نزدیک به یک سال و نیم پس از سقوط دولت بشار اسد، سوریه و روسیه سرانجام بر سر آینده حضور نظامی مسکو در سواحل مدیترانه به تفاهم رسیدند. وزارت امور خارجه سوریه روز یکشنبه اعلام کرد که دو طرف یادداشت تفاهمی را امضا کردهاند که به مذاکرات طولانی درباره پایگاه هوایی حمیمیم و تأسیسات دریایی طرطوس پایان میدهد.
جزئیات توافق جدید
بر اساس متن یادداشتی که خبرگزاری رسمی سانا منتشر کرده، دولت سوریه مدیریت بخشهای غیرنظامی هر دو پایگاه از جمله فرودگاه حمیمیم و اسکله چهارم تجاری بندر طرطوس را بر عهده خواهد گرفت و بهتدریج این امکانات را در اختیار مدیریت شهری قرار خواهد داد. تأسیسات نظامی نیز به «مراکز آموزش و صلاحیتسنجی مشترک» تبدیل خواهند شد؛ اقدامی که به گفته دمشق با هدف حفظ منافع دو کشور انجام میشود.
وزارت خارجه سوریه این انتقال را «سازماندهی مجدد حضور روسیه» در امتداد سواحل این کشور توصیف کرده و انتظار میرود روند تحویل تأسیسات ظرف سه ماه تکمیل شود. این نهاد تأکید کرده که توافق جدید «مهمترین تحول از زمان آغاز مذاکرات» بوده و راه را برای فاز تازهای در روابط دوجانبه هموار میسازد.
در همین راستا، اسعد حسن الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، به همراه هیئتی بلندپایه روز یکشنبه از فرودگاه بینالمللی لاذقیه و بندر طرطوس بازدید کرد تا تأسیسات مشمول این توافق را که مقامات آن را «تاریخی» خواندهاند، بازرسی کند.
جایگاه استراتژیک پایگاهها برای مسکو
این دو تأسیسات سالها ستونهای اصلی حضور نظامی روسیه در خاورمیانه بودند. طرطوس تنها پایگاه دریایی فرامرزی روسیه در خارج از مرزهای اتحاد جماهیر شوروی سابق است و به مسکو امکان میداد نیروهای دریایی خود را در مدیترانه تجهیز کند و قدرت نظامیاش را در سراسر منطقه به نمایش بگذارد. حمیمیم نیز پس از مداخله نظامی روسیه در سال ۲۰۱۵ به مرکز اصلی عملیات هوایی این کشور در سوریه تبدیل شد.
مداخله روسیه در جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۵، معادله میدان نبرد را بهطور چشمگیری به سود بشار اسد تغییر داد؛ اما با سقوط او در دسامبر ۲۰۲۴، آینده این پایگاهها به یکی از محورهای اصلی دیپلماسی میان دمشق و مسکو تبدیل شد.
ترتیب جدید به این معناست که روسیه دیگر این پایگاهها را به شیوه دوران اسد اداره نخواهد کرد، اما بهطور کامل از آنها خارج نیز نخواهد شد. دمشق از این توافق برای تأکید بر حاکمیت خود بر تمامی داراییهای موجود در خاک سوریه استفاده میکند و آن را پیامی مبنی بر «غیرقابل مذاکره بودن حاکمیت ملی» قلمداد میکند.
تلاشهای دیپلماتیک الشرع
احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، از زمان به دست گرفتن قدرت دو بار برای گفتوگو درباره سرنوشت این پایگاهها مستقیماً به مسکو سفر کرده و با ولادیمیر پوتین دیدار داشته است. این تحرکات دیپلماتیک در حالی صورت میگیرد که دولت جدید سوریه همزمان به دنبال دریافت تسهیلات تحریمی از واشنگتن و گسترش روابط با پاریس است.
سواحل سوریه؛ کانون جدید سرمایهگذاری خارجی
توافق با روسیه در شرایطی حاصل شده که دمشق در حال بازتعریف نقش خط ساحلی مدیترانه خود است. در ژوئیه ۲۰۲۵، سوریه قراردادی ۳۰ ساله به ارزش ۸۰۰ میلیون دلار با شرکت «دیپی ورلد» دبی برای اداره بندر تجاری اصلی طرطوس امضا کرد. مدیرعامل این شرکت بندری، طرطوس را «مرکزی اساسی برای تجارت و صادرات» توصیف کرده است.
پیش از آن نیز در ماه مه ۲۰۲۵، دمشق قرارداد خود را با شرکت کشتیرانی فرانسوی «سیامای سیجیام» برای اداره ترمینال کانتینری لاذقیه بهصورت جدید مذاکره کرد و بر سر امتیازی ۳۰ ساله با سرمایهگذاری ۲۶۵ میلیون دلاری و ساخت یک اسکله جدید آبعمیق به توافق رسید. این تحولات نشان میدهد که سواحل سوریه پس از سالها درگیری، اکنون به کانون توجه بازیگران اقتصادی منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است.
با این حال، مسکو تا روز یکشنبه واکنش عمومی رسمی به توافق جدید نشان نداده بود و هنوز مشخص نیست این یادداشت تفاهم چه تأثیری بر معادلات گستردهتر حضور روسیه در خاورمیانه و دریای مدیترانه خواهد گذاشت.
نظرات (0)