بازار سوخت ایران بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت؛ اینبار نه به خاطر یک تصمیم رسمی، بلکه به دلیل خبری که درباره عرضه بنزین با قیمت پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در استان کرمان منتشر و ساعاتی بعد تکذیب شد. این ماجرا که با واکنش رئیسجمهور نیز همراه شد، بحث درباره آینده قیمت بنزین و راههای برونرفت از ناترازی تولید و مصرف را داغتر از همیشه کرده است.
شوک ۸۷ هزار تومانی و خروج طرح از دستور کار
روز چهارشنبه خبری به نقل از معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان منتشر شد که بر اساس آن قرار بود بنزین با نرخ پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در این استان عرضه شود؛ اما اندکی بعد اعلام شد این طرح پیش از اجرا از دستور کار خارج شده است. اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، در برنامه گفتوگوی ویژه خبری درباره دلیل توقف این طرح توضیح داد و گفت اجرای تغییر قیمت بنزین در کرمان بهدلیل برخی بیتدبیریها متوقف شد، چراکه رئیسجمهور تأکید کرده است از اقداماتی که مردم را غافلگیر میکند پرهیز شود.
او با انتقاد از عملکرد برخی مدیران افزود: «یک سری مدیران در خارج از چارچوبهای مورد نظر عمل کردند؛ نمیشود چنین تصمیماتی را بهصورت خلقالساعه تولید کنیم.» سقاب اصفهانی ضمن رد اعداد منتشرشده تأکید کرد که در دولت درباره ارقام بحث نشده و موضوع اصلی، گفتوگو بر سر الگوی اجرای کار است.
«فعلاً هیچ تصمیمی برای تغییر قیمت بنزین نداریم»
رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی با ارائه اطمینان به مردم اعلام کرد: «فعلاً هیچگونه تصمیم یا مصوبهای در دولت مبنی بر تغییر قیمت بنزین یا تغییر سازوکار فعلی آن وجود ندارد.» او همچنین عدد ۲۳ هزار تومان را که در فضای مجازی بهعنوان نرخ جدید بنزین منتشر شده بود، بیاساس خواند و تصریح کرد که تنها یک الگوی «افزایش قیمت بهصورت تدریجی» مطرح است که درباره آن گفتوگو خواهد شد.
شکاف سنگین تولید و مصرف؛ روزانه ۱۴ میلیون لیتر کمبود
به گفته سقاب اصفهانی، مصرف روزانه بنزین کشور حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که پالایشگاهها روزانه حدود ۱۱۲ میلیون لیتر تولید میکنند و حدود ۹ میلیون لیتر دیگر نیز از پتروشیمیها تأمین میشود. برای جبران کسری، روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر بنزین یا وارد میشود یا از ذخایر راهبردی کشور برداشت میگردد.
او با اشاره به هزینههای سنگین این وضعیت گفت برآورد میشود واردات بنزین امسال ۴.۵ میلیارد دلار هزینه داشته باشد و یکی از اهداف دولت رسیدن به واردات صفر و تخصیص این منابع به اولویتهایی مانند دارو و کالاهای اساسی است. به گفته او، تحریمها واردات بنزین از جنوب کشور را تحت تأثیر قرار داده و جنگ نیز به بخشی از تولید آسیب زده است.
خودروهای داخلی؛ عامل اصلی ناترازی بنزین
رئیس سازمان بهینهسازی مصرف سوخت با بیان اینکه مصرف بنزین ایران باید روزانه ۵۰ تا ۶۰ میلیون لیتر باشد، حدود نیمی از شکاف مصرف را به غیراستاندارد بودن خودروهای داخلی نسبت داد و گفت: «شاید در دولت هیچکس مثل من از این خودروها آسیب نخورده است؛ این خودروها جز مصرف زیاد بنزین، دهها مشکل دیگر دارند.»
او همچنین ۲۰ درصد از ناترازی تولید و مصرف را ناشی از ترافیک، خودروهای تکسرنشین و یکسرخالی بودن خودروهای باری دانست و پیشبینی کرد مصرف روزانه بنزین تا پایان سال به ۱۳۹ تا ۱۴۴ میلیون لیتر برسد، در حالی که تولید روزانه همچنان حدود ۱۲۱ میلیون لیتر خواهد ماند.
سه سناریوی دولت برای کنترل ناترازی
سقاب اصفهانی در تشریح سناریوهای پیشرو گفت دولت سه راهکار برای کنترل ناترازی انرژی در کشور دارد:
- سناریوی نخست؛ عرضه محدود بنزین بدون افزایش قیمت؛ در این حالت بنزین تا زمان موجود بودن در جایگاه عرضه میشود و پس از پایان سهمیه، پمپبنزین بسته خواهد شد. این شیوه پیشتر در برخی استانها نیز تجربه شده است.
- سناریوی دوم؛ توزیع روزانه ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین میان دارندگان خودرو و محاسبه مصرف بیشتر از این میزان با نرخ آزاد؛ همان مدلی که در کرمان مطرح و اجرا شد و قیمت بنزین آزاد در آن مشابه نرخ اعلامشده در کرمان است.
- سناریوی سوم؛ جداسازی سهم حملونقل عمومی و توزیع مابقی بنزین میان همه مردم، بهجای فقط دارندگان خودرو؛ راهکاری که به گفته او با توجه به اینکه ۴۷ درصد مردم خودرو ندارند، عادلانهتر است.
تغییر سهمیه در کرمان؛ لایه ۴۰ لیتری پنج هزار تومانی
هرچند عرضه بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی از دستور کار خارج شده، اما در استان کرمان تغییری خاص در سهمیه بنزین رخ داده است. احمد سالاریفر، مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه کرمان، از اختصاص ۴۰ لیتر سهمیه بنزین با نرخ پنج هزار تومان به مسافران و گردشگران ورودی به استان خبر داد و گفت این سهمیه در ۳۶ جایگاه خارج از طرح کدینگ استان عرضه میشود.
به گفته او، در چارچوب طرح جامع مدیریت توزیع بنزین در کرمان، کارتهای آزاد از سطح جایگاهها جمعآوری و سهمیه پنج هزار تومانی در کارت سوخت هماستانیها شارژ شده است. در شرایط عادی کارتهای سوخت شخصی در کشور دو لایه سهمیه دارند؛ ۶۰ لیتر با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ سه هزار تومان، اما در استان کرمان یک لایه ۴۰ لیتری با نرخ پنج هزار تومان نیز به آن اضافه شده است. همچنین ۸۶ جایگاه در این استان عرضه فرآورده را برای دستگاههای امدادی، زیرساختی، خدماترسان و تاکسیهای اینترنتی انجام میدهند.
قاچاق سوخت؛ هزینه پنهان بنزین ارزان
در پسزمینه این بحثها، مسئله قاچاق سوخت نیز همچنان پابرجاست؛ موضوعی که رئیسجمهور پیش از این رقم حدود ۲۵ میلیون لیتر در روز را برای آن بهطور رسمی اعلام کرده بود. بنزین ارزان در ایران در قیاس با سایر کالاها و متوسط تورم، قاچاق سوخت به کشورهای همسایه را به تجارتی پر سود تبدیل کرده و با وجود طرحهای متعدد مقابلهای، همچنان بسیاری از قاچاقچیان ریسک این فعالیت را میپذیرند. کارشناسان معتقدند سیاسی شدن کالایی مانند بنزین، اصلاح ساختار موجود را دشوار کرده و هرگونه تصمیم در این حوزه نیازمند مدیریت دقیق انتظارات عمومی است.
نظرات (0)