محققان چینی موفق به شناسایی یک ویروس جدید منتقله از کنه شدهاند که پیش از این ناشناخته بود و میتواند طیفی از علائم شبیه آنفلوآنزا تا کاهش پلاکت خون و آسیب کبدی را ایجاد کند. این کشف که حاصل بیش از یک دهه پایش بیماران با تبهای غیرمعمول در چین است، زنگ هشداری برای بهبود تشخیص افتراقی بیماریهای منتقله از کنه به شمار میرود.
ویروس جدید چیست؟
ویروس تازه کشفشده با نام علمی نایروویروس کنه شاخدراز آسیایی (ALTNV) شناخته میشود و به خانواده ارتونایروویروسها تعلق دارد. به گفته پژوهشگران، این عامل بیماریزا میتواند باعث ترومبوسیتوپنی یا کاهش قابل توجه پلاکتهای خون شود و در آزمایشها نشانههایی از آسیب یا التهاب سلولهای کبدی را بر جای بگذارد.
علائم اولیه عفونت با این ویروس شباهت زیادی به آنفلوآنزای فصلی دارد؛ تب، دردهای عضلانی، احساس خستگی مفرط و در برخی موارد علائم تنفسی و مشکلات گوارشی از جمله تظاهرات گزارششده هستند. همین شباهت، تشخیص آن را دشوار کرده و ممکن است در مراحل نخست با عفونتهای ویروسی شایع اشتباه گرفته شود.
ردپای یک دهه جستوجو از سال ۲۰۰۹
ماجرا به سال ۲۰۰۹ بازمیگردد؛ زمانی که پژوهشگران چینی ردیابی بیماران مبتلا به بیماریهای غیرمعمول همراه با تب شدید و سندرم ترومبوسیتوپنی (SFTS) را آغاز کردند. بسیاری از این بیماران دچار خونریزی بودند و نرخ مرگومیر در میان آنان بسیار بالا گزارش میشد.
دکتر شارون ناچمن، رئیس بخش بیماریهای عفونی کودکان در بیمارستان کودکان استونی بروک نیویورک، در توضیح اهمیت این سندرم گفت: «ترومبوسیتوپنی به معنای کاهش شدید پلاکتهاست؛ بنابراین این بیماران دچار خونریزی میشدند و میزان مرگومیر حدود ۳۰ درصد بود که رقم بسیار بالایی است. به همین دلیل این بیماران تحت نظر بسیار دقیق قرار گرفتند.»
در ابتدا تصور میشد عامل اصلی این موارد، ویروس داپیپاندا (DBV) معروف به ویروس سندرم تب شدید همراه با ترومبوسیتوپنی باشد؛ یک تب خونریزیدهنده منتقله از کنه. اما بررسیهای گسترده نشان داد DBV شایعترین عامل در میان بیماران مورد مطالعه نیست و عامل دیگری نیز در میان است.
یافتههای کلیدی مطالعه جدید
تیم پژوهشگران آزمایشگاه کلیدی ایالتی آسیبشناسی و زیستشناسی دفاعی در پکن پس از آزمایشهای گسترده روی نمونههای خون و توالییابی قطعات ویروسی، موفق به شناسایی ویروس کاملاً متمایزی از نظر ژنتیکی شد؛ همان ALTNV که از DBV متفاوت است.
بر اساس نتایج منتشرشده، این ویروس در ۱۰.۴ درصد از ۳ هزار و ۱۶۳ بیمار که سابقه گزش کنه داشتند، شناسایی شده است؛ آماری که نشان میدهد شیوع آن کم نیست و نمیتوان آن را نادر تلقی کرد.
نکته نگرانکنندهتر، موارد عفونت همزمان با هر دو ویروس ALTNV و DBV بود. بیمارانی که به طور همزمان به هر دو ویروس آلوده بودند، با احتمال بیشتری دچار مشکلات تنفسی و عوارض کلیوی شدند. در طول دوره مطالعه، هفت نفر از مبتلایان به عفونت همزمان (معادل ۱۸.۴ درصد) جان خود را از دست دادند.
پژوهشگران در جمعبندی خود تأکید کردهاند: «شیوع ALTNV و DBV در مناطق جغرافیایی مشابه و اشتراک ناقل کنهای آنها، ضرورت بهبود تشخیص افتراقی عفونتهای ناشی از این ویروسها را در مناطقی که تب شدید همراه با سندرم ترومبوسیتوپنی بومی است، برجسته میکند.»
آیا ALTNV بهتنهایی مرگبار است؟
بر اساس دادههای کنونی، ویروس ALTNV بهتنهایی با خونریزی شدید یا مرگ مرتبط دانسته نشده است. موارد مرگ ثبتشده در این مطالعه همگی مربوط به بیماران با عفونت همزمان ALTNV و DBV بوده است. با این حال، توانایی ویروس جدید در کاهش پلاکت خون و ایجاد التهاب کبدی، آن را به عاملی قابل توجه از نظر بالینی تبدیل میکند که نیازمند مراقبت و پایش دقیق است.
همپوشانی علائم ویروسهای منتقله از کنه با بسیاری از عفونتهای دیگر، چالش اصلی پزشکان در تشخیص است. به همین دلیل، شناسایی دقیق عامل ویروسی اهمیت زیادی دارد.
نظر متخصصان؛ اهمیت تشخیص دقیق
دکتر ناچمن با تأکید بر لزوم تشخیص افتراقی میگوید برای آنفلوآنزا داروهای ضدویروسی مؤثری وجود دارد، اما برای بسیاری از ویروسهای منتقله از کنه از جمله ویروس تازه کشفشده، هنوز درمان ضدویروسی اختصاصی در دسترس نیست.
به گفته او، در حال حاضر برای بیشتر بیماران مبتلا به این دسته از ویروسها، مراقبتهای حمایتی برای کنترل علائم ارائه میشود و باید از تجویز نابجای داروها بهویژه آنتیبیوتیکها که تنها بر باکتریها اثر دارند و بر ویروسها بیتأثیرند، پرهیز کرد. تشخیص نادرست نهتنها به بهبود بیمار کمکی نمیکند، بلکه میتواند منجر به مصرف بیرویه آنتیبیوتیک و عوارض ناشی از آن شود.
چگونه از گزش کنه پیشگیری کنیم؟
متخصصان بیماریهای عفونی توصیه میکنند با رعایت چند نکته ساده میتوان خطر گزش کنه و ابتلا به ویروسهای منتقله از آن را به شکل قابل توجهی کاهش داد:
- در طبیعت، مناطق جنگلی، مراتع و حتی سواحل، لباسهای بلند و پوشیده بپوشید و شلوار را داخل جوراب قرار دهید تا دسترسی کنه به پوست محدود شود.
- برای بزرگسالان از مواد دافع حشرات استاندارد روی پوست و برای کودکان خردسال روی لباس استفاده کنید.
- پس از پیادهروی، کوهنوردی یا گردش در طبیعت، پوست بدن را بهدقت بررسی کنید و هرگونه کنه چسبیده را بهسرعت جدا کنید؛ هرچه کنه مدت بیشتری روی پوست باقی بماند، خطر انتقال عامل بیماریزا بیشتر میشود.
- در صورت مشاهده تب، خستگی شدید یا علائم گوارشی پس از گزش کنه، موضوع را به پزشک اطلاع دهید و سابقه گزش را حتماً ذکر کنید.
این یافتهها که به تازگی در مجله پزشکی نیوانگلند (NEJM) منتشر شده، گامی مهم در شناخت بهتر بیماریهای نوپدید منتقله از کنه محسوب میشود و میتواند به توسعه روشهای تشخیصی دقیقتر و راهنماهای مراقبتی جدید در مناطق بومی این ویروسها منجر شود.
نظرات (0)