فهیمه شانه، نویسنده، مترجم، ویراستار و کارشناس ادبیات کودک، در تازهترین گفتوگوی خود که در قالب پرونده «هیچ چیز جای کتاب را نمیگیرد» منتشر شده، از جایگاه زبان فارسی، عادتهای کتابخوانی رهبر شهید انقلاب و نقش ویراستاری در پاسداشت زبان مادری سخن گفته است.
زبان فارسی؛ مظلوم اما کششدار
او با یادآوری این نگاه رهبر شهید انقلاب که «زبان فارسی کاملاً مظلوم واقع میشود»، معتقد است گرچه در سالهای اخیر تلاشهایی در برخی انجمنها و محافل فرهنگی برای تقویت زبان فارسی شکل گرفته، اما این کوششها هنوز کافی نیست. به باور او، فارسی زبانی ترکیبی و کششدار است که ظرفیت بالایی برای توسعه دارد و میتواند دقیقترین مفاهیم علمی، روحی و عاطفی را بیان کند؛ به همین دلیل پاسداشت آن نیازمند توجهی فراتر از وضعیت کنونی است.
شانه هشدار میدهد که عادی شدن حضور زبان فارسی در زندگی روزمره نباید به بیتوجهی به درستنویسی و درستگویی منجر شود؛ همانسان که انسان به دلیل حضور دائمی اکسیژن، ارزش آن را فراموش میکند. او تأکید میکند بیاعتنایی به کاربرد درست زبان، مانند قطع درختان، بهتدریج زیرساختهای فرهنگی جامعه را آسیبپذیر میکند.
رهبر شهید؛ مخاطب جدی رمان
این ویراستار درباره کتابخوانی رهبر شهید انقلاب میگوید که همواره توصیههای مطالعاتی ایشان را جدی گرفته است؛ چراکه او را فردی با مطالعهای هدفمند و جدی میشناخته و معتقد است چنین رهنمودهایی از سوی شخصیتی با مسئولیتهای سنگین فرهنگی و سیاسی، برای نسلهای بعد راهگشاست. او پس از خواندن آثاری که رهبر شهید پیشنهاد کرده بود، معمولاً به این نتیجه میرسید که کتابی خوانده که مسیر فکریاش را روشنتر کرده است.
نکتهای که بیش از همه توجه شانه را جلب کرده، علاقه جدی رهبر شهید به رمان است. او میگوید گنجاندن مطالعه رمان در برنامه روزانه کسی که بار سنگین مسئولیتها را بر دوش دارد، نشاندهنده دیدگاه و فلسفهای عمیق در زندگی است؛ دیدگاهی که با مدرنترین گونه ادبی پیوند خورده است. به گفته او، مطالعه رمان تجربهای بیبدیل برای درک انسانها و جهانهای گوناگون است و ظرفیتهای ذهنی و زبانی مخاطب را از مسیر لذت ادبی انباشته میکند؛ در حالی که بسیاری از متخصصان، فرصتی برای این نوع مطالعه در زندگی پرمشغله خود نمییابند.
ویراستاری؛ سفری بیپایان در زبان
شانه درباره ورودش به عرصه ویراستاری میگوید که کتاب از کودکی بخش جداییناپذیر زندگیاش بوده و تحصیلات دانشگاهیاش را نیز در مسیر علاقهاش به ادبیات انتخاب کرده است. او در کنار کارهای متنوعی که تجربه کرده، بیش از همه به ویراستاری پرداخته و هر روز بر ضرورت یادگیری نکتهای تازه برای کار بهتر روی متن تأکید داشته است؛ چراکه به باور او دانش زبان و ادبیات چنان گسترده است که هیچگاه نقطه پایانی برای بهبود کار ویراستار وجود ندارد.
زبان فارسی؛ شایسته مقام زبان علم
یکی از نکات تأملبرانگیزی که این کارشناس ادبیات کودک از رهبر شهید انقلاب به یاد دارد، تأکید بر ظرفیت زبان فارسی بهعنوان زبان علم است. او این نکته را در حالی یادآور میشود که بسیاری از ما از کودکی با زبان انگلیسی بزرگ شدهایم، پژوهشهای روزآمد خود را با آن انجام میدهیم و شاید تصور توانمندی زبان فارسی در جایگاه زبان علم برایمان دور از ذهن باشد؛ اما همین تأکید، نشان از عمق نگاه رهبر شهید به پتانسیلهای این زبان دارد.
راههای پاسداشت زبان در زندگی روزمره
شانه در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان اهمیت زبان فارسی را در زندگی روزمره مردم نهادینه کرد، میگوید تسلط بر زبان مادری نباید ما را از آموزش و تمرین در زمینه نوشتن، خواندن و سخن گفتن بینیاز بداند؛ غنای زبانی حاصل کار و مطالعه بر روی زبان مادری است، نه صرفاً کلاسها و برنامههای درسی رسمی. او ترویج مطالعه، پاکیزهسازی زبان برنامههای تلویزیونی و درستنویسی در فضای مجازی را سه گام جدی برای حفظ و غنای زبان فارسی میداند.
ادبیات کودک؛ مسیری رو به بهبود
این ویراستار درباره زبان و ویراستاری آثار تألیفی بهویژه در حوزه کودک و نوجوان میگوید که خوشبختانه اهمیت این موضوع میان نویسندگان و ناشران جا افتاده است، اما هنوز با وضعیت مطلوب فاصله داریم. او ابراز امیدواری میکند که تلاشهای این حوزه روزبهروز پرثمرتر شود.
اگر رهبر شهید سفارش میکرد...
شانه در پایان در پاسخ به این پرسش که اگر رهبر شهید از او بخواهد کاری کند بچهها و بزرگترها بیشتر کتاب بخوانند چه روشی را برمیگزیند، میگوید همان مسیر کاری فعلی را با انگیزهای قویتر ادامه میدهد. او درباره پروژههای شخصی یا اجتماعی نو نیز سخن میگوید اما یادآور میشود که باید امکانات اجرای آنها را سنجید تا تلاش برای رسیدن به آرمانها، ما را از کارهای معمولی و مؤثر امروز بازندارد؛ هرچند این به معنای کنار گذاشتن برنامههای دوراندیشانه نیست.
نظرات (0)