وزارت صنعت، معدن و تجارت برنامه تازهای برای کاهش مصرف بنزین در صنعت خودروسازی کشور کلید زده است. محور اصلی این برنامه، طراحی و بهکارگیری نسل جدید پیشرانههای کممصرف بهویژه سامانههای هیبریدی است تا وابستگی سبد محصولات داخلی به سوخت فسیلی به شکل محسوس کاهش یابد و ناترازی بنزین مهار شود.
وزیر صمت در حاشیه یک گفتوگوی رسانهای با اشاره به تلاشها برای رفع ناترازی فرآوردههای نفتی گفت: «ما روی دو نوع موتور داریم کار میکنیم که موتورهای هیبرید هستند و امیدوار هستیم این موتورهای هیبرید و برقی بتواند به جایی برسد که به میزانی که آقای رئیسجمهور مشخص کرده برسیم. الان فاصله کم است ولی باید بیشتر کار کنیم که برسیم.» او در پاسخ به پرسش خبرنگار درباره عدد هدفگذاریشده از سوی رئیسجمهور، رقم «پنج» را بهعنوان سقف مصرف هدف برای هر ۱۰۰ کیلومتر پیمایش اعلام کرد.
فاصله مصرف رسمی تا مصرف واقعی در تهران
به گفته وزیر صمت، خودروسازان داخلی میانگین مصرف ترکیبی محصولات خود را در محدوده ۷.۴ تا ۷.۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام میکنند؛ اما تجربه رانندگی در کلانشهری مانند تهران تصویر متفاوتی نشان میدهد. به گفته او، «در شرایط تهران شاید تا ۸ لیتر هم برویم.»
این اختلاف میان دادههای آزمایشگاهی و عملکرد میدانی، موضوع تازهای نیست. ارقام کاتالوگی در شرایط استاندارد و چرخههای آزمون کنترلشده به دست میآید، در حالی که پیمایش واقعی تحت تأثیر ترافیک سنگین، توقفها و حرکتهای پیاپی، شیب معابر و شرایط اقلیمی قرار دارد. بر اساس ارزیابیها، در مسیرهای پرتراکم شهری، مصرف واقعی میتواند حتی از ۸ لیتر نیز فراتر رود.
چرا رسیدن به ۵ لیتر پیچیده است؟
هدف ۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر به معنای کاهش ۳۲ تا ۳۷ درصدی مصرف نسبت به میانگین فعلی ناوگان است. چنین جهشی صرفاً با بهینهسازی جزئی موتورهای بنزینی تنفس طبیعی یا توربو محقق نمیشود؛ زیرا محدودیتهای بازده حرارتی چرخه اتو و تلفات اصطکاکی اجازه کاهش بیشتر را نمیدهد.
کارشناسان قوای محرکه تأکید میکنند برای عبور از این مرز، ترکیب موتور احتراقی با موتور الکتریکی، استفاده از سامانه بازیابی انرژی ترمز و بهکارگیری چرخههای احتراقی پیشرفته مانند اتکینسون یا میلر ضروری است. در این معماری، بخش بزرگی از انرژی که در ترمزگیریها و توقفهای شهری هدر میرود، بازیافت و برای حرکت کمسرعت استفاده میشود.
از سوی دیگر، شرایط خاص تهران نیز مصرف را بالا میبرد. ارتفاع پایتخت بین ۱۱۰۰ تا ۱۸۰۰ متر از سطح دریاست؛ موضوعی که چگالی هوا و غلظت اکسیژن ورودی به منیفولد را کاهش میدهد. واحد کنترل موتور برای جبران افت توان، ناچار به غنیسازی مخلوط سوخت و هوا میشود و همین امر مصرف ویژه را افزایش میدهد. افزودن توقفهای مکرر و حرکت در دندههای سنگین، اتلاف انرژی را تشدید میکند.
دو مسیر فنی وزارت صمت؛ از خودشارژ تا پلاگین هیبرید
بر اساس اعلام وزارت صمت، تیمهای مهندسی همزمان روی دو معماری متفاوت کار میکنند: یکی سامانه هیبریدی و دیگری پیشرانه برقی با هدف پوشش نیازهای متنوع اقلیمی و کاربری خودروهای سبک.
در سامانه هیبریدی خودشارژ، یک موتور بنزینی بهینهشده در کنار یک یا دو موتور الکتریکی و بسته باتری کوچک فعالیت میکند. انرژی حاصل از کاهش سرعت و ترمزگیری توسط ژنراتور به برق تبدیل و در باتری ذخیره میشود. در ترافیک سنگین شهری که پرمصرفترین حالت کاری موتور بنزینی است، حرکت اولیه خودرو کاملاً بر عهده موتور برقی است و موتور بنزینی خاموش میماند.
در گونه پیشرفتهتر پلاگین هیبرید، باتری با ظرفیت بالاتر قابلیت شارژ از برق شهری را دارد. این ویژگی امکان پیمایش چند ده کیلومتر در داخل شهر بدون مصرف بنزین را فراهم میکند و در چرخه ترکیبی، میانگین مصرف را به زیر ۵ لیتر میرساند. این فناوری بهویژه برای ترددهای روزانه درونشهری که مسافت کوتاهی دارند، بسیار اثرگذار است.
چالش بومیسازی و تولید انبوه
عبور از نمونه آزمایشگاهی به تولید تیراژی، نیازمند زنجیره تأمین کامل قطعات هایتک است. بومیسازی اینورترها، واحدهای الکترونیک قدرت، موتورهای سنکرون مغناطیس دائم و سامانه مدیریت باتری از مهمترین حلقههای این زنجیره به شمار میرود.
پیچیدهترین بخش کار، کالیبراسیون نرمافزاری واحد کنترل الکترونیکی و مدیریت گذار نرم بین حالت بنزینی و برقی بدون ایجاد ضربه یا تأخیر در انتقال قدرت است. آزمونهای دوام، انطباق با استانداردهای آلایندگی و تضمین عملکرد در شرایط دمایی و ارتفاعی مختلف ایران نیز باید پیش از تجاریسازی نهایی با موفقیت پشت سر گذاشته شود.
پیامد اقتصادی بر تراز بنزین کشور
اهمیت کاهش حتی چند دهم لیتری مصرف، زمانی آشکار میشود که به مقیاس ملی نگاه کنیم. مصرف روزانه بنزین در کشور از مرز ۱۱۵ میلیون لیتر عبور کرده است و هر لیتر صرفهجویی در مبدأ تولید، به معنای کاهش نیاز به واردات و کاهش فشار یارانه انرژی است.
محاسبات اولیه نشان میدهد کاهش مصرف از ۸ لیتر واقعی به ۵ لیتر هدف، صرفهجویی ۳ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر برای هر خودرو به همراه دارد. با فرض پیمایش سالانه ۲۰ هزار کیلومتر برای یک خودروی شهری، هر دستگاه هیبریدی سالانه حدود ۶۰۰ لیتر کمتر بنزین میسوزاند. اگر سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه از این خودروها تولید و وارد ناوگان شود، صرفهجویی سالانه به حدود ۳۰۰ میلیون لیتر خواهد رسید؛ رقمی که میتواند بخش قابل توجهی از ناترازی را جبران کند و از خروج ارز برای واردات جلوگیری نماید.
زیرساخت خدمات پس از فروش و ایمنی ولتاژ بالا
ورود خودروهای هیبریدی و برقی، شبکه خدمات پس از فروش را نیز با الزامات تازهای روبهرو میکند. کار با سامانههای ولتاژ بالا در محدوده ۲۰۰ تا ۴۰۰ ولت نیازمند ابزار عیبیابی تخصصی، آموزش تکنسینها و رعایت پروتکلهای ایمنی است. تأمین پایدار ماژولهای الکترونیکی، تضمین عمر باتری و ارائه گارانتی بلندمدت برای پک باتری، از پیششرطهای جلب اعتماد مشتریان خواهد بود.
به نظر میرسد وزارت صمت با پیگیری همزمان دو پروژه موتور هیبریدی و برقی، به دنبال ایجاد یک گذار مرحلهای است؛ گذاری که در صورت تکمیل زنجیره تأمین، اجرای دقیق آزمونها و حمایت از داخلیسازی، میتواند عدد ۵ لیتر را از یک هدف روی کاغذ به واقعیت خطوط مونتاژ و خیابانهای کشور تبدیل کند.
نظرات (0)