روایتهای فراوانی از زندگی، کرامت و مظلومیت امام حسن مجتبی(ع) در متون تاریخی و ادبی ثبت شده است، اما کمتر اثری جرئت کرده است به سراغ کسی برود که در صف دشمنان آن حضرت ایستاده بود. رمان «شیطان در خانه» نوشته سید سعید هاشمی دقیقاً همین مسیر نرفته را انتخاب کرده و ماجرای شهادت دومین امام شیعیان را از زبان جعده، همسر او، روایت میکند.
راویای که در سوی دیگر ایستاده است
جعده در منابع تاریخی به عنوان زنی شناخته میشود که با نقشه معاویه، امام حسن مجتبی(ع) را مسموم کرد. نویسنده اما از او یک شخصیت تکبعدی نساخته است؛ بلکه تلاش کرده است نشان دهد چگونه انسانی که سالها مهربانی و بزرگواری کریم اهلبیت را دیده بود، بهتدریج و با وسوسه قدرت و ثروت، در برابر حقیقت میایستد. این کشمکش درونی میان وجدان و طمع، ستون اصلی روایت را شکل میدهد.
دسیسهای که از درون خانه آغاز شد
نام کتاب، پیش از ورود به داستان، پیام خود را منتقل میکند. خانهای که باید پناهگاه آرامش باشد، در این روایت به میدان نبردی خاموش بدل میشود؛ نبردی که نه با شمشیر، بلکه با فریب، وعده و طمع پیش میرود. هاشمی کوشیده است نشان دهد غربت امام حسن(ع) تنها به عرصه سیاست و روزهای پس از صلح با معاویه محدود نمیماند؛ بلکه دشمن توانست از درون خانه برای حذف آن حضرت نقشه بکشد.
رمان نشان میدهد که بذرهای کینه از سالها پیش در ذهن جعده کاشته شده بود؛ از سوی پدرش اشعث بن قیس که در وقایع دوران امام علی(ع) نقشی پررنگ داشت. بعدها معاویه و مروان با وعدههای خود این بذرها را آبیاری کردند. کیسههای طلا، وعده ازدواج با یزید و رؤیای بانوی اول شام شدن، آرامآرام جای حقیقت را در ذهن جعده گرفت.
گفتوگوهایی که ذهن را تغییر میدهند
یکی از بخشهای مهم کتاب، گفتوگوهای جعده و مروان است. این گفتوگوها تنها داستان را پیش نمیبرند، بلکه نشان میدهند عملیات روانی و تبلیغات سیاسی چگونه میتواند ذهن یک انسان را دگرگون کند. مروان تلاش میکند قتل امام حسن(ع) را نه یک جنایت، بلکه اقدامی برای «یکپارچه شدن حکومت اسلامی» جلوه دهد؛ استدلالی که نشان میدهد قدرت چگونه حتی مفاهیم دینی را به خدمت اهداف سیاسی درمیآورد.
سقوطی که نتیجه سالها انحراف بود
نویسنده با بازگشتهای زمانی به کودکی امام حسن(ع)، همراهی او با امیرالمؤمنین(ع)، جنگهای جمل و صفین و سرانجام صلح با معاویه، به خواننده کمک میکند رفتار جعده را تصمیمی ناگهانی نبیند، بلکه آن را محصول سالها کینه خانوادگی، تبلیغات و فضای سیاسی آن روزگار بداند. در خلال این روایت، ویژگیهای اخلاقی امام حسن(ع) — سخاوت، گذشت و رفتار کریمانه با نیازمندان — بارها بازگو میشود و تضاد میان اوج بزرگواری امام و سقوط اخلاقی نزدیکترین فرد به او را پررنگتر میکند.
پایانی که پیام کتاب را آشکار میکند
هرچه داستان به پایان نزدیکتر میشود، فضای آن تلختر میگردد. جعده که گمان میکرد با انجام مأموریتش به قدرت و ثروت خواهد رسید، خیلی زود درمییابد معاویه هرگز قصد وفای به وعدههایش را نداشته است. وعده ازدواج با یزید عملی نمیشود و او درمییابد که تنها ابزاری برای اجرای یک نقشه سیاسی بوده است. نویسنده در این بخش، سرنوشت جعده را به نمونههایی مانند عمر بن سعد نزدیک میکند؛ کسانی که با وعده حکومت و ثروت، بزرگترین جنایتهای تاریخ را مرتکب شدند اما در نهایت حتی به همان وعدههای دنیوی نیز دست نیافتند.
«شیطان در خانه» با نثری روان، فصلهای کوتاه و گفتوگوهای فراوان، بیش از هر چیز برای نوجوانان و جوانانی که میخواهند بخشی از تاریخ اسلام را در قالب داستان بخوانند، جذاب است. البته این اثر یک رمان است، نه یک پژوهش تاریخی؛ برخی صحنهها و جزئیات آن حاصل تخیل نویسنده برای پیشبرد روایت است، هرچند استخوانبندی اصلی بر پایه گزارشهای تاریخی شکل گرفته است. این کتاب از سوی نشر مهرستان در ۱۴۰ صفحه منتشر شده و میکوشد به پرسشهایی پاسخ دهد که سالها درباره زندگی امام حسن مجتبی(ع) مطرح بوده است؛ از چرایی صلح با معاویه تا زمینههای شهادت آن حضرت.
نظرات (0)