دارویی که تا امروز برای تسکین التهاب مفاصل تجویز میشد، حالا در قامت یک گزینه درمانی امیدبخش برای یکی از سرسختترین انواع ریزش مو ظاهر شده است. نتایج دو کارآزمایی بالینی بینالمللی به سرپرستی پژوهشگر ایرانی دانشگاه هاروارد حاکی است مصرف روزانه قرص اوپاداسیتینیب توانسته است در بخش بزرگی از بیماران دچار طاسی منطقهای شدید، رویش مجدد و گسترده مو را رقم بزند.
طاسی منطقهای؛ وقتی سیستم ایمنی به مو حمله میکند
طاسی منطقهای یا آلوپسی آرهآتا نوعی بیماری خودایمنی است. در این اختلال، سیستم دفاعی بدن به اشتباه فولیکولهای مو را هدف میگیرد و باعث ریزش ناگهانی مو میشود. این ریزش گاهی به صورت لکههای سکهای پراکنده بروز میکند و در موارد شدید میتواند به از دست رفتن کامل موهای سر، ابروها و حتی موهای بدن بینجامد.
این بیماری علاوه بر پیامدهای ظاهری، فشار روانی قابل توجهی به بیماران وارد میکند و تاکنون درمان قطعی و پایداری برای آن در دسترس نبوده است. بسیاری از مبتلایان به شکلهای شدید، ماهها و حتی سالها هیچ رشد مجددی را تجربه نمیکنند.
ایده تغییر کاربری یک داروی آشنا
اوپاداسیتینیب (upadacitinib) از خانواده مهارکنندههای JAK است که به صورت قرص یکبار در روز مصرف میشود و پیشتر برای کنترل التهاب در انواع آرتروز تأیید شده بود. پژوهشگران حدس میزدند همین سازوکار تعدیل پاسخ ایمنی که التهاب مفاصل را مهار میکند، بتواند حمله بیشازحد سیستم ایمنی به فولیکولها را نیز خاموش کند و راه را برای رویش دوباره مو هموار سازد.
برای آزمودن این فرضیه، تیمی به سرپرستی دکتر آرش مستقیمی، دانشیار پوست در بیمارستان بریگام اند ویمنز وابسته به دانشکده پزشکی هاروارد، دو مطالعه بالینی را با همکاری مراکز درمانی در آمریکای شمالی، اروپا و چین طراحی کرد. به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ساوت چاینا مورنینگ پست، این طراحی چندملیتی به تعمیمپذیری نتایج کمک کرده است.
مطالعه روی مبتلایان شدید
در این پژوهش، افرادی وارد شدند که به شکل شدید بیماری دچار بودند. شرکتکنندگان به طور متوسط حدود ۸۴ درصد از موهای سر خود را از دست داده بودند و شماری از آنها در شش ماه پیش از آغاز مطالعه هیچ رویش جدیدی نداشتند؛ نشانهای از مقاومت بیماری در برابر درمانهای پیشین.
داوطلبان به صورت تصادفی به سه گروه تقسیم شدند: دریافتکنندگان دوز روزانه ۱۵ میلیگرم اوپاداسیتینیب، دریافتکنندگان دوز روزانه ۳۰ میلیگرم و گروه دارونما. این ساختار تصادفی و کنترلشده امکان سنجش دقیق اثربخشی دارو را فراهم کرد.
نتایج ۲۴ هفتهای؛ از رشد ۸۰ درصدی تا پوشش کامل
پیگیری ۲۴ هفتهای نتایج، تفاوت آشکاری میان گروههای دارویی و دارونما نشان داد:
- تقریباً در تمام بیماران تحت درمان با هر دو دوز دارو، دستکم ۸۰ درصد بهبود در پوشش موی سر مشاهده شد.
- بیش از ۳۵ درصد از مصرفکنندگان دوز ۱۵ میلیگرم و حدود ۴۶ درصد از مصرفکنندگان دوز ۳۰ میلیگرم، به پوشش بیش از ۹۰ درصدی پوست سر دست یافتند.
- از هر پنج نفر یک نفر (حدود ۲۰ درصد) در مقیاس استاندارد ارزیابی شدت طاسی به امتیاز صفر رسید؛ یعنی موهای سر به طور کامل بازگشت.
- در گروه دارونما تنها حدود یک درصد چنین بهبود چشمگیری را تجربه کردند.
این ارقام نشان میدهد دارو نه تنها در اکثریت بیماران مؤثر بوده، بلکه اثر آن نسبتاً سریع آغاز شده و در بسیاری از موارد به بازسازی تقریباً کامل پوشش مو انجامیده است.
ارزیابی سرپرست ایرانی طرح
آرش مستقیمی، نویسنده ارشد پژوهش، در تفسیر یافتهها گفت: «یافتههای مذکور نشاندهنده شروع سریع اثرگذاری و پاسخ عمیق بدن به داروی اوپاداسیتینیب است. هرچند آزمایش مقایسهای مستقیمی با سایر داروها انجام نشد، اما دادهها حاکی است که اوپاداسیتینیب احتمالاً یکی از مؤثرترین داروهای سیستمیک ارزیابیشده برای درمان طاسی منطقهای تا به امروز است.»
مستقیمی دانشیار رشته پوست در بیمارستان بریگام اند ویمنز است؛ مرکزی آموزشی و درمانی وابسته به هاروارد که میزبان بخشی از این کارآزماییها بوده است.
چشمانداز و ملاحظات آینده
اهمیت این یافتهها در آن است که یک داروی خوراکی موجود و شناختهشده، در مقیاسی بزرگ و در چند قاره برای طاسی شدید با موفقیت آزمایش شده است. رویکرد «تغییر کاربری دارو» میتواند دسترسی به درمان را تسریع کند، اما پژوهشگران تأکید دارند که برای تجویز گسترده همچنان باید ایمنی درازمدت، عوارض احتمالی، پایداری رویش پس از قطع مصرف و مقایسه دقیق با دیگر مهارکنندههای JAK بررسی شود.
با این حال، برای هزاران بیمار که با طاسی سکهای گسترده و مقاوم زندگی میکنند، این مطالعه به رهبری محقق ایرانی، افق تازهای از امید گشوده است؛ افقی که از مسیر یک قرص آشنا برای التهاب مفاصل به فولیکولهای خاموش مو رسیده است.
نظرات (0)