برای دههها این روایت تکراری بود که گوشیهای هوشمند و شبکههای اجتماعی کتاب را از زندگی مردم بیرون راندهاند و نسل تازه دیگر رغبتی به مطالعه ندارد. اما واقعیت میدانی امروز پیچیدهتر از این کلیشههاست؛ درست در همان فضای مجازی که قرار بود قبرستان کتاب باشد، جنبشهایی مانند «بوکتاک» در تیکتاک و «بوکستاگرام» در اینستاگرام میلیونها مخاطب را دور کتابها جمع کردهاند.
کتاب؛ از قفسه تا استایل زندگی
امروزه کتاب دیگر تنها یک کالای فرهنگی برای خواندن نیست؛ برای بسیاری به بخشی از سبک زندگی و حتی استایل شخصی تبدیل شده است. برندهای بزرگ مد نیز این تغییر ذائقه را درک کردهاند و در سالهای اخیر نامهایی چون دیور، کوچ، میو میو و شانل به دنیای ادبیات و رویدادهای کتاب قدم گذاشتهاند. باشگاههای کتابخوانی سلبریتیها و صفحههایی که عکس و ویدئوی کتاب منتشر میکنند، از دیگر نشانههای همین دگرگونی است.
پیشبینی مرگ کتاب چاپی که محقق نشد
ماجرای پیشبینی پایان کتاب چاپی تازه نیست. از زمانی که آمازون در سال ۱۹۹۵ پا گرفت، بسیاری تصور کردند کتابفروشیهای سنتی محکوم به نابودیاند و با ورود کتابخوانهای الکترونیکی، بهویژه کیندل در سال ۲۰۰۷، این گمان جدیتر هم شد. با این حال، کتاب چاپی همچنان روی قفسهها ایستاده است.
آمارهای بازار این ادعا را تأیید میکنند. بر اساس دادههای مؤسسه «سرکانا بوکاسکن» در آمریکا، فروش کتابهای چاپی در سال ۲۰۲۵ به ۷۶۲.۴ میلیون نسخه رسید؛ رشدی هرچند اندک اما دومین سال متوالی افزایش فروش. این رقم هنوز با رکورد ۸۳۹.۷ میلیون نسخهای سال ۲۰۲۱ فاصله دارد، اما نشان میدهد بازار کتاب چاپی برخلاف پیشبینیهای قدیمی از بین نرفته است.
در انگلیس نیز صنعت نشر سال ۲۰۲۵ را با درآمدی ۷.۴ میلیارد پوندی به پایان برد. طبق گزارش انجمن ناشران این کشور، کتاب چاپی همچنان ۷۹ درصد درآمد بازار نشر مصرفی را به خود اختصاص داده است. پس دستکم از منظر بازار، نمیتوان از مرگ کتاب سخن گفت؛ اما مسئله اصلی جای دیگری است: مردم چقدر واقعاً کتاب میخوانند؟
نیمی از جامعه بیکتاب
در این نقطه، تصویر کمی متفاوت میشود. نظرسنجی مؤسسه یوگاو در انگلستان نشان میدهد ۴۰ درصد مردم در ۱۲ ماه گذشته حتی یک کتاب نخوانده و حتی یک کتاب صوتی هم گوش نکردهاند. میان کسانی هم که مطالعه کردهاند، میانه تعداد کتابهای خواندهشده یا شنیدهشده در طول یک سال تنها سه عنوان بوده است.
وضعیت در آمریکا نیز چندان تفاوتی ندارد. نظرسنجی یوگاو در پایان سال ۲۰۲۵ نشان داد ۵۹ درصد آمریکاییها دستکم یک کتاب در طول سال خواندهاند؛ یعنی حدود ۴۰ درصد در این بازه زمانی اصلاً کتابی نخواندهاند.
جمعبندی؛ زنده بودن بازار، نه لزوماً زنده بودن عادت مطالعه
بنابراین دو واقعیت بهطور همزمان وجود دارد: از یک سو بازار کتاب هنوز زنده و پویاست و شبکههای اجتماعی به شکلگیری موج تازهای از علاقه به کتاب کمک کردهاند؛ از سوی دیگر، بخش چشمگیری از مردم در کشورهای توسعهیافته همچنان از مطالعه فاصله دارند. شاید مهمترین دستاورد بوکتاک و بوکستاگرام این باشد که کتاب را دوباره به موضوع گفتوگو تبدیل کردهاند؛ اما پرسش جدی این است که آیا این گفتوگوها به خواندن واقعی میانجامد یا کتابخوانی تنها به یکی دیگر از سبکهای نمایشی زندگی در فضای مجازی بدل شده است.
نظرات (0)