جمعیت ایران با شتابی فراتر از سناریوهای رسمی در حال پیر شدن است؛ موضوعی که تازهترین پژوهشهای حوزه جمعیت آن را «زنگ خطری جدی» برای آینده کشور توصیف میکنند. بر اساس دادههایی که از سوی روابط عمومی و امور بینالملل سازمان بهزیستی کشور منتشر شده، شمار ولادتها در ایران برای نخستین بار از مرز ۹۰۰ هزار نفر در سال عبور نکرده است.
این تحول تنها به افزایش شمار سالمندان خلاصه نمیشود، بلکه میتواند زنجیرهای از تغییرات در اقتصاد، خدمات بهداشتی و درمانی، بازار کار، نظام رفاهی و حتی روابط درونخانوادهها را رقم بزند.
شکاف عمیق بین تولد و مرگ
بر اساس آمار ثبت احوال که در این پژوهش به آن استناد شده، در سال ۱۴۰۳ تعداد ۹۷۹ هزار و ۹۲۹ تولد در کشور ثبت شده و در مقابل ۴۵۸ هزار و ۸۷۳ نفر جان خود را از دست دادهاند. این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافته و شمار موالید برای نخستین بار به کمتر از ۹۰۰ هزار نفر رسیده است؛ رقمی که پژوهشگران آن را نشانهای از شتاب گرفتن کاهش جمعیت میدانند.
نرخ باروری کل کشور نیز در سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ به ترتیب حدود ۱.۵، ۱.۶ و ۱.۳ فرزند به ازای هر زن گزارش شده است. این عدد در سال ۱۴۰۳ به سناریوی بدبینانه مرکز آمار ایران (۱.۳ فرزند) بسیار نزدیک شده و از سناریوی محتمل فاصله گرفته است.
باروری؛ شتابی فراتر از انتظار
پژوهشگران این موضوع را نشانهای از کاهش باروری سریعتر از پیشبینیهای رسمی ارزیابی میکنند. به بیان دیگر، روند فعلی نشان میدهد جامعه ایرانی زودتر از آنچه مدلهای جمعیتی انتظار داشتند، مرحلههای گذار جمعیتی را پشت سر میگذارد.
اگر نرخ باروری در سطح حدود ۱.۳ فرزند تثبیت شود، کشور زودتر از سناریوهای رسمی وارد مرحله «سالمندی شدید» خواهد شد و حتی ممکن است پیش از افق سال ۱۴۳۰ دوره کاهش مطلق جمعیت آغاز شود.
پیامدهای سنگین بر جامعه و اقتصاد
چنین تحولی میتواند زمان مواجهه کشور با چالشهای اساسی را بهشکل محسوسی جلو بیندازد. از جمله مهمترین این چالشها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش بار تکفل سالمندان بر خانوارها و صندوقهای بازنشستگی
- فشار فزاینده بر منابع عمومی و نظام سلامت
- کاهش نیروی کار جوان و افت ظرفیتهای تولیدی کشور
- تغییر ساختار تقاضا در بازار کالاها و خدمات
کارشناسان تأکید دارند که مدیریت این روند نیازمند سیاستگذاری جمعیتی منسجم، حمایت مؤثر از خانوادهها و فرزندآوری، و آمادهسازی زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی برای جامعهای سالمندتر است. غفلت از این مسئله میتواند هزینههای سنگینی را در دهههای آینده بر کشور تحمیل کند.
نظرات (0)