شهرستان رفسنجان که با بیش از ۸۰ هزار هکتار باغ پسته به عنوان پایتخت تولید این محصول استراتژیک در ایران شناخته میشود، امسال یکی از بدترین سالهای تولید خود را تجربه میکند. برآوردها حاکی از آن است که تولید پسته در این منطقه در سال جاری نسبت به سال گذشته با کاهش ۸۰ درصدی مواجه شده و این افت shocking نه تنها اقتصاد منطقه، بلکه سهم ایران در بازارهای جهانی این محصول را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
اهمیت استراتژیک رفسنجان در اقتصاد پسته کشور
رفسنجان با سهم ۳۴ درصدی از کل تولید پسته کشور، نقشی محوری در زنجیره ارزش این محصول ایفا میکند. استان کرمان نیز به تنهایی بیش از ۷۰ درصد پسته ایران را تولید میکند و هرگونه نوسان در تولید این استان، تأثیر مستقیمی بر بازارهای جهانی و معیشت هزاران باغدار و فعال اقتصادی منطقه خواهد داشت. پسته ایران به عنوان یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی کشور، سالانه بخش قابلتوجهی از نیازهای ارزی را تأمین میکند.
سه بحران همزمان؛ از اقلیم تا زیرساخت
کارشناسان کاهش فاجعهبار تولید امسال را حاصل تعامل سه بحران همزمان میدانند. نخستین بحران، اقلیمی است؛ کاهش شدید بارندگیهای فروردینماه همزمان با دوره حیاتی گردهافشانی و تشکیل میوه، نخستین ضربه را به باغات وارد کرد. افزایش بیسابقه دما به بالای ۲۸ درجه سانتیگراد در زمان حساس رشد دانه نیز باعث افزایش محصول پوک و کاهش وزن دانهها شد.
بحران دوم، کمبود منابع آبی است. بر اساس گزارش شرکت آب منطقهای کرمان، ظرفیت ۸۰ درصد سدهای استان خالی است و سطح آبهای زیرزمینی سالانه تا ۲ متر افت میکند. این شرایط درختان پسته را که در ماههای اردیبهشت و خرداد بالاترین حساسیت را به کمآبی دارند، با تنش شدید آبی مواجه کرده است.
بحران سوم، زیرساختی و مدیریتی است. قطعیهای مکرر برق در فصل گرما که با خاموشی موتورپمپهای چاهها همراه شد، ضربه نهایی را به باغات وارد کرد و آبیاریهای نامنظم را به یکی از عوامل اصلی کاهش تولید تبدیل کرد.
آمارهای نگرانکننده از تولید و صادرات
حسین رضایی، فرماندار رفسنجان در گفتگو با خبرنگاران با اشاره به خسارتهای ناشی از کاهش بارندگیهای فروردین و دمای بالای هوا، میزان تولید امسال را حدود ۲۰ درصد سال گذشته برآورد کرد. وی با استناد به آمار پنجساله گذشته، میزان برداشت پسته از باغات رفسنجان را ۱۸۹ هزار تن اعلام کرد اما تأکید داشت که در برخی سالها از جمله سال ۱۴۰۱ و امسال، تولید به دلیل شرایط نامساعد جوی به شدت کاهش یافته است.
محمد رضایی، رئیس انجمن پستهکاران رفسنجان نیز با اشاره به اینکه استان کرمان در سال ۱۳۹۴ حدود ۱۸۰ هزار تن پسته تولید میکرده است، گفت: «این رقم در سال ۱۴۰۰ به ۵۸ هزار تن کاهش یافت. هرچند بارندگیهای اخیر نوید بهبود نسبی تولید در سال ۱۴۰۴ را میدهد، اما پیشبینی میشود تولید به ۷۰ هزار تن برسد که همچنان کمتر از ظرفیت بالقوه منطقه است.»
با وجود کاهش تولید داخلی، آمارها نشان میدهد که در فروردینماه امسال هفت هزار تن پسته ایران از گمرکات بندرعباس به بازارهای جهانی صادر شده که رشد ۱۳۳ درصدی را نسبت به مدت مشابه سال گذشته نشان میدهد. این جهش صادراتی در حالی ثبت شده که تجارت دریایی کشور با محدودیتها و شرایط جنگی مواجه بوده است. کشورهای مشترکالمنافع، ترکیه و کشورهای شبهقاره هند مهمترین مقاصد صادراتی پسته ایران در این ماه بودهاند.
چالشهای رقابتپذیری در بازارهای جهانی
پستههای احمدآقایی و اکبری که به دلیل کیفیت بالا و رنگ روشن در بازارهای جهانی طرفداران بسیاری دارند، مهمترین انواع تولیدی استان کرمان محسوب میشوند. با این حال، کاهش کیفیت به دلیل کمبود آب و آفاتی مانند آفلاتوکسین، رقابتپذیری این محصول را در برابر پسته آمریکایی تضعیف کرده است. کارشناسان تأکید میکنند که بدون اصلاح روشهای آبیاری، احیای قناتها و بهبود مدیریت منابع آب، آینده روشنی برای این صنعت قابل تصور نیست.
ضرورت نگاه سیستمی به بحران
حسین قربانی، کارشناس ارشد کشاورزی با هشدار نسبت به تداوم این روند در سالهای آینده، بر لزوم نگاه سیستمی به بحران پسته رفسنجان تأکید کرد و گفت: «تا زمانی که مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت، توسعه آبیاری نوین و تأمین پایدار انرژی برای بخش کشاورزی به عنوان یک اولویت ملی دیده نشود، صنعت پسته رفسنجان همچنان در معرض شوکهای شدید قرار خواهد داشت.»
آنچه از وضعیت باغات رفسنجان برمیآید، ناکارآمدی مدیریت تکبعدی در مواجهه با بحرانهای پیچیده و چندوجهی است. برخورد جزیرهای با مسائل اقلیمی، آبی و زیرساختی نه تنها تولید امسال را کاهش داده، بلکه آینده یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی ایران را با تهدید جدی مواجه کرده است. تداوم این روند بدون اقدامات اساسی و هماهنگ، معیشت هزاران باغدار و فعال اقتصادی منطقه را با بحرانی جبرانناپذیر روبهرو خواهد ساخت.
نظرات (0)