راتکو ملادیچ، فرمانده پیشین نیروهای صرب بوسنی که به «قصاب بوسنی» شهرت داشت و یکی از نمادهای جنایتهای جنگ بوسنی به شمار میرفت، در دوران تحمل حبس ابد در لاهه جان باخت. به گزارش تابناک به نقل از گاردین، سازوکار بینالمللی باقیمانده برای دادگاههای کیفری سازمان ملل متحد (IRMCT) اعلام کرده است که ملادیچ روز پنجشنبه در بیمارستانی در شهر لاهه هلند، در حالی که تحت بازداشت به سر میبرد، درگذشته است.
این نهاد قضایی بینالمللی تأکید کرده که مرگ او در خارج از بازداشتگاه و در مرکز درمانی رخ داده و قاضی «گراسیلا گاتی سانتانا»، رئیس این سازوکار، دستور انجام تحقیقات جامع و مستقل درباره علت و شرایط دقیق مرگ را صادر کرده است. هنوز جزئیات بیشتری درباره وضعیت جسمانی او در روزهای پایانی منتشر نشده، اما اعلام شده نتایج تحقیقات به صورت رسمی اطلاعرسانی خواهد شد.
مرگ در بیمارستان لاهه و دستور تحقیق قضایی
بر اساس اعلام رسمی سازوکار باقیمانده دادگاههای کیفری سازمان ملل، ملادیچ که دوران محکومیت خود را در مجموعه بازداشتگاه سازمان ملل در لاهه سپری میکرد، به دلیل وخامت حال به بیمارستان منتقل شده بود. او در همان مرکز درمانی جان باخت. این سازوکار که وظیفه پیگیری امور باقیمانده دادگاه یوگسلاوی سابق و دادگاه رواندا را برعهده دارد، مسئول نگهداری محکومان ارشد جنایات جنگی بالکان است.
دستور قاضی گاتی سانتانا برای تحقیق کامل، رویه استاندارد در موارد مرگ افراد تحت بازداشت بینالمللی است و شامل بررسی پزشکی قانونی، سوابق درمانی و شرایط نگهداری میشود. مقامهای این نهاد اعلام کردهاند که خانواده ملادیچ و نمایندگان حقوقی او نیز در جریان روند قرار گرفتهاند.
از فرماندهی ارتش تا لقب «قصاب بوسنی»
راتکو ملادیچ در جریان جنگ بوسنی (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵) فرماندهی ارتش جمهوری صربسکا، شاخه نظامی صربهای بوسنی را بر عهده داشت. او به عنوان طراح و مجری اصلی سیاست پاکسازی قومی شناخته میشود؛ سیاستی که بر اخراج، بازداشت و کشتار سیستماتیک جمعیت مسلمان بوسنیایی (بوشنیاکها) و کرواتها استوار بود.
جنگ بوسنی که پس از فروپاشی یوگسلاوی آغاز شد، یکی از خونینترین درگیریهای اروپا پس از جنگ جهانی دوم بود. بر اساس برآوردها، بیش از ۱۰۰ هزار نفر در این جنگ کشته و بیش از یک میلیون نفر آواره شدند. گزارشها و احکام دادگاههای بینالمللی نشان میدهد که نیروهای تحت فرمان ملادیچ نقش محوری در بسیاری از جنایات برنامهریزیشده این دوره داشتهاند.
سربرنیتسا؛ بزرگترین نسلکشی اروپا پس از ۱۹۴۵
مهمترین و سنگینترین اتهام علیه ملادیچ، نقش مستقیم او در سازماندهی کشتار سربرنیتسا در ژوئیه ۱۹۹۵ بود. سربرنیتسا از سوی سازمان ملل متحد به عنوان «منطقه امن» اعلام شده بود و هزاران مسلمان بوسنیایی برای در امان ماندن از حملات به آن پناه برده بودند. با سقوط این منطقه به دست نیروهای صرب بوسنی، حدود ۸ هزار مرد و پسر بوسنیایی به صورت سازمانیافته بازداشت، منتقل و اعدام شدند.
قربانیان در گورهای دستهجمعی دفن شدند؛ گورهایی که بعدها تلاش شد با جابهجایی اجساد، آثار آن پنهان شود. دادگاه بینالمللی کیفری یوگسلاوی سابق (ICTY) این واقعه را به عنوان نسلکشی به رسمیت شناخت و آن را فجیعترین جنایت اروپا پس از جنگ دوم جهانی توصیف کرد. ملادیچ شخصاً در زمان سقوط سربرنیتسا در منطقه حضور داشت و تصاویر حضور او در میان آوارگان، به عنوان یکی از ادله کلیدی در دادگاه ارائه شد.
محاصره سارایوو؛ ۴۴ ماه زیر آتش توپخانه و تکتیراندازها
پرونده دیگر ملادیچ، فرماندهی محاصره طولانی سارایوو، پایتخت بوسنی و هرزگوین بود. این محاصره که حدود سه سال و نیم به طول انجامید، به عنوان طولانیترین محاصره یک پایتخت در تاریخ جنگهای مدرن شناخته میشود. در این مدت، شهر به طور روزانه هدف گلولهباران توپخانه، خمپاره، تانک و آتش تکتیراندازهای مستقر در ارتفاعات اطراف قرار داشت.
بر اثر این محاصره، حدود ۱۰ هزار نفر از ساکنان غیرنظامی سارایوو از جمله شمار زیادی کودک کشته و دهها هزار نفر مجروح شدند. دادگاهها اعلام کردند که هدف از این حملات، ایجاد رعب و وحشت در میان غیرنظامیان و وادار کردن دولت بوسنی به تسلیم بوده است. این بخش از اتهامات نیز در حکم نهایی ملادیچ به عنوان جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی ثبت شد.
فرار طولانی و حکم حبس ابد
راتکو ملادیچ پس از پایان جنگ برای سالها متواری بود و با حمایت شبکهای از نظامیان و مقامات پیشین، از دست عدالت گریخت. او سرانجام پس از ۱۶ سال فرار، در سال ۲۰۱۱ در صربستان بازداشت و به لاهه منتقل شد. محاکمه او در دادگاه یوگسلاوی سابق آغاز شد و در نوامبر ۲۰۱۷، قضات این دادگاه او را به اتهام نسلکشی، جنایات علیه بشریت و نقض قوانین جنگ به حبس ابد محکوم کردند.
این حکم در سال ۲۰۲۱ در مرحله تجدیدنظر نیز تأیید شد و قطعی گردید. دادگاه اعلام کرد که مسئولیت ملادیچ در قتل، اخراج اجباری، شکنجه، و آزار سیستماتیک غیرنظامیان محرز است. او تا زمان مرگ، یکی از عالیرتبهترین مقامهای نظامی محکومشده در دادگاههای بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم محسوب میشد.
میراث یک محاکمه تاریخی برای عدالت بینالمللی
مرگ ملادیچ در زندان، هرچند پرونده کیفری او را از نظر حقوقی مختومه میکند، اما بحثها درباره میراث جنگ بوسنی و عدالت برای قربانیان را دوباره زنده کرده است. بسیاری از بازماندگان سربرنیتسا و سارایوو، محکومیت او را نمادی از به رسمیت شناخته شدن رنج قربانیان و ثبت حقیقت تاریخی میدانند. از سوی دیگر، در میان بخشی از صربهای بوسنی، او همچنان چهرهای بحثبرانگیز باقی مانده است.
نهادهای حقوق بشری تأکید کردهاند که مرگ ملادیچ نباید به فراموشی جنایات جنگ بوسنی منجر شود و ضرورت مستندسازی، آموزش نسل جدید و جلوگیری از انکار نسلکشی را دوچندان میکند. سازوکار بینالمللی باقیمانده دادگاههای کیفری اعلام کرده پس از تکمیل تحقیقات درباره علت مرگ، گزارش نهایی را منتشر خواهد کرد.
نظرات (0)