داروسازی سنتی بهعنوان یکی از شاخههای نوپای نظام آموزش عالی سلامت در ایران، طی سالهای اخیر مسیری شتابان را در عرصه آموزش، پژوهش و ارتباط با صنعت طی کرده و اکنون به یکی از حوزههای پیشرو در تولید علم و معرفی ظرفیتهای طب ایرانی در مجامع جهانی تبدیل شده است.
روجا رحیمی، استاد تمام داروسازی سنتی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تشریح روند شکلگیری این رشته گفت: داروسازی سنتی از سال ۱۳۸۷ بهطور رسمی وارد چرخه آکادمیک کشور شد و با وجود عمر کوتاه خود، توانسته در ابعاد مختلف علمی و حرفهای دستاوردهای قابل توجهی را رقم بزند.
قرار گرفتن در جمع یک درصد دانشمندان برتر جهان
به گفته رحیمی، یکی از شاخصهای مهم ارتقای جایگاه علمی این رشته، حضور مستمر پژوهشگران آن در فهرست دانشمندان پراستناد جهان است. وی توضیح داد: در حال حاضر سه نفر از اعضای هیئت علمی گروههای داروسازی سنتی کشور در زمره دانشمندان یک درصد برتر جهان قرار دارند و این موفقیت در حدود پنج سال اخیر بهصورت پیوسته تکرار شده است.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: تداوم این حضور نشان میدهد که پژوهشهای حوزه داروسازی سنتی از نظر کمیت تولید علم و میزان ارجاعات بینالمللی مورد اقبال جامعه علمی قرار گرفته و این رشته از مرحله صرف معرفی علمی عبور کرده و به مرحله اثرگذاری رسیده است.
تألیف منابع بینالمللی با ناشران معتبر جهانی
رحیمی با اشاره به توسعه فعالیتهای تألیفی در این حوزه افزود: متخصصان ایرانی در سالهای اخیر دهها عنوان کتاب تخصصی در زمینه داروسازی سنتی، فرآوردههای طبیعی، گیاهان دارویی، فارماکولوژی و ارزیابی ایمنی و اثربخشی داروهای گیاهی تألیف و تدوین کردهاند.
وی خاطرنشان کرد: بخشی از این آثار با همکاری ناشران بزرگ و معتبر بینالمللی همچون Elsevier، Springer و Taylor & Francis منتشر شده و حضور پژوهشگران ایرانی بهعنوان مؤلف اصلی، نویسنده فصل، همکار علمی و ویراستار در این کتابها، بیانگر افزایش اعتبار علمی داروسازی سنتی ایران و فراهم شدن بستری برای انتقال تجربیات طب ایرانی به جامعه جهانی است.
حضور فعال در کنفرانسهای جهانی و استانداردسازی فرآوردهها
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مشارکت فعال در رویدادهای علمی بینالمللی را دیگر نشانه بلوغ این رشته دانست و گفت: پژوهشگران داروسازی سنتی ایران در سالهای اخیر نهتنها با ارائه مقالات در کنفرانسهای معتبر جهانی حضور یافتهاند، بلکه در موارد متعددی بهعنوان سخنران مدعو و سخنران کلیدی دعوت شدهاند.
به گفته وی، محورهای اصلی فعالیتهای ارائهشده در این مجامع شامل استانداردسازی فرآوردههای طبیعی برگرفته از طب سنتی ایرانی، شناسایی و جداسازی ترکیبات مؤثره گیاهان دارویی، بررسی مکانیسم اثر، ارزیابی ایمنی و اثربخشی و انجام مطالعات پیشبالینی و بالینی بوده است؛ موضوعاتی که ارتباط مستقیم با ارتقای کیفیت و قابلیت اعتماد فرآوردههای طبیعی دارد.
جوایز بینالمللی؛ از Bionorica تا انجمن فیتوشیمی اروپا
رحیمی کسب جوایز معتبر جهانی را نقطه عطفی در معرفی توان علمی ایران ارزیابی کرد و اظهار داشت: دریافت جایزه Bionorica Phytoneering Award 2025 یکی از مهمترین موفقیتهای اخیر است. این جایزه که به پژوهشگران برجسته حوزه گیاهان دارویی و فرآوردههای طبیعی اهدا میشود، تا پیش از سال ۲۰۲۵ عمدتاً به محققانی از اروپا و آمریکا تعلق داشت و اعطای آن به یک پژوهشگر ایرانی در سال جاری، دستاوردی مهم برای ایران و قاره آسیا به شمار میرود.
وی همچنین به موفقیت دکتر اسماعیلزاده و دریافت جایزه از انجمن فیتوشیمی اروپا اشاره کرد و گفت: این جایزه نیز گواهی بر حضور مؤثر و رو به رشد پژوهشگران ایرانی در عرصه مطالعات گیاهان دارویی و ترکیبات طبیعی در سطح اروپا و جهان است.
پیوند دانشگاه و صنعت با شرکتهای دانشبنیان
استاد تمام داروسازی سنتی، ورود فارغالتحصیلان این رشته به عرصه صنعت را نشانهای از بلوغ و کاربردی شدن دانش دانشگاهی دانست. به گفته او، بخشی از دانشآموختگان با تأسیس شرکتهای دانشبنیان در حوزه تولید، فرمولاسیون، استانداردسازی و عرضه فرآوردههای طبیعی مبتنی بر طب سنتی ایرانی و طبهای مکمل فعالیت میکنند.
رحیمی تصریح کرد: دانش تولیدشده در دانشگاه زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که به محصول، خدمت و فناوری قابل استفاده برای جامعه تبدیل شود. این شرکتها میتوانند در طراحی و تولید داروهای گیاهی، مکملهای طبیعی، فرآوردههای موضعی و فناوریهای نوین استخراج و استانداردسازی ترکیبات گیاهی نقشآفرینی کنند.
وی تأکید کرد: توسعه پایدار این بخش نیازمند حمایت هدفمند، تسهیل فرآیندهای قانونی و نظارتی، تقویت زیرساختهای آزمایشگاهی، تأمین منابع مالی و تعمیق پیوند میان دانشگاه، صنعت و نهادهای تنظیمگر است.
تأکید بر رویکرد شواهدمحور و پرهیز از بزرگنمایی
این عضو هیئت علمی، حرکت بر مبنای شواهد علمی را اصل بنیادین توسعه داروسازی سنتی دانست و گفت: اتکا صرف به متون و منابع ارزشمند طب ایرانی کافی نیست؛ بلکه باید کیفیت، ایمنی، اثربخشی، دوز مصرف، تداخلات دارویی و عوارض احتمالی هر فرآورده با روشهای علمی روز بهدقت بررسی شود.
به گفته وی، انجام مطالعات پیشبالینی و بالینی نظاممند، کنترل کیفیت مواد اولیه، تعریف شاخصهای استاندارد و نظارت دقیق بر فرآیند تولید، از الزامات اصلی برای تضمین توسعهای ایمن و پایدار در حوزه فرآوردههای طبیعی است.
رحیمی خاطرنشان کرد: هدف داروسازی سنتی بازگشت صرف به گذشته نیست، بلکه استفاده هوشمندانه از میراث علمی موجود برای تولید دانش جدید و طراحی فرآوردههایی ایمن، مؤثر و قابل اعتماد است. این حوزه میتواند در مدیریت بیماریهای گوارشی، اختلالات متابولیک، بیماریهای التهابی، حوزه سلامت زنان، بیماریهای مزمن و مراقبتهای مکمل نقشآفرینی کند؛ مشروط بر آنکه هر ادعای درمانی بر پایه شواهد معتبر و قابل ارزیابی استوار باشد.
ضرورت تقویت زیرساختها و اطلاعرسانی مسئولانه
وی تقویت آزمایشگاههای تخصصی، حمایت از طرحهای پژوهشی، تربیت نیروی انسانی توانمند و ایجاد مسیرهای شغلی شفاف برای دانشآموختگان را ضروری دانست و افزود: فارغالتحصیلان داروسازی سنتی میتوانند در دانشگاهها، مراکز پژوهشی، صنایع دارویی، شرکتهای دانشبنیان و بخشهای کنترل کیفیت، تحقیق و توسعه و ارزیابی فرآوردههای طبیعی مشغول به کار شوند.
رحیمی با هشدار نسبت به تبلیغات اغراقآمیز اظهار کرد: بزرگنمایی و نسبت دادن خواص اثباتنشده به فرآوردههای طبیعی، هم سلامت مردم را به خطر میاندازد و هم اعتبار علمی این حوزه نوپا را مخدوش میکند؛ از این رو اطلاعرسانی دقیق، مسئولانه و مبتنی بر شواهد ضروری است.
وی در پایان با تبریک روز داروساز به جامعه داروسازی کشور گفت: داروسازان در انتخاب صحیح فرآورده، تضمین کیفیت، آموزش به مصرفکنندگان، پیشگیری از تداخلات دارویی و ارتقای ایمنی درمان نقشی بیبدیل دارند و داروسازان سنتی نیز مأموریت ویژهای در علمیسازی دانش داروهای گیاهی، توسعه فرآوردههای طبیعی و ارائه خدمات سلامتمحور بر عهده دارند. داروسازی سنتی ایران ظرفیت آن را دارد که از یک رشته دانشگاهی نوپا به یکی از محورهای مهم تولید دانش و حضور مؤثر علمی کشور در عرصه بینالمللی تبدیل شود، به شرط آنکه مسیر پیشرفت آن بر پایه پژوهش معتبر، اخلاق حرفهای، نظارت مؤثر و پرهیز از تبلیغات غیرواقعی ادامه یابد.
نظرات (0)