تحولات سیاسی و امنیتی اخیر ارمنستان نشان میدهد که «نیکول پاشینیان» نخستوزیر این کشور پس از تثبیت موقعیت خود در انتخابات پارلمانی اخیر، وارد مرحلهای تازه و بسیار تهاجمیتر شده است. در این مرحله، سرکوب مخالفان داخلی، بازآرایی دستگاه امنیتی و دیپلماتیک، حل پرونده انکلاوها، اصلاح قانون اساسی و نزدیکی هرچه بیشتر به غرب همزمان پیگیری میشوند.
بازداشت کوچاریان و حمله به جریان روسگرا
مهمترین تحول اخیر، بازداشت «روبرت کوچاریان» رئیسجمهور پیشین ارمنستان و پسرش سدراک است. کمیته مبارزه با فساد ارمنستان اعلام کرده که پرونده شامل اتهاماتی مربوط به سوءاستفاده از اختیارات، رشوه و پولشویی است و نام «سرژ سرکیسیان» و چند مقام سابق دیگر نیز در تحقیقات مطرح شده است. با وجود اینکه از نظر حقوقی این اتهامات باید در دادگاه بررسی شوند، از نظر سیاسی زمانبندی این اقدامات بسیار معنادار است.
کوچاریان صرفاً یک رئیسجمهور سابق نیست؛ او نماد بخش مهمی از ساختار سیاسی و امنیتی ارمنستان پیش از انقلاب مخملی ۲۰۱۸ و یکی از مهمترین چهرههای مخالف پاشینیان به شمار میرود. در رقابتهای انتخاباتی اخیر، کوچاریان به شدت از سیاستهای غربگرایانه پاشینیان انتقاد کرد و درباره تبعات آنها هشدار داد. پاشینیان عملاً در حال تضعیف آن شبکه سیاسیای است که میتواند در برابر تغییر مسیر راهبردی او مقاومت کند.
پاشینیان حتی در پارلمان با لحنی بیسابقه علیه رهبران سابق و حتی رهبر اعظم کلیسای حواری ارمنی صحبت کرد و گفت رهبران مخالف باید به زندان بروند. رسانههای ارمنی نیز از تشدید تنش میان پاشینیان و جریان کوچاریان خبر دادهاند. به نظر میرسد پاشینیان اکنون به دنبال تکمیل انتقال قدرت از جمهوری سوم به «جمهوری چهارم ارمنستان» است.
تغییر در رأس شورای امنیت: تمرکز قدرت در دست حلقه نزدیکان
در ۱۳ اوت، پاشینیان «آلن سیمونیان»، رئیس سابق پارلمان و از نزدیکترین نیروهای سیاسی به خود، را جایگزین «آرمن گریگوریان» در سمت دبیر شورای امنیت کرد. گریگوریان از سال ۲۰۱۸ در این سمت حضور داشت و از چهرههای کلیدی سیاست امنیتی و روند صلح با آذربایجان بود. سیمونیان از چهرههای اصلی حزب «قرارداد مدنی» است که در ایام انتخابات پا به پای پاشینیان به مخالفان حمله میکرد. این تغییر را میتوان بخشی از تمرکز بیشتر ساختار امنیتی در دست حلقه سیاسی فرمانبردار دانست.
نسل جدید دیپلماتها با گرایش غربی
تحول قابل توجه دیگر، انتصاب «آنی آوتیسیان» ۳۵ ساله به عنوان معاون وزیر خارجه ارمنستان است. آوتیسیان متخصص مطالعات شرق و زبان عبری است و در دانشگاههای هایدلبرگ و کمبریج تحصیل کرده و سابقه فعالیت در مؤسسات آموزشی اروپایی دارد. پاشینیان در حال میدان دادن به نسلی از مدیران جوانتر، تحصیلکرده در غرب و دارای ارتباطات گسترده با نهادهای اروپایی و آمریکایی است؛ نسلی که هویت سیاسی خود را الزاماً در پیوند با روسیه تعریف نمیکند.
پنجره فرصت پاشینیان
پاشینیان پس از انتخابات ۲۰۲۶ احساس میکند یک فرصت تاریخی در اختیار دارد. روسیه در قفقاز جنوبی نفوذ کمتری نسبت به گذشته دارد؛ آمریکا مستقیماً در پروژههای منطقهای ورود کرده؛ آذربایجان خواهان تثبیت دستاوردهای خود است و ترکیه نیز به دنبال تشدید نفوذ در قفقاز و آسیای مرکزی است. پاشینیان میخواهد پیش از آنکه مخالفان دوباره سازمان پیدا کنند یا روسیه با رهایی از جنگ اوکراین اقدامی کند، چند مسئله را یکجا حل کند: صلح با آذربایجان، عادیسازی روابط با ترکیه، تغییر قانون اساسی، حل مسئله انکلاوها و حرکت به سمت ادغام در اروپا.
مسئله تیگراناشن و نگرانیهای ایران
موضوع روستای تیگراناشن یا «کیارکی» اهمیت ویژهای دارد. پاشینیان با استفاده عامدانه از نام آذربایجانی این روستا گفته است که این منطقه متعلق به ارمنستان نیست و مسئله انکلاوها باید حل شود. تیگراناشن در مجاورت یکی از مسیرهای مهم ارتباطی ارمنستان با جنوب و ایران قرار دارد؛ بنابراین افزایش کنترل باکو بر این منطقه، حتی بدون تبدیل شدن جاده به «کریدور»، یک نقطه فشار و اختلال جدید در شبکه ارتباطی ارمنستان ایجاد خواهد کرد.
طرح TRIPP و تغییر معادلات منطقهای
پروژه موسوم به «Trump Route for International Peace and Prosperity» قرار است ارتباط باکو با نخجوان را از طریق خاک ارمنستان تسهیل کند. دولت ارمنستان تأکید دارد که حاکمیت این کشور بر مسیر حفظ میشود، اما حضور بلندمدت سرمایه و مدیریت آمریکایی، معادلات منطقه را تغییر میدهد. خطر اصلی برای ایران این است که پس از اجرایی شدن این کریدور، شبکهای جدید حملونقل و ژئوپلیتیک در شمال ایران شکل گیرد که آذربایجان، نخجوان، ترکیه، اسرائیل و اروپا را به یکدیگر متصل کند و نقش ایران و روسیه در این شبکه کاهش یابد.
فاصلهگیری از روسیه و محاصره ژئوپلیتیک مسکو
روسیه طی سه دهه گذشته قدرت اصلی امنیتی در ارمنستان بود، اما پاشینیان اکنون در حال حرکت به سمت مدلی چندجانبه با محوریت غرب است. حتی اگر ارمنستان از روسیه کاملاً جدا نشود، مرکز ثقل سیاست خارجی آن در حال جابهجایی است. برای مسکو، مسئله فقط از دست دادن ارمنستان نیست، بلکه از دست دادن جایگاه در معماری امنیتی قفقاز جنوبی و منزوی شدن در حیاط خلوت خود است. این محاصره که از طریق تشدید نفوذ ترکیه، ناتو و اسرائیل در آسیای مرکزی و باکو نیز در جریان است، امنیت و تمامیت ارضی روسیه را تهدید میکند.
نظرات (0)