رودخانه تلار که سالهاست بخشی از هویت طبیعی مازندران به شمار میرود، این روزها با پدیدهای نگرانکننده روبهرو شده است؛ در برخی مقاطع از مسیر این رودخانه، تعدادی آبزی تلف شدهاند و آب رودخانه نیز پس از بارندگیهای اخیر در نقاطی گلآلود دیده میشود. هنوز هیچ مرجع رسمی علت قطعی این تلفات را اعلام نکرده و مسئولان تأکید دارند که برای رسیدن به پاسخ نهایی باید نتایج آزمایشهای آب مشخص شود.
بررسیهای محیط زیست قائمشهر آغاز شد
سیده مریم حسینی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست قائمشهر، از آغاز بررسیهای کارشناسی درباره این رخداد خبر داده است. به گفته وی، افزایش روانآبهای سطحی باعث گلآلود شدن آب رودخانه در برخی بخشها شده و تغییراتی نیز در شاخصهای کیفی آب مشاهده شده است. با این حال، مسئولان هنوز این تغییرات را علت قطعی تلفات نمیدانند و بر لزوم تکمیل فرآیند نمونهبرداری و پایش تأکید دارند.
در چنین رویدادهای زیستمحیطی، فاصله میان احتمال و علت قطعی اهمیت زیادی دارد. یک تغییر در کیفیت آب ممکن است نتیجه ورود آلاینده مشخصی باشد؛ اما این احتمال نیز وجود دارد که مجموعهای از عوامل طبیعی و انسانی بهطور همزمان به اکوسیستم رودخانه فشار آورده باشند. به همین دلیل، اکنون نمونهبرداری از آب در دستور کار قرار دارد.
کاهش اکسیژن محلول؛ علامت سؤال بزرگ
یکی از مهمترین تغییراتی که در رودخانه تلار ثبت شده، کاهش میزان اکسیژن محلول در آب است؛ شاخصی که برای بقای آبزیان، بهویژه گونههای حساس به کمبود اکسیژن، تعیینکننده است. رودخانه تنها یک جریان آب نیست، بلکه اکوسیستمی زنده است که ماهیها، گیاهان آبزی و موجودات ریز و درشت به تعادل کیفیت آب وابستهاند.
پرسش اصلی اما این است که چرا اکسیژن آب تلار کاهش یافته است؟ بارندگی شدید میتواند حجم زیادی از روانآبها را همراه با رسوبات و مواد آلی وارد رودخانه کند. از سوی دیگر، اگر آلایندهای وارد آب شده باشد، فرآیند تجزیه آن نیز میتواند بر میزان اکسیژن محلول اثر بگذارد. به همین دلیل، کاهش اکسیژن بیشتر از آنکه پایان تحقیقات باشد، سرآغاز زنجیرهای از پرسشهای تازه است.
روانآبهای کشاورزی؛ یکی از احتمالات در حال بررسی
یکی از فرضیههایی که محیط زیست قائمشهر در حال بررسی آن است، ورود ترکیبات ناشی از فعالیتهای کشاورزی به روانآبها و سپس رودخانه است. مازندران استانی کشاورزی است و شالیزارها بخش بزرگی از سیمای اقتصادی و اجتماعی آن را شکل میدهند؛ در فصلهای مختلف نیز انواع کود و سموم برای افزایش بهرهوری محصولات استفاده میشود.
مشکل زمانی جدی میشود که بخشی از این ترکیبات، بهویژه هنگام بارندگی، همراه روانآبها به سمت منابع آبی حرکت کنند. البته باید تأکید کرد که ورود کود و سموم به تلار هنوز در این حادثه اثبات نشده و صرفاً یکی از احتمالات مطرح شده است. اگر آزمایشها وجود چنین ترکیباتی را تأیید کنند، این پرسش جدیتر مطرح خواهد شد که آیا الگوی کنونی مصرف و مدیریت مواد شیمیایی در حوضه آبریز رودخانه با ظرفیت زیستمحیطی آن تناسب دارد یا نه.
فاضلابهای خانگی و صنعتی در فهرست بررسیها
در کنار کشاورزی، ورود فاضلابهای خانگی و صنعتی نیز یکی دیگر از احتمالات مطرح است. رودخانههای بسیاری از مناطق کشور سالهاست با مشکل تخلیه پسابهای مختلف روبهرو هستند؛ زمانی که فاضلاب بدون تصفیه کافی وارد رودخانه شود، ترکیبات آلی و مواد مغذی میتوانند تعادل اکولوژیک آب را به هم بریزند.
کارشناسان معتقدند مرگ آبزیان میتواند نشانهای باشد مبنی بر اینکه باید مسیر رودخانه از سرچشمه تا نقطه حادثه بررسی شود، نه فقط محل تلف شدن ماهیها؛ چراکه منشأ آلودگی لزوماً در همان نقطهای نیست که آثار آن دیده میشود و آب میتواند پیامد آلودگی را کیلومترها دورتر نمایان کند.
زغالسنگ البرز مرکزی؛ پروندهای که باید مستند بررسی شود
محیط زیست قائمشهر همچنین رانش زمین در محدوده فعالیتهای زغالسنگ البرز مرکزی را از دیگر مواردی دانسته که نیازمند بررسی است. هر فعالیت معدنی در صورت نبود مدیریت مناسب میتواند پیامدهایی برای خاک و منابع آب اطراف داشته باشد؛ اما بدون نتایج آزمایشگاهی نمیتوان فعالیت خاصی را بهعنوان منشأ تلفات آبزیان معرفی کرد. همین موضوع ضرورت بررسی جامع تمام مسیرهای احتمالی آلودگی را دوچندان میکند.
مطالبه مردم و فعالان محیط زیست
در همین حال، جمعی از مردم و فعالان محیط زیست خواستار مشخص شدن منشأ احتمالی آلودگی و برخورد قانونی با عوامل ایجادکننده آن شدهاند. فعالان تأکید دارند که شفافیت واقعی به معنای اعلام نتایج آزمایشها، انتشار شاخصهای کیفی آب، مشخص شدن مواد شناساییشده در آب و محدوده آلوده و همچنین ارائه گزارش اقدامات پیشگیرانه است؛ نه اعلام شتابزده یک مقصر بدون سند و مدرک.
ماجرای اخیر تلار بیش از هر چیز یک هشدار جدی درباره لزوم پایش مستمر رودخانههایی است که در مجاورت فعالیتهای انسانی قرار دارند؛ رودخانهای که کشاورزی در اطراف آن جریان دارد، سکونتگاههای انسانی در مسیرش واقع شدهاند و فعالیتهای صنعتی و معدنی در حوضه آبریز آن وجود دارد، نمیتواند بدون کنترل و پایش رها شود. آبزیان اغلب نخستین نشانههای برهم خوردن تعادل یک اکوسیستم آبی هستند و سلامت رودخانه در نهایت به کشاورزی، منابع آب، خاک و زندگی انسانها نیز گره خورده است.
نظرات (0)