دفتر صنایع خودرو، نیرومحرکه و حمل‌ونقل وزارت صنعت، معدن و تجارت با انتشار نامه‌ای رسمی به شماره ۸۴۸۶۱۴۷ مورخ ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، چارچوب تازه‌ای برای تخصیص سهمیه واردات خودروهای سواری در سال جاری ترسیم کرد. این ابلاغیه که پیرو نامه پیشین مورخ ۲۸ مرداد معاون صنایع ماشین‌آلات و تجهیزات صادر شده، شروط دقیقی را برای غربالگری واردکنندگان تعیین می‌کند و هدف آن ساماندهی حجم مجاز واردات خودرو در سال ۱۴۰۵ است.

شروط اصلی احراز صلاحیت واردکنندگان

محمدعلی حاجی‌زاده، مدیرکل دفتر صنایع خودرو وزارت صمت، در متن این ابلاغیه سه شرط کلیدی را برای شمول بررسی پرونده‌های شرکت‌های متقاضی تشریح کرده است:

  • شناسنامه گارانتی فعال: تنها شرکت‌هایی که دارای شناسنامه گارانتی فعال در حوزه واردات خودروی سواری باشند، واجد شرایط بررسی هستند.
  • ارز با منشأ خارجی: متقاضیان موظف‌اند اسناد مربوط به ارز با منشأ خارجی یا سپرده شخصی خود را ارائه دهند که تأیید معاونت امور بین‌الملل شعب مرکزی بانک‌های عامل یا بانک مرکزی را داشته باشد.
  • مدارک ثبتی و بانکی: کلیه مدارک و مستندات ثبتی به همراه نامه تأیید بانک باید ضمیمه پرونده شود.

مهلت نهایی ثبت درخواست‌ها در دبیرخانه وزارت صمت تا تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تعیین شده است.

چالش‌های مهلت یک‌ماهه

تعیین بازه زمانی یک‌ماهه برای ثبت درخواست‌ها از یک سو باعث جلوگیری از بلاتکلیفی واردکنندگان در برنامه‌ریزی برای قراردادهای تأمین خودرو با خودروسازان خارجی می‌شود و ساختار زمانی مشخصی به تخصیص سهمیه‌ها می‌بخشد. در نقطه مقابل، کوتاهی این مهلت یک چالش جدی برای شرکت‌هایی به شمار می‌رود که نیازمند هماهنگی‌های پیچیده بانکی و اخذ تأییدیه‌های بین‌المللی برای حساب‌های ارزی خود هستند. به نظر می‌رسد این فشردگی زمانی ممکن است برخی از بازیگران بالقوه بازار را از فرایند جا بگذارد.

الزام ارز با منشأ خارجی و تأثیر آن بر ساختار بازار

یکی از محوری‌ترین شروط این دستورالعمل، الزام ارائه اسناد معتبر مربوط به ارز با منشأ خارجی است. بر این اساس، واردکنندگان باید منشأ دارایی‌های ارزی خود را در خارج از مرزها اثبات کنند و تأییدیه رسمی مدیریت بین‌الملل بانک‌ها یا بانک مرکزی را ضمیمه پرونده نمایند. هدف اصلی این سیاست، مدیریت تقاضای ارز در بازار داخلی و جلوگیری از تشدید نوسانات نرخ ارز عنوان شده است.

از منظر اقتصاد کلان، ورود خودرو بدون اتکا به منابع محدود ارز نیمایی یا منابع تخصیصی بانک مرکزی انجام می‌گیرد و فشار تورمی مضاعفی بر ذخایر بانک مرکزی وارد نمی‌شود. اما اجرای سخت‌گیرانه این بند می‌تواند انحصار و تمرکز واردات را در دست هلدینگ‌های بزرگ و شرکت‌های بازرگانی باسابقه افزایش دهد و شرکت‌های نوپا و متوسط که توانایی مالی بالایی در شبکه‌های ارزی خارج از کشور ندارند، عملاً از گردونه رقابت خارج شوند.

چشم‌انداز بازار از پاییز ۱۴۰۵

با بسته شدن پرونده ثبت درخواست‌ها در پایان شهریور ۱۴۰۵، انتظار می‌رود بررسی صلاحیت‌های مالی و فنی تا نیمه اول مهرماه تکمیل شده و سامانه ثبت سفارش خودروهای سواری برای شرکت‌های تأییدصلاحیت‌شده بازگشایی شود. آغاز جریان واردات بر پایه سهمیه‌بندی منسجم ۱۴۰۵ می‌تواند از نظر روانی و اجرایی اثری ملموس بر کنترل هیجانات قیمتی بازار داشته باشد و حباب قیمتی مدل‌های قدیمی‌تر را تعدیل کند. با این حال، تداوم بروکراسی طولانی در مراحل ترخیص گمرکی، صدور تأییدیه‌های استاندارد و شماره‌گذاری همچنان به عنوان یک چالش ساختاری در مسیر این فرایند مطرح است.