابقی به گرما تبدیل میشود که باید دفع شود. افزایش قدرت لیزر نیز سامانههای خنککننده را بزرگتر و پیچیدهتر میکند و نصب آنها روی سکوهای متحرک را دشوار میسازد.
- عملکرد متوالی: لیزر روی یک هدف تمرکز میکند و سپس سراغ هدف بعدی میرود؛ بنابراین در برابر «انبوه پهپادها» یا «شلیکهای پرحجم» آسیبپذیر است، مگر آنکه شمار زیادی سامانه متصل به رادار و حسگر مستقر شود.
قیمت واقعی «رهگیری ارزان»
عبارت «رهگیری با چند دلار» تنها زمانی درست است که فقط هزینه برق مصرفی پرتو حساب شود. هزینه کامل این سامانهها شامل باتری، سامانه هدایت، خنککننده، رادار، نگهداری، نیروی انسانی، زیرساختهای برق و حفاظت از سایت است. «گلوبس» قیمت هر سامانه را دهها میلیون شِکِل برآورد کرده و تأکید دارد ایجاد پوشش دفاعی مؤثر در طول مرزهای سرزمینهای اشغالی نیازمند سرمایهگذاریهای میلیاردی است.
ران کوچاو، سرتیپ ذخیره و فرمانده پیشین سامانه دفاع هوایی اسرائیل، با وجود تحسین لیزر به عنوان «پیشرفت تکنولوژیک خیرهکننده»، هشدار داد نباید انتظارات مبالغهآمیز درباره آن شکل بگیرد. به گفته وی، این سامانه همچنان کوتاهبرد و حساس به شرایط آبوهوایی است و در وضعیت کنونی تمرکز آن بر پهپادها و اهداف سبک و کند است، نه موشکهای بالستیک و تهدیدات دوربرد.
وعدههایی که سالها عقب افتاد
توسعه سامانه «ماگین اور» به دلیل مشکلات در تمرکز پرتو، خنکسازی، موانع آبوهوایی و مسائل بودجهای بین ۱۵ تا ۲۰ سال زمان برده است. این تعویقهای مکرر، کارایی میدانی سامانه را در هالهای از ابهام قرار داده و نشان میدهد که تبلیغات رسانهای اسرائیل درباره «انقلاب لیزری» بیش از آنکه برگرفته از واقعیت میدانی باشد، محصول ملاحظات سیاسی و روانی بوده است.
نظرات (0)