شبکه آزمایشگاهی کشور در یک سال گذشته با توسعه روشهای آزمون و افزایش ظرفیت پایش، گام مهمی در ارتقای نظارت بر فرآوردههای سلامتمحور برداشته است. مدیرکل آزمایشگاههای مرجع سازمان غذا و دارو اعلام کرد که در این بازه زمانی بیش از ۲۰۷ هزار نمونه مورد بررسی قرار گرفته و ۴۳ روش آزمون جدید به توان تخصصی آزمایشگاهها افزوده شده است.
مهدی انصاری دوگاهه با تشریح آخرین وضعیت شبکه کشوری آزمایشگاهی گفت: این شبکه اکنون ۵۲۱ آزمایشگاه را در بر میگیرد. ترکیبی گسترده که پشتوانه اصلی نظارت آزمایشگاهی بر فرآوردههای غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی و تجهیزات پزشکی در سراسر کشور محسوب میشود.
شبکه ۵۲۱ واحدی؛ از آزمایشگاههای مجاز تا معاونتهای غذا و دارو
به گفته مدیرکل آزمایشگاههای مرجع سازمان غذا و دارو، ساختار فعلی شبکه شامل ۲۷۱ آزمایشگاه مجاز، ۱۲۶ آزمایشگاه مجاز تولیدی، ۷۱ آزمایشگاه همکار، ۲ آزمایشگاه مستقر در مناطق آزاد و ۵۱ آزمایشگاه وابسته به معاونتهای غذا و دارو در دانشگاههای علوم پزشکی است.
این تنوع ساختاری به گفته انصاری دوگاهه باعث شده پوشش جغرافیایی و تخصصی مناسبی برای پایش فرآوردهها ایجاد شود و امکان نمونهبرداری، آزمون و اعلام نظر کارشناسی در کوتاهترین زمان فراهم باشد. بهویژه آزمایشگاههای معاونتهای غذا و دارو که در خط مقدم کنترلهای استانی قرار دارند، نقش کلیدی در اجرای برنامههای نظارتی ایفا میکنند.
بررسی ۲۰۷ هزار نمونه؛ حدود ۱۸ درصد غیرمنطبق
انصاری دوگاهه با ارائه آمار عملکرد یکساله شبکه گفت: در این مدت ۲۰۷ هزار و ۵۶۲ نمونه در آزمایشگاههای عضو شبکه مورد آزمون قرار گرفته است که از این تعداد، ۳۸ هزار و ۲۸۷ نمونه معادل ۱۸.۴۵ درصد با ضوابط و استانداردهای تعریفشده انطباق نداشته است.
وی این آمار را نشانه ضرورت بازنگری در رویکردهای پایش دانست و تأکید کرد: بالا بودن سهم نمونههای غیرمنطبق نشان میدهد که باید پایش مبتنی بر ریسک، تحلیل دقیق دادهها و هدفمندسازی نمونهبرداری با جدیت بیشتری دنبال شود تا منابع آزمایشگاهی به سمت فرآوردهها و حوزههای پرخطر هدایت شود و اثربخشی نظارت افزایش یابد.
۴۳ روش آزمون جدید برای پاسخ به نیازهای نوظهور
یکی از مهمترین دستاوردهای سال گذشته، به گفته مدیرکل آزمایشگاههای مرجع، راهاندازی ۴۳ روش آزمون جدید در شبکه آزمایشگاهی بوده است. توسعه این روشها ظرفیت تخصصی آزمایشگاهها را به شکل محسوسی ارتقا داده و امکان بررسی دقیقتر ترکیبات، آلایندهها، باقیماندهها و ویژگیهای کیفی فرآوردهها را فراهم کرده است.
انصاری دوگاهه افزود: با توجه به تنوع روزافزون فرآوردهها و ظهور نیازهای نظارتی جدید، بهروزرسانی مستمر روشهای آزمون یک ضرورت اجتنابناپذیر است. روشهای جدید، علاوه بر افزایش دقت تشخیص، به سازمان غذا و دارو کمک میکند در حوزههایی مانند کنترل کیفیت مواد اولیه، ردیابی تقلبها و ارزیابی ایمنی فرآوردههای وارداتی، پاسخگویی سریعتر و علمیتری داشته باشد.
اقدام سریع پس از حادثه بندر شهید رجایی
مدیرکل آزمایشگاههای مرجع سازمان غذا و دارو با اشاره به اقدامات پس از حادثه آتشسوزی در بندر شهید رجایی اظهار کرد: بلافاصله پس از وقوع حادثه، بیش از ۴۰۰ نمونه از اقلام و فرآوردههای آسیبدیده یا مشکوک به آزمایشگاههای مرجع ارسال شد و آزمونهای اختصاصی برای ارزیابی میزان آسیب، آلودگی احتمالی و قابلیت مصرف این اقلام طراحی و اجرا شد.
وی این تجربه را نمونهای از اهمیت آمادگی آزمایشگاهی در شرایط بحران دانست و گفت: در چنین حوادثی، سرعت عمل در نمونهبرداری، انتقال و انجام آزمونهای تخصصی میتواند از توزیع فرآوردههای ناایمن جلوگیری کند و مبنای تصمیمگیری دقیق برای نهادهای مسئول باشد.
تجهیز معاونتهای قطب به دستگاههای پیشرفته
انصاری دوگاهه از توسعه زیرساختهای فنی در معاونتهای غذا و داروی قطب نیز خبر داد و گفت: همزمان با آموزش کارشناسان و تأمین مواد و استانداردهای مرجع، ظرفیت انجام آزمونهای تخصصی در این معاونتها افزایش یافته و تعدادی از آنها به تجهیزات پیشرفته از جمله دستگاههای HPLC، GC، جذب اتمی و اسپکتروفتومتر مجهز شدهاند.
به گفته وی، تجهیز این مراکز علاوه بر کاهش نیاز به ارسال نمونه به آزمایشگاههای مرجع مرکزی، موجب تسریع در اعلام نتایج، کاهش هزینهها و افزایش دقت در پایشهای استانی شده است.
فهرست مشترک با سازمان ملی استاندارد و ثبت در سامانه LIMS
مدیرکل آزمایشگاههای مرجع از تهیه و ابلاغ فهرست مشترک آزمایشگاههای کنترل با همکاری سازمان ملی استاندارد خبر داد و افزود: این فهرست در سامانه مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی (LIMS) نیز ثبت شده است تا بهرهبرداری از ظرفیت آزمایشگاههای واجد صلاحیت به شکل هدفمند، شفاف و قابل ردیابی انجام شود.
ثبت اطلاعات در سامانه LIMS امکان مدیریت یکپارچه دادهها، رصد عملکرد آزمایشگاهها و تخصیص هوشمند نمونهها را فراهم میکند و از موازیکاری و اتلاف منابع جلوگیری خواهد کرد.
نیاز به آزمایشگاه سیار و تجهیزات پرتابل در بحرانها
انصاری دوگاهه توسعه آزمونهای میدانی، تأمین تجهیزات پرتابل و ایجاد آزمایشگاه سیار را از نیازهای حیاتی شبکه آزمایشگاهی کشور برشمرد و تصریح کرد: در شرایط بحرانی مانند حوادث طبیعی، آلودگیهای گسترده یا حوادث صنعتی، دسترسی سریع به امکانات آزمایشگاهی در محل حادثه اهمیت ویژهای دارد.
وی ادامه داد: وجود آزمایشگاههای سیار و تجهیزات قابل حمل میتواند زمان پاسخگویی را از روز به ساعت کاهش دهد و به مدیران کمک کند تصمیمهای سریعتر و دقیقتری برای مدیریت بحران اتخاذ کنند.
تابآوری شبکه و الزامات پدافند غیرعامل
مدیرکل آزمایشگاههای مرجع سازمان غذا و دارو در پایان، توسعه آزمایشگاههای تخصصی و ایجاد زیرساختهای فنی و فیزیکی متناسب با الزامات پدافند غیرعامل، تداوم خدمت و افزایش تابآوری شبکه را از اولویتهای اساسی آینده عنوان کرد.
به گفته وی، تقویت شبکه آزمایشگاهی نهتنها برای شرایط عادی و ارتقای کیفیت فرآوردههای موجود در بازار ضروری است، بلکه در شرایط خاص و بحرانی نیز ضامن پایداری نظام سلامت و امنیت غذایی کشور خواهد بود و این مسیر با جدیت از سوی سازمان غذا و دارو دنبال میشود.
نظرات (0)