پس از ماهها گمانهزنی درباره نحوه اجرای واردات خودروهای دستدوم، سرانجام سازمان توسعه تجارت و سامانه جامع تجارت چارچوب رسمی ثبتسفارش این خودروها را ابلاغ کردند. این تصمیم در اجرای ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو اتخاذ شده و با هدف تنظیم بازار، کاهش حباب قیمتی و ایجاد توازن میان عرضه و تقاضای انباشته صورت گرفته است.
بر اساس بخشنامه جدید، بازه ثبتسفارش برای شرکتهای واجد شرایط تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۶ تعیین شده و تمامی فرآیندها از طریق سامانه جامع تجارت انجام خواهد شد. همزمان اعلام شده که رویه واردات خودروهای صفر کیلومتر نیز با الزام ارائه توانمندی خدمات پس از فروش ادامه خواهد یافت.
ثبتسفارش فقط با کارت بازرگانی
برخلاف تصور اولیه که امکان واردات فردی برای عموم شهروندان متصور بود، در ضوابط ابلاغی تصریح شده است که ثبتسفارش صرفاً با کارت بازرگانی فعال امکانپذیر است و سهمیه و سقف اعتباری شرکتهای بازرگانی در لحظه ثبتسفارش ارزیابی میشود. این رویکرد با هدف انضباط مالی و جلوگیری از ثبتهای صوری اعمال شده است.
نکته مهم دیگر، نحوه تامین ارز است. در این شیوه، بار تامین ارز از دوش بانک مرکزی برداشته شده و واردات تنها از دو محل مجاز انجام میشود:
- ارز خود: استفاده از منابع ارزی متعلق به واردکننده در خارج از کشور
- ارز دیگران: استفاده از منابع ارزی سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی خارجنشین با تایید منشأ ارز
واحد پولی مبنا برای تمام ثبتسفارشها نیز بهصورت اختصاصی یورو تعیین شده است. مسئولان تاکید کردهاند شفافیت منشأ ارز و تایید بانک مرکزی در این مسیر الزامی است تا از خروج ذخایر رسمی ارزی جلوگیری شود.
محدودیت سنی؛ فقط مدلهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲
یکی از محوریترین بندهای مصوبه، تعیین دامنه سنی خودروهای مجاز است. بر اساس مقررات، سن خودروهای سواری وارداتی باید بین ۳ تا ۵ سال باشد و برای سال ۱۴۰۵، صرفاً خودروهای با سال ساخت ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ در سامانه واجد شرایط شناخته میشوند.
از منظر فنی، این انتخاب منطقی ارزیابی میشود. خودروهای تولید ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ از نظر نسل پلتفرم، سامانه مدیریت موتور (ECU)، سامانههای کمکراننده (ADAS) و استانداردهای ایمنی و آلایندگی، تطابق بالایی با محصولات روز دنیا دارند. در بازار جهانی، خودرویی با ۳ تا ۵ سال کارکرد به طور میانگین بین ۳۰ تا ۷۰ هزار کیلومتر پیمایش دارد که معمولاً سلامت شاسی، سیستم تعلیق و بازده حرارتی پیشرانه در آن حفظ شده است.
با این حال کارشناسان تاکید میکنند که بررسی دقیق سلامت کاتالیزور، مدار روغنکاری توربوشارژر، سوابق تصادف و اصالت کارکرد کیلومترشمار در مبدا خرید، نیازمند ارزیابی تخصصی است و نباید نادیده گرفته شود.
سه مجوز الزامی برای ترخیص
برخلاف خودروهای نو که بهصورت انبوه گواهی تطابق دریافت میکنند، خودروهای کارکرده برای ترخیص نهایی باید سه تاییدیه مستقل را اخذ کنند:
- تاییدیه تامین قطعات یدکی و شبکه خدمات پس از فروش از دفتر خدمات فنی و مهندسی وزارت صمت
- تاییدیه مشخصات فنی از دفتر صنایع خودرو
- مجوز انطباق آلایندگی از سازمان حفاظت محیط زیست
اعمال سقف سنی ۵ سال و حذف خودروهای مدل ۲۰۲۰ به قبل، بهعنوان سدی در برابر ورود خودروهای فرسوده، تصادفی شدید یا دپو شده در کشورهای همسایه عمل میکند و سطح کیفی ناوگان ورودی را ارتقا میدهد. اما در مقابل، فرآیند تامین خدمات پس از فروش برای خودروهای دستدوم که فاقد گارانتی بینالمللی معتبر در ایران هستند، ممکن است به بوروکراسی پیچیده و توقف طولانی خودروها در گمرکات منجر شود؛ چالشی که شرکتهای واردکننده باید برای آن برنامه تامین قطعات مصرفی و تعهد خدمات ارائه دهند.
کدهای تعرفه گمرکی بر اساس نوع پیشرانه
فهرست رسمی کدهای هماهنگ گمرکی (HS Code) ذیل ردیف ۸۷۰۳ نشان میدهد که دستهبندی خودروها بهصورت دقیق بر اساس نوع قوای محرکه و حجم موتور انجام شده است:
- ۸۷۰۳۴۰۱۰ و ۸۷۰۳۶۰۱۰: خودروهای بنزینی و هیبریدی بنزینی تا ۱۵۰۰ سیسی؛ کممصرفترین گروه شامل هاچبکها و سدانهای کوچک هیبریدی
- ۸۷۰۳۴۰۲۰ و ۸۷۰۳۶۰۲۰: بنزینی و هیبریدی ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سیسی؛ سهم اصلی سدانهای کلاس C و کراساوورهای شهری
- ۸۷۰۳۴۰۳۰ و ۸۷۰۳۶۰۳۰: بنزینی و هیبریدی ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سیسی؛ شاسیبلندهای متوسط و خودروهای خانوادگی بزرگتر
- ۸۷۰۳۸۰۰۰: خودروهای تمام برقی (BEV) مجهز به بسته باتری و موتور الکتریکی؛ برخوردار از بیشترین مشوقهای حمایتی
- ۸۷۰۳۵۰۱۰، ۸۷۰۳۵۰۲۰، ۸۷۰۳۵۰۳۰ و ۸۷۰۳۷۰۱۰، ۸۷۰۳۷۰۲۰، ۸۷۰۳۷۰۳۰: خودروهای دیزلی و هیبرید دیزل در سه بازه حجمی تا ۱۵۰۰، ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ و ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سیسی
- ۸۷۰۳۲۱۹۰، ۸۷۰۳۲۲۹۰، ۸۷۰۳۲۳۱۹ و ۸۷۰۳۲۳۲۹: کدهای عمومی سایر خودروهای درونسوز متعارف با احجام مختلف
تفکیک کدهای هیبریدی و برقی از خودروهای صرفاً بنزینی، رویکردی تشویقی برای نوسازی ناوگان با فناوریهای پاک و کاهش مصرف سوخت تلقی میشود. با این حال، اتکای واردکنندگان به ارز با منشأ «ارز دیگران» و مبنای یورو میتواند تقاضای ریالی برای خرید حواله ارزی در بازار غیررسمی را افزایش دهد و بر نوسانات نرخ ارز اثر بگذارد.
قیمت تمامشده؛ ارزانتر از صفر اما نه اقتصادی ارزان
در بازارهای منطقهای مانند امارات، عمان و گرجستان، قیمت خرید خودروهای کارکرده ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ معمولاً ۳۰ تا ۴۰ درصد کمتر از نمونه صفر کیلومتر همان مدل است. اما قیمت نهایی این خودروها در داخل کشور تحت تاثیر مجموعهای از هزینههای جانبی تعیین میشود که شامل تعرفه ورودی متناسب با حجم موتور، سود بازرگانی، هزینه اسقاط خودروی فرسوده، مالیات بر ارزش افزوده، عوارض شمارهگذاری، بیمه و هزینه حمل و لجستیک است.
به همین دلیل، این خودروها در دسته «اقتصادی فوقارزان» قرار نمیگیرند و در عمل در محدوده قیمتی رقابتی با خودروهای مونتاژی میانرده و بالارده بازار ایران عرضه خواهند شد. مزیت اصلی آنها، کیفیت ساخت، ایمنی بالاتر و فناوری روز در مقایسه با محصولات مونتاژی همقیمت عنوان میشود.
از سوی دیگر، بازار فعلی خودروهای کارکرده وارداتی قدیمی که با حباب قیمتی غیرواقعی معامله میشوند، با ورود مدلهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ دستخوش اصلاح انتظارات تورمی خواهد شد و به گفته فعالان بازار، سیگنال کاهشی به قیمتها ارسال میکند. اما در صورت انحصار واردات در اختیار دارندگان کارت بازرگانی، خطر شکلگیری بازار واسطهگری امتیاز کارت و دریافت کارمزدهای پنهان نیز وجود دارد؛ موضوعی که نیازمند نظارت دقیق بر واگذاری سهمیههاست.
چالش تامین قطعات و سازگاری فنی
بهرهبرداری از خودروهای مدرن وارداتی با چالش تامین قطعات مصرفی و تخصص تعمیرات مواجه است. پیشرانههای توربوشارژ با سیستم تزریق مستقیم، گیربکسهای دوکلاچه و سامانههای برقی، نیازمند روغنها و فیلترهای استاندارد و ابزار عیبیابی خاص هستند. تعهد شرکت واردکننده به تامین قطعات، هرچند در مرحله ثبتسفارش اخذ میشود، اما در عمل باید به شبکه خدمات گسترده و انبار قطعات منجر شود تا خریداران با توقف طولانی برای تامین یک قطعه ساده مواجه نشوند.
در مجموع، ابلاغ ضوابط ثبتسفارش خودروهای کارکرده گامی مهم در شکستن انحصار و افزایش تنوع عرضه تلقی میشود، اما موفقیت آن به اجرای شفاف سهمیهبندی، تسریع در صدور مجوزهای سهگانه و نظارت بر قیمتگذاری نهایی وابسته است.
نظرات (0)